5-HIAA

Κλινική σημασία

Η εξέταση αυτή χρησιμοποιείται για τη διάγνωση και την παρακολούθηση της ανταπόκρισης στη θεραπεία των καρκινοειδών όγκων που παράγουν σεροτονίνη. Ενδείκνυται σε ασθενείς με συμπτώματα όπως εξάψεις, διάρροια ή συριγμό, καθώς και σε τακτά χρονικά διαστήματα κατά τη διάρκεια της θεραπείας. Απαιτείται συλλογή ούρων 24ώρου, ενώ σπανιότερα μπορεί να χρησιμοποιηθεί τυχαίο δείγμα. Πριν την εξέταση, ενδέχεται να ζητηθεί η αποφυγή συγκεκριμένων τροφών και φαρμάκων.

Τι ελέγχει η εξέταση

Η εξέταση μετρά τα επίπεδα του 5-υδροξυ-ινδολοξεικού οξέος (5-HIAA) στα ούρα, το οποίο αποτελεί τον κύριο μεταβολίτη της σεροτονίνης. Η σεροτονίνη, μια νευροδιαβιβαστική ουσία που προέρχεται από την τρυπτοφάνη, παράγεται κυρίως στον εγκέφαλο, αλλά και σε εξειδικευμένα κύτταρα των πνευμόνων και του γαστρεντερικού συστήματος. Συμμετέχει σε νευρικές λειτουργίες, στην αγγειοσύσπαση, στον κύκλο ύπνου-αφύπνισης και στη ρύθμιση της διάθεσης. Μετά τη χρήση της, η σεροτονίνη μεταβολίζεται στο ήπαρ και οι μεταβολίτες της, συμπεριλαμβανομένου του 5-HIAA, αποβάλλονται μέσω των ούρων. Φυσιολογικά, ανιχνεύονται μικρές, μεταβαλλόμενες ποσότητες 5-HIAA στα ούρα. Ωστόσο, ορισμένοι καρκινοειδείς όγκοι μπορούν να παράγουν αυξημένες ποσότητες σεροτονίνης και 5-HIAA. Οι καρκινοειδείς όγκοι είναι νευροενδοκρινείς νεοπλασίες, συνήθως βραδέως αναπτυσσόμενες, που εντοπίζονται συχνότερα στο γαστρεντερικό σύστημα (περίπου 2/3 των περιπτώσεων) και στους πνεύμονες. Μπορούν επίσης να προσβάλλουν και άλλα όργανα. Αν και πολλοί παραμένουν ασυμπτωματικοί, ένα μικρό ποσοστό μπορεί να προκαλέσει συμπτώματα λόγω της έκκρισης σεροτονίνης, οδηγώντας στο καρκινοειδές σύνδρομο, το οποίο χαρακτηρίζεται από εξάψεις, διάρροια, ταχυκαρδία και συριγμό. Η σεροτονίνη απελευθερώνεται είτε συνεχώς είτε διαλείπουσα, με αποτέλεσμα αυξημένα επίπεδα 5-HIAA στα ούρα. Για τη συλλογή ούρων 24ώρου, πρέπει να συλλεχθούν όλα τα ούρα για ένα πλήρες 24ωρο και να διατηρηθούν σε δροσερό, σκιερό μέρος. Είναι σημαντικό να αποφεύγονται τροφές όπως αβοκάντο, μπανάνες, ανανάς, δαμάσκηνα, καρύδια, ντομάτες, ακτινίδια και μελιτζάνες για τρεις ημέρες πριν και κατά τη διάρκεια της συλλογής, καθώς και ορισμένα φάρμακα, κατόπιν συνεννόησης με τον θεράποντα ιατρό.

