ALP

Περιγραφή

Η μέτρηση της αλκαλικής φωσφατάσης (ALP) είναι κρίσιμη για τη διάγνωση και την παρακολούθηση παθήσεων που επηρεάζουν το ήπαρ, τα οστά, το γαστρεντερικό σύστημα και τους παραθυρεοειδείς αδένες. Η ALP είναι ένα ένζυμο που εντοπίζεται κυρίως στα χοληφόρα επιθηλιακά κύτταρα του ήπατος και στους οστεοβλάστες, οι οποίοι είναι υπεύθυνοι για τον σχηματισμό νέου οστού. Φυσιολογικά, η ALP απεκκρίνεται από το ήπαρ στη χολή. Αυξημένα επίπεδα ALP παρατηρούνται συχνά σε περιόδους ταχείας οστικής ανάπτυξης (π.χ. στην παιδική ηλικία), σε διάφορες ηπατικές παθήσεις και σε περιπτώσεις απόφραξης των χοληφόρων. Η ALP λειτουργεί επίσης ως δείκτης νεοπλασματικής δραστηριότητας, καθώς αυξάνεται σε οστεοσαρκώματα και σε καρκίνους του μαστού ή του προστάτη με οστικές μεταστάσεις.

Αυξημένες τιμές ALP μπορεί να υποδηλώνουν: απόφραξη χοληφόρων, οστικές μεταστάσεις, ανεπάρκεια ασβεστίου, καρκίνο κεφαλής παγκρέατος, κίρρωση, εκλαμψία, επούλωση καταγμάτων, ηπατίτιδα, δίαιτα πλούσια σε λιπαρά, υπερπαραθυρεοειδισμό, λοιμώδη μονοπυρήνωση, λευχαιμία, καρκίνο ήπατος, οστεοσάρκωμα, οστεομαλακία, νόσο Paget, παγκρεατίτιδα, εγκυμοσύνη, ρευματοειδή αρθρίτιδα, ραχίτιδα, ανεπάρκεια βιταμίνης D. Επίσης, ορισμένα φάρμακα όπως αναστολείς ΜΕΑ, παρακεταμόλη, αντιεπιληπτικά, αντιβιοτικά, αντιψυχωσικά, βενζοδιαζεπίνες, οιστρογόνα, θειικός σίδηρος, ηπαρίνη, ιντερφερόνες, υπολιπιδαιμικοί παράγοντες, μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη, σαλικυλικά, θειαζίδες και βορικοναζόλη μπορούν να αυξήσουν τα επίπεδα ALP.

Μειωμένες τιμές ALP μπορεί να υποδηλώνουν: κοιλιοκάκη, χρόνια νεφρίτιδα, κυστική ίνωση, υπερβολική πρόσληψη βιταμίνης D, υποφωσφαταιμία, υποθυρεοειδισμό, υποσιτισμό, σύνδρομο γάλακτος-αλκάλεως, κακοήθη αναιμία, σκορβούτο, ανεπάρκεια πλακούντα. Ορισμένα φάρμακα όπως αρσενικούχα, κυανιούχα, φθόριο, νιτροφουραντοΐνη, οξαλικά άλατα, φωσφορικά άλατα, προπρανολόλη και άλατα ψευδαργύρου μπορούν να μειώσουν τα επίπεδα ALP.

Κλινική σημασία

Η εξέταση της ALP διενεργείται για τη διάγνωση ή την παρακολούθηση της θεραπείας ηπατικών διαταραχών ή οστικών παθήσεων. Συνιστάται ως μέρος του ηπατικού προφίλ ρουτίνας ή όταν ο ασθενής εμφανίζει συμπτώματα που υποδηλώνουν ηπατική ή οστική νόσο. Το δείγμα λαμβάνεται από φλέβα του βραχίονα. Αν και η νηστεία είναι προτιμητέα, δεν είναι απολύτως απαραίτητη για την ακριβή μέτρηση της ALP.

Τι ελέγχει η εξέταση

Η αλκαλική φωσφατάση (ALP) είναι ένα ένζυμο, δηλαδή μια πρωτεΐνη, που διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στη λειτουργία των κυττάρων. Βρίσκεται σε υψηλές συγκεντρώσεις στα κύτταρα που παράγουν οστά και στο ήπαρ, ειδικότερα στα κύτταρα των χοληφόρων, τα οποία είναι μικροί αγωγοί που μεταφέρουν τη χολή από το ήπαρ στο έντερο για την πέψη των λιπών. Μικρότερες ποσότητες ALP ανευρίσκονται στον πλακούντα κατά την εγκυμοσύνη και στο έντερο. Κάθε όργανο παράγει διαφορετικές μορφές ALP, γνωστές ως ισοένζυμα. Το δείγμα αίματος συλλέγεται με σύριγγα από φλέβα του βραχίονα. Αν και η νηστεία πριν την αιμοληψία είναι προτιμητέα, δεν είναι υποχρεωτική, καθώς ένα γεύμα μπορεί να προκαλέσει μόνο μια μικρή, παροδική αύξηση των επιπέδων ALP.

Η εξέταση

Η ALP χρησιμοποιείται για την αξιολόγηση της ηπατικής και οστικής λειτουργίας. Σε περίπτωση συμπτωμάτων ηπατικής νόσου, ιδιαίτερα υψηλά επίπεδα ALP υποδηλώνουν απόφραξη των χοληφόρων. Συχνά, η ALP είναι αυξημένη σε ασθενείς με καρκίνο που έχει μετασταθεί στο ήπαρ ή στα οστά, οπότε απαιτούνται επιπλέον εξετάσεις για επιβεβαίωση. Η μείωση των επιπέδων ALP σε καρκινοπαθείς μπορεί να υποδηλώνει θετική ανταπόκριση στη θεραπεία. Εάν η αιτία της αυξημένης ALP δεν είναι σαφής, μπορεί να ζητηθεί ανάλυση των ισοενζύμων της ALP.

Η ALP παραγγέλλεται συνήθως ως μέρος του ηπατικού προφίλ ή σε συνδυασμό με άλλες εξετάσεις όταν υπάρχουν ενδείξεις ηπατικής ή οστικής διαταραχής.

Δεν υπάρχει ένα ενιαίο εύρος αναφοράς για την ALP, καθώς οι τιμές ποικίλλουν ανάλογα με την ηλικία, το φύλο, τον πