ACT

Κλινική σημασία

Η εξέταση ACT (Ενεργοποιημένος Χρόνος Πήξης) διενεργείται για την παρακολούθηση της αντιπηκτικής δράσης της ηπαρίνης και άλλων αντιπηκτικών φαρμάκων σε καταστάσεις όπως η καρδιοπνευμονική παράκαμψη (bypass), η στεφανιαία αγγειοπλαστική και η αιμοκάθαρση. Είναι ιδιαίτερα χρήσιμη όταν χορηγούνται υψηλές δόσεις ηπαρίνης, όταν τα επίπεδα ηπαρίνης είναι πολύ υψηλά για αξιόπιστη μέτρηση με PTT, ή όταν απαιτείται άμεσο αποτέλεσμα για την προσαρμογή της θεραπείας. Για την εξέταση απαιτείται δείγμα αίματος από φλέβα του χεριού και δεν απαιτείται καμία ειδική προετοιμασία.

Τι ελέγχει η εξέταση

Ο Ενεργοποιημένος Χρόνος Πήξης (ACT) αποτελεί μια δοκιμασία πήξης που χρησιμοποιείται κυρίως για την παρακολούθηση της αντιπηκτικής αγωγής με υψηλές δόσεις μη κλασματοποιημένης ηπαρίνης. Η ηπαρίνη, ένας αναστολέας της πήξης, χορηγείται ενδοφλεβίως ή υποδορίως για την πρόληψη και θεραπεία θρομβοεμβολικών επεισοδίων. Σε μέτριες δόσεις, η παρακολούθηση γίνεται με PTT ή αντι-Xa ηπαρίνη. Η ακριβής παρακολούθηση είναι κρίσιμη, καθώς η ανεπαρκής δόση μπορεί να οδηγήσει σε θρόμβωση, ενώ η υπερβολική σε σοβαρή αιμορραγία.

Υψηλές δόσεις ηπαρίνης χορηγούνται πριν, κατά τη διάρκεια και μετά από επεμβάσεις ανοικτής καρδιάς, όπου το αίμα κυκλοφορεί εξωσωματικά. Η επαφή του αίματος με τεχνητές επιφάνειες ενεργοποιεί την πήξη, και η ηπαρίνη αποτρέπει τον σχηματισμό θρόμβων, διατηρώντας μια λεπτή ισορροπία μεταξύ θρόμβωσης και αιμορραγίας. Σε αυτές τις υψηλές δόσεις, το PTT δεν είναι αξιόπιστο, καθώς το αίμα δεν πήζει in vitro.

Η μέτρηση του ACT είναι μια ταχεία εξέταση που μπορεί να πραγματοποιηθεί άμεσα, πριν, κατά τη διάρκεια και μετά το χειρουργείο. Όπως το PTT, έτσι και το ACT αξιολογεί την ανασταλτική επίδραση της ηπαρίνης και άλλων αντιπηκτικών. Επιτρέπει την άμεση προσαρμογή της δόσης ηπαρίνης, διασφαλίζοντας σταθερή αντιπηκτική αγωγή. Μετά το χειρουργείο, οι δόσεις ηπαρίνης συνήθως μειώνονται.

Η ευαισθησία του ACT στην ηπαρίνη εξαρτάται από τη μέθοδο. Ορισμένες μέθοδοι είναι κατάλληλες για χαμηλότερα επίπεδα ηπαρίνης, ενώ άλλες για υψηλότερα. Όταν η ηπαρίνη φτάσει σε θεραπευτικά επίπεδα συντήρησης, το ACT συνήθως αντικαθίσταται από το PTT.

Το ACT χρησιμοποιείται επίσης για την παρακολούθηση της ηπαρίνης σε ασθενείς με Αντιπηκτικό Λύκο (LAC), όπου το PTT δεν είναι αξιοποιήσιμο λόγω της επίδρασης του LAC στην εξέταση. Επιπλέον, μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την παρακολούθηση της δράσης άμεσων αναστολέων θρομβίνης (π.χ. μπιβαλιρουδίνη, αργατρομπάνη). Η συλλογή του δείγματος αίματος γίνεται με φλεβοκέντηση. Δεν απαιτείται ειδική προετοιμασία για την εξέταση.

Η εξέταση

Η εξέταση ACT χρησιμοποιείται ευρέως για την παρακολούθηση της αντιπηκτικής δράσης υψηλών δόσεων ηπαρίνης πριν, κατά τη διάρκεια και μετά από επεμβάσεις που απαιτούν εντατική αντιπηκτική αγωγή, όπως καρδιοχειρουργικές επεμβάσεις (bypass), αγγειοπλαστικές και αιμοκάθαρση. Είναι ιδιαίτερα χρήσιμη σε περιπτώσεις όπου το PTT δεν είναι αξιόπιστο (π.χ. υψηλές δόσεις ηπαρίνης ή παρουσία αντιπηκτικού λύκου). Επίσης, το ACT μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε συνδυασμό με το PTT για την παρακολούθηση της θεραπείας με άμεσους αναστολείς θρομβίνης, όπως η αργατρομπάνη ή η μπιβαλιρουδίνη.