Η εξέταση

Η μέτρηση του 5-HIAA χρησιμοποιείται, ενίοτε σε συνδυασμό με τα επίπεδα σεροτονίνης στο αίμα, για τη διάγνωση και την παρακολούθηση καρκινοειδών όγκων. Προτιμάται η συλλογή ούρων 24ώρου λόγω των ημερήσιων διακυμάνσεων του μεταβολίτη. Σε περιπτώσεις που η συλλογή 24ώρου δεν είναι εφικτή, μπορεί να χρησιμοποιηθεί τυχαίο δείγμα ούρων, συνήθως με μέτρηση κρεατινίνης, αν και αυτό μπορεί να μην αντικατοπτρίζει με ακρίβεια τα συνολικά επίπεδα λόγω της διαλείπουσας απελευθέρωσης του 5-HIAA. Η εξέταση ζητείται κυρίως σε ασθενείς με συμπτώματα που υποδηλώνουν καρκινοειδή όγκο, όπως: αιφνίδιες εξάψεις στο πρόσωπο και τον λαιμό, διάρροια, ναυτία, έμετος, ταχυκαρδία, συριγμός, βήχας και δύσπνοια. Επίσης, χρησιμοποιείται περιοδικά για την παρακολούθηση της αποτελεσματικότητας της θεραπείας σε διαγνωσμένους ασθενείς με σεροτονινοεκκριτικούς καρκινοειδείς όγκους. Αυξημένα επίπεδα 5-HIAA σε δείγμα ούρων 24ώρου, σε συνδυασμό με συμπτώματα καρκινοειδούς συνδρόμου, υποδηλώνουν την πιθανότητα καρκινοειδούς όγκου, αλλά η οριστική διάγνωση απαιτεί την ιστολογική εξέταση του όγκου (βιοψία). Σε περίπτωση μη φυσιολογικών αποτελεσμάτων, ο ιατρός μπορεί να ζητήσει απεικονιστικές εξετάσεις για τον εντοπισμό του όγκου. Ασθενείς με συμπτώματα μπορεί να έχουν καρκινοειδή όγκο ακόμα και με φυσιολογικά επίπεδα 5-HIAA, εάν ο όγκος δεν εκκρίνει σεροτονίνη ή την εκκρίνει διαλείπουσα. Αντίθετα, φυσιολογικά επίπεδα 5-HIAA σε ασυμπτωματικά άτομα καθιστούν απίθανη την ύπαρξη σεροτονινοεκκριτικού καρκινοειδούς όγκου. Σε ασθενείς υπό θεραπεία, η μείωση των επιπέδων 5-HIAA υποδηλώνει ανταπόκριση, ενώ η αύξηση ή η διατήρηση υψηλών επιπέδων υποδηλώνει ανεπαρκή θεραπευτική ανταπόκριση. Πολλά φάρμακα μπορούν να επηρεάσουν τα επίπεδα 5-HIAA, όπως η ακεταμινοφαίνη, η καφεΐνη, η εφεδρίνη, η διαζεπάμη, η νικοτίνη, η γλυκερυλο-γουαϊακολάτη και η φαινοβαρβιτάλη (αυξητικά), καθώς και η ασπιρίνη, η αιθυλική αλκοόλη, η ιμιπραμίνη, η λεβοντόπα, οι αναστολείς μονοαμινοξειδάσης (ΜΑΟ), η ηπαρίνη, η ισονιαζίδη, η μεθυλντόπα και τα τρικυκλικά αντικαταθλιπτικά (μειωτικά). Είναι απαραίτητη η συμβουλή του ιατρού πριν από οποιαδήποτε αλλαγή στη φαρμακευτική αγωγή.

Συχνές ερωτήσεις

1. Γιατί πρέπει να συλλέξω τα ούρα μου για 24 ώρες; Η συγκέντρωση του 5-ΗΙΑΑ στα ούρα ποικίλει κατά τη διάρκεια της ημέρας. Με το να συλλέξετε όλα τα ούρα για 24 ώρες, το ποσό του 5-ΗΙΑΑ στα ούρα στη διάρκεια της ημέρας μπορεί να υπολογιστεί κατά μέσο όρο και οι αυξήσεις του 5-ΗΙΑΑ μπορούν να ανιχνευθούν πιο εύκολα απ’ ότι σε ένα τυχαίο δείγμα ούρων.
2. Υπάρχουν άλλοι μεταβολίτες για τη σεροτονίνη; Ναι, ο επόμενος κύριος μεταβολίτης είναι η 5-υδροξυτρυπτόλη (5-ΗΤΟL). Αυτή η ουσία δεν περιλαμβάνεται στις εξετάσεις ρουτίνας, αλλά μερικές φορές διεξάγεται σε αναλογία με την εξέταση 5-ΗΙΑΑ για την εκτίμηση της απορρόφησης της αιθυλικής αλκοόλης. Ο αυξημένος λόγος 5-HTOL/5-HIAA μπορεί να είναι ενδεικτικός για την κατανάλωση αλκοόλ τόσο σε ζώντα άτομα όσο και μετά θάνατον.
3. Τα αποτελέσματά μου θα είναι ακριβή αν πρέπει να συνεχίσω να παίρνω τα φάρμακά μου; Αν τα φάρμακά σας μπορούν να αυξήσουν ή να μειώσουν το ποσό της σεροτονίνης και του 5-ΗΙΑΑ, τότε τα αποτελέσματά του 5-ΗΙΑΑ πιθανώς να επηρεαστούν. Παρόλα αυτά εξαρτάται από το γιατρό σας και εσάς να αποφασίσετε αν θα είναι ασφαλές να διακόψετε τη φαρμακευτική σας αγωγή πριν και κατά τη διάρκεια συλλογής των ούρων για την εξέταση. Αν πρέπει να παίρνετε τα φάρμακά σας, τότε ο γιατρός σας θα ερμηνεύσει τα αποτελέσματα της εξέτασης λαμβάνοντας αυτό υπ’ όψη του.
4. Ποια άτομα βρίσκονται σε υψηλότερο κίνδυνο ανάπτυξης καρκινικού όγκου; Όλοι οι άνθρωποι κάθε ηλικίας μπορεί να αναπτύξουν καρκινοειδή όγκο αλλά σύμφωνα με την Αμερικανική Εταιρεία για τον Καρκίνο (American Cancer Society), η μέση ηλικία στην οποία διαγιγνώσκεται είναι συνήθως τα 55 με 65 χρόνια. Τα άτομα με οικογενειακό ιστορικό για πολλαπλή ενδοκρινική νεοπλασία (ΜΕΝ1), μια γενετική ασθένεια στην οποία αυξάνεται ο κίνδυνος για ανάπτυξη όγκων σε αδένες του ενδοκρινικού συστήματος, πιθανώς να βρίσκονται σε μεγαλύτερο κίνδυνο να αναπτύξουν καρκινοειδή όγκο.