Περιγραφή
Η α-φετοπρωτεΐνη (AFP), γνωστή και ως α-εμβρυϊκή σφαιρίνη, είναι μια γλυκοπρωτεΐνη με μοριακό βάρος 70.000 daltons, δομικά παρόμοια με την αλβουμίνη. Παράγεται φυσιολογικά κατά την εμβρυϊκή ανάπτυξη από τον εμβρυϊκό σάκο και τον γαστρεντερικό σωλήνα. Ως καρκινικός δείκτης, η AFP χρησιμοποιείται κυρίως για την παρακολούθηση και διάγνωση καρκίνων των όρχεων, των ωοθηκών και του ηπατοκυτταρικού καρκινώματος. Αυξημένα επίπεδα AFP παρατηρούνται στο 70% των ασθενών με ηπατοκυτταρικό καρκίνωμα και στο 50-70% των ασθενών με μη-σεμινωματώδεις όγκους των όρχεων. Δεν έχει τεκμηριωθεί συσχέτιση μεταξύ των επιπέδων AFP και του μεγέθους, του σταδίου ή του βαθμού κακοήθειας του όγκου. Επιπλέον, αυξημένες συγκεντρώσεις AFP μπορεί να παρατηρηθούν σε καλοήθεις ηπατικές παθήσεις (όπως ιογενής ηπατίτιδα, κίρρωση), σε όγκους του γαστρεντερικού συστήματος και στην αταξία-τελαγγειεκτασία. Κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, τα επίπεδα AFP είναι φυσιολογικά αυξημένα. Η μέτρηση της AFP χρησιμοποιείται επίσης στον προγεννητικό έλεγχο, μεταξύ της 15ης και 20ης εβδομάδας κύησης, για την ανίχνευση ελαττωμάτων του νευρικού σωλήνα στο έμβρυο, όπως η δισχιδής ράχη και η ανεγκεφαλία. Αν και δεν αποτελεί απόλυτο διαγνωστικό εργαλείο για γενετικές ανωμαλίες, ασυνήθιστα υψηλά επίπεδα AFP απαιτούν περαιτέρω διερεύνηση με υπερηχογράφημα και ανάλυση AFP στο αμνιακό υγρό. Σήμερα, η εξέταση AFP συνδυάζεται συχνά με τη μέτρηση της ελεύθερης οιστριόλης και της χοριακής γοναδοτροπίνης, σχηματίζοντας το «τριπλό τεστ» ή «άλφα τεστ». Αυτός ο συνδυασμός παρέχει πληροφορίες για ανωμαλίες του νευρικού σωλήνα, την τρισωμία 18 και την τρισωμία 21 (σύνδρομο Down). Η ακριβής εκτίμηση της εμβρυϊκής ηλικίας, κατά προτίμηση μέσω υπερηχογραφήματος, είναι κρίσιμη για την ορθή ερμηνεία των αποτελεσμάτων, καθώς τα επίπεδα των δεικτών ποικίλλουν ανάλογα με την ηλικία κύησης. Παθολογικές τιμές: Αύξηση μπορεί να υποδηλώνει χολική κίρρωση, πολύδυμη κύηση, εμβρυϊκή δυσχέρεια, έλλειμμα νευρικού σωλήνα, καθώς και καρκίνους του μαστού, παχέος εντέρου, στομάχου, ήπατος, ηπατίτιδα, πνεύμονα, παγκρέατος, νεφρού και όρχεων. Μείωση μπορεί να σχετίζεται με σύνδρομο Down ή εμβρυϊκό θάνατο.
Κλινική σημασία
Αυτή η εξέταση διενεργείται για την ανίχνευση και παρακολούθηση της θεραπείας διαφόρων τύπων καρκίνου, όπως του ήπατος, των όρχεων ή των ωοθηκών. Συνιστάται όταν υπάρχει υποψία για αυτούς τους καρκίνους, κατά τη διάρκεια ή μετά από θεραπεία για αυτούς, ή σε ασθενείς με χρόνιες παθήσεις του ήπατος, όπως η χρόνια ηπατίτιδα ή η κίρρωση. Το δείγμα που απαιτείται είναι αίμα, το οποίο λαμβάνεται με φλεβοκέντηση από τον βραχίονα.
Τι ελέγχει η εξέταση
Η AFP είναι μια πρωτεΐνη που παράγεται από εμβρυϊκούς ιστούς, κυρίως του ήπατος, καθώς και από ορισμένους όγκους. Υψηλά επίπεδα AFP παρατηρούνται στην πλειονότητα των ασθενών με ηπατοκυτταρικό καρκίνωμα, καθώς και σε ορισμένους ασθενείς με καρκίνο των όρχεων και των ωοθηκών. Η εξέταση συνήθως προσδιορίζει την ολική AFP, δηλαδή το σύνολο των διαφόρων μορφών της πρωτεΐνης. Μία ειδική μορφή της AFP, η AFP-L3, έχει την ικανότητα να συνδέεται με την πρωτεΐνη Lens culinaris agglutinin. Η εξέταση AFP-L3% συγκρίνει την ποσότητα της AFP-L3 με την ολική AFP. Αυξημένο ποσοστό AFP-L3% υποδηλώνει αυξημένο κίνδυνο ανάπτυξης ηπατοκυτταρικού καρκινώματος στο άμεσο μέλλον και συσχετίζεται με πιο επιθετική πορεία της νόσου. Η εξέταση AFP-L3% χρησιμοποιείται ευρύτερα σε ορισμένες χώρες, όπως η Ιαπωνία, ενώ στις Ηνωμένες Πολιτείες η χρήση της είναι πιο περιορισμένη. Το δείγμα αίματος συλλέγεται με φλεβοκέντηση από τον βραχίονα.