Η μέτρηση του ACT ενδείκνυται μετά την αρχική δόση ηπαρίνης και πριν από επεμβάσεις ανοικτής καρδιάς ή άλλες διαδικασίες που απαιτούν υψηλή αντιπηκτική δράση. Κατά τη διάρκεια του χειρουργείου, το ACT μετράται περιοδικά για τη διατήρηση σταθερού επιπέδου αντιπηκτικής αγωγής. Μετά την επέμβαση, παρακολουθείται μέχρι τη σταθεροποίηση του ασθενούς και τη μείωση ή εξουδετέρωση της ηπαρίνης. Περιστασιακά, το ACT μπορεί να μετρηθεί σε αιμορραγικά επεισόδια ή ως μέρος της αξιολόγησης της αντιπηκτικής κατάστασης, ειδικά σε ασθενείς με Αντιπηκτικό Λύκο, καθώς και σε θεραπεία με άμεσους αναστολείς θρομβίνης.

Το αποτέλεσμα του ACT εκφράζεται σε δευτερόλεπτα: όσο μεγαλύτερος ο χρόνος πήξης, τόσο μεγαλύτερη η αντιπηκτική δράση. Κατά τη διάρκεια χειρουργείου, το ACT διατηρείται πάνω από ένα συγκεκριμένο όριο, το οποίο διαφέρει μεταξύ νοσοκομείων και μεθόδων. Είναι σημαντικό να αξιολογείται η ανταπόκριση του ασθενούς στο όριο ACT και στην ποσότητα ηπαρίνης. Η απαιτούμενη δόση ηπαρίνης για ένα συγκεκριμένο ACT (π.χ. 300 δευτερόλεπτα) ποικίλλει ανάλογα με την πηκτική ικανότητα του ασθενούς. Σε προβλήματα πήξης ή αιμορραγίας, οι δόσεις και το ACT προσαρμόζονται. Μετά το χειρουργείο, το ACT πρέπει να διατηρείται σε στενό εύρος (π.χ. 175-225 δευτερόλεπτα) μέχρι τη σταθεροποίηση.

Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι τα αποτελέσματα του ACT και του PTT δεν είναι συγκρίσιμα. Στις περιοχές επικάλυψης (υψηλά PTT και χαμηλά ACT), η συσχέτιση είναι μικρή. Οι δύο εξετάσεις πρέπει να αξιολογούνται ανεξάρτητα. Συνιστάται η αρχική σταθεροποίηση της ηπαρινικής αγωγής και κατόπιν η επιλογή της κατάλληλης μεθόδου παρακολούθησης. Το ACT μπορεί να επηρεαστεί από τον αριθμό και τη λειτουργία των αιμοπεταλίων, καθώς και από τη θερμοκρασία του αίματος κατά τη διάρκεια χειρουργείου. Επίσης, επίκτητες ή κληρονομικές διαταραχές πήξης μπορούν να επηρεάσουν τα αποτελέσματα του ACT.

Συχνές ερωτήσεις

1. Πραγματοποιείται ποτέ η εξέταση του ενεργοποιημένου χρόνου πήξης στο κεντρικό εργαστήριο; Σπάνια η εξέταση πραγματοποιείται στο κεντρικό εργαστήριο. Το δείγμα δεν είναι σταθερό και το αποτέλεσμα είναι απαραίτητο να δοθεί άμεσα για να καθοδηγήσει τη θεραπεία. Έτσι η εξέταση πρέπει να γίνει αμέσως, κοντά στον ασθενή, συνήθως παρακλινικά στο άτομο, στο χειρουργείο ή σε ένα άμεσα προσβάσιμο εργαστήριο.
2. Μπορεί ο Αντιπηκτικός Λύκος να επηρεάσει την εξέταση του ενεργοποιημένου χρόνου πήξης; Η εξέταση του ACTδεν επηρεάζεται γενικά από τον Αντιπηκτικό Λύκο (LAC). Ωστόσο, η παρουσία Αντιπηκτικού Λύκου έχει βρεθεί ότι παρεμβαίνει σε συγκεκριμένες εξετάσεις του ACT. Επομένως είναι σημαντικό για το εργαστήριο να ακολουθεί τις οδηγίες του κατασκευαστή και να καθορίζεται εάν η εξέταση είναι κατάλληλη για να ακολουθηθεί ηπαρινική θεραπεία σε ένα άτομο με καταγεγραμμένο ιστορικό Αντιπηκτικού Λύκου ή αντιφωσφολιπιδικού συνδρόμου.