Περιγραφή
Η α-εμβρυϊκή πρωτεΐνη (AFP), ειδικότερα ο τύπος L3 (AFP-L3), αποτελεί έναν σημαντικό βιοδείκτη για την αξιολόγηση του κινδύνου, τη διάγνωση, την πρόγνωση και την παρακολούθηση της θεραπείας του ηπατοκυτταρικού καρκινώματος (HCC). Το HCC είναι η συχνότερη πρωτοπαθής κακοήθεια του ήπατος και αποτελεί κύρια αιτία θνησιμότητας παγκοσμίως. Παράγοντες κινδύνου περιλαμβάνουν την κατανάλωση αλκοόλ, την παχυσαρκία και τον διαβήτη, ωστόσο οι λοιμώξεις από τους ιούς της ηπατίτιδας Β (HBV) και C (HCV) ευθύνονται για την πλειονότητα των περιπτώσεων HCC παγκοσμίως (53% για HBV, 25% για HCV). Η επίπτωση της νόσου είναι ιδιαίτερα υψηλή σε περιοχές ενδημικές για HBV.
Για ασθενείς υψηλού κινδύνου για HCC, η παρακολούθηση περιλαμβάνει υπερηχογράφημα κοιλίας ως εξέταση πρώτης γραμμής, ακολουθούμενη από δυναμική αξονική τομογραφία ή μαγνητική τομογραφία (MRI). Αυτές οι απεικονιστικές εξετάσεις συνιστάται να διενεργούνται κάθε 6 μήνες (ή 3 μήνες, εάν υπάρχει ειδική ένδειξη) για την έγκαιρη ανίχνευση του HCC. Οι περισσότερες κατευθυντήριες οδηγίες προτείνουν τη συνδυαστική χρήση απεικονιστικών εξετάσεων με τον προσδιορισμό των επιπέδων της ολικής AFP για την παρακολούθηση του HCC. Ωστόσο, η AFP μπορεί να είναι αυξημένη και σε άλλες καταστάσεις, όπως η εγκυμοσύνη, η χρόνια φλεγμονή του ήπατος και η αύξηση των ηπατικών ενζύμων. Η AFP-L3 έχει καθιερωθεί τα τελευταία χρόνια ως ένας πιο ειδικός καρκινικός δείκτης για το HCC.
Περισσότερες Πληροφορίες: Η AFP είναι μια γλυκοπρωτεΐνη της κατηγορίας των άλφα1 σφαιρινών, τα επίπεδα της οποίας αυξάνονται φυσιολογικά κατά την εγκυμοσύνη λόγω παραγωγής από το εμβρυϊκό ήπαρ και επανέρχονται σε φυσιολογικά επίπεδα εντός 3 εβδομάδων μετά τον τοκετό. Επίσης, αυξημένα επίπεδα AFP κατά την οξεία ηπατική βλάβη υποδηλώνουν ενεργή αναγέννηση των ηπατικών κυττάρων, καθώς μελέτες έχουν δείξει συσχέτιση μεταξύ του πολλαπλασιασμού των ηπατοκυττάρων και της παραγωγής AFP.
Η AFP είναι μια γλυκοζυλιωμένη πρωτεΐνη που μπορεί να διαχωριστεί σε τρεις γλυκομορφές (AFP-L1, AFP-L2, AFP-L3) βάσει της ικανότητάς της να δεσμεύεται στη λεκτίνη Lens Culinaris Agglutinin (LCA). Η AFP-L1 δεν δεσμεύει την LCA και αποτελεί την κύρια γλυκομορφή που παράγεται από μη κακοήθη ηπατοκύτταρα σε ασθενείς με χρόνια λοίμωξη από HBV ή κίρρωση. Η AFP-L2 έχει ενδιάμεση συγγένεια με την LCA και παράγεται από όγκους του λεκιθικού σάκου, ανιχνεύεται δε στον ορό της μητέρας κατά τη φυσιολογική εγκυμοσύνη. Η AFP-L3 δεσμεύει την LCA και παράγεται από κακοήθη ηπατοκύτταρα. Η τιμή αναφοράς για το κλάσμα L3 είναι <10%. Ασθενείς με AFP-L3 >10% έχουν αυξημένη πιθανότητα HCC, συχνά με πιο επιθετική μορφή, καθώς τα κύτταρα HCC που παράγουν υψηλότερα επίπεδα AFP-L3 έχουν συσχετιστεί με πρώιμη αγγειακή διήθηση και ενδοηπατική μετάσταση.
Η AFP-L3 μπορεί να ανιχνευθεί στον ορό περίπου του 35% των ασθενών με μικρό HCC (<2 cm). Το AFP-L3-θετικό HCC χαρακτηρίζεται από ταχεία ανάπτυξη και πρώιμη μετάσταση. Η μέτρηση της AFP-L3 έχει αποδειχθεί ότι προηγείται κατά 9-12 μήνες της απεικονιστικής ανίχνευσης του HCC. Η συνδυασμένη ευαισθησία της AFP-L3 για το HCC είναι 56%, με ειδικότητα >95%.
Η μέτρηση της AFP-L3 πρέπει να χρησιμοποιείται συμπληρωματικά με άλλες διαγνωστικές εξετάσεις, όπως υπερηχογράφημα, αξονική ή μαγνητική τομογραφία, για την υποβοήθηση της διάγνωσης του καρκίνου του ήπατος και την παρακολούθηση της εξέλιξης ή της ανταπόκρισης στη θεραπεία.
Ερμηνεία: Άτομα με αυξημένη AFP-L3 στον ορό διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο ανάπτυξης HCC. Τα επίπεδα AFP και AFP-L3 μειώνονται σε φυσιολογικά επίπεδα μετά από αποτελεσματική θεραπεία. Αυξανόμενα επίπεδα υποδηλώνουν εξέλιξη της νόσου ή υποτροπή.
Προειδοποιήσεις: Δεν εκκρίνουν όλοι οι καρκίνοι του ήπατος AFP ή AFP-L3. Αυτοί οι βιοδείκτες μπορεί επίσης να είναι αυξημένοι σε όγκους γεννητικών κυττάρων και σε άλλους καρκίνους, όπως του γαστρεντερικού, των χοληφόρων οδών, του πνεύμονα, του παγκρέατος και των όρχεων. Η AFP μπορεί επίσης να είναι αυξημένη σε ιογενείς λοιμώξεις ή ηπατικές παθήσεις εκτός του HCC, σε έγκυες γυναίκες και σε παιδιά κάτω των 18 μηνών. Τα αποτελέσματα πρέπει να ερμηνεύονται σε συνδυασμό με άλλα εργαστηριακά και κλινικά ευρήματα.
Πώς γίνεται
Η μέτρηση της α-φετοπρωτεΐνης (AFP) τύπου L3 πραγματοποιείται με τη λήψη δείγματος αίματος. Δεν απαιτείται προηγούμενη νηστεία.