Η εξέταση
Η AFP χρησιμοποιείται για την ανίχνευση όγκων στο ήπαρ, τους όρχεις ή τις ωοθήκες. Σε ασθενείς με χρόνιες ηπατικές παθήσεις, όπως κίρρωση ή χρόνια ηπατίτιδα Β, οι οποίοι διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο ηπατοκυτταρικού καρκινώματος, η AFP μπορεί να ζητηθεί σε συνδυασμό με απεικονιστικές εξετάσεις για έγκαιρη ανίχνευση. Η εξέταση AFP-L3% μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί για την εκτίμηση του κινδύνου ανάπτυξης ηπατοκυτταρικού καρκινώματος σε ασθενείς με χρόνιες ηπατικές νόσους. Εάν έχει διαγνωστεί καρκίνος, η AFP μπορεί να παρακολουθείται περιοδικά για την αξιολόγηση της ανταπόκρισης στη θεραπεία. Ο γιατρός μπορεί να ζητήσει την AFP όταν υποψιάζεται καρκίνο του ήπατος, των όρχεων ή των ωοθηκών, παρακολουθεί ασθενείς με χρόνιες ηπατικές παθήσεις για την εμφάνιση καρκίνου, ή αξιολογεί την αποτελεσματικότητα της θεραπείας σε διαγνωσμένους ασθενείς. Η AFP-L3% μπορεί να ζητηθεί για την εκτίμηση κινδύνου, αν και η κλινική της χρησιμότητα βρίσκεται ακόμα υπό αξιολόγηση. Τα αποτελέσματα της εξέτασης πρέπει να ερμηνεύονται σε συνάρτηση με τις τιμές αναφοράς του εργαστηρίου, την ηλικία και το φύλο του ασθενούς. Αυξημένα επίπεδα AFP μπορεί να υποδηλώνουν καρκίνο του ήπατος, των ωοθηκών, όγκους γεννητικών κυττάρων των όρχεων, κίρρωση, ηπατίτιδα ή άλλους καρκίνους (π.χ. στομάχου, ορθού, πνεύμονα, μαστού, λέμφωμα). Σε ασθενείς με χρόνιο ηπατικό νόσημα, σημαντική αύξηση τόσο της AFP όσο και της AFP-L3% υποδηλώνει αυξημένο κίνδυνο ηπατοκυτταρικού καρκινώματος. Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι η AFP και η AFP-L3% είναι δείκτες και όχι διαγνωστικά εργαλεία. Πρέπει να χρησιμοποιούνται σε συνδυασμό με απεικονιστικές εξετάσεις και δεν ενδείκνυνται για γενικό πληθυσμιακό έλεγχο. Γενικά, υψηλότερα επίπεδα AFP σε ασθενείς με καρκίνο συσχετίζονται με μεγαλύτερο μέγεθος όγκου. Η μείωση των επιπέδων AFP μετά τη θεραπεία υποδηλώνει ανταπόκριση, ενώ η μη επιστροφή σε φυσιολογικά επίπεδα εντός περίπου ενός μήνα μπορεί να υποδηλώνει υπολειμματική νόσο. Τέλος, η AFP δεν είναι αποκλειστικά καρκινικός δείκτης, καθώς τα επίπεδά της είναι φυσιολογικά αυξημένα κατά την εγκυμοσύνη και στα νεογνά.
Πώς γίνεται
Η εξέταση της α-φετοπρωτεΐνης πραγματοποιείται μέσω αιμοληψίας. Δεν απαιτείται προηγούμενη νηστεία.
Συχνές ερωτήσεις
- Ποιοί είναι οι παράγοντες κινδύνου για το ηπατοκυτταρικό καρκίνωμα; Αυτός ο τύπος καρκίνου απαντά συνήθως, σε ανθρώπους οι οποίοι παρουσιάζουν μια χρόνια βλάβη του ήπατος που καλείται κίρρωσις. Στις περισσότερες περιπτώσεις αυτή προκαλείται από χρόνιες μολύνσεις από έναν από δύο ιούς: τον ιό της ηπατίτιδας Β και τον ιό της ηπατίτιδας C . H κατάχρηση αλκοόλ αυξάνει επίσης τον κίνδυνο εμφάνισης κίρρωσης. Μερικές κληρονομικές ασθένειες, ειδικά μια διαταραχή που ονομάζεται αιμοχρωμάτωσις, (κατά την οποία ο οργανισμός απορροφά υπερβολικές ποσότητες σιδήρου), μπορεί να προκαλέσουν κίρρωση και αργότερα ηπατοκυτταρικό καρκίνωμα.
- Εάν η τιμή της AFP μου είναι φυσιολογική / παθολογική, πρέπει να κάνω άλλες εξετάσεις; Εάν παρουσιάζετε χρόνια μόλυνση ή καταστροφή του ήπατος, μια υψηλή τιμή AFP μπορεί απλώς να οφείλεται στην ασθένεια αυτή καθεαυτή. Εάν η τιμή της AFP σας αυξηθεί απότομα ή, εάν είναι πολύ αυξημένη, ο γιατρός σας θα ζητήσει έναν έλεγχο του ήπατος, μέσω ενός υπερηχογραφήματος, μιας αξονικής τομογραφίας, ή μιας μαγνητικής τομογραφίας. Αυτές οι εξετάσεις μπορούν συχνά να εντοπίσουν τυχόν υπάρχοντες καρκίνους του ήπατος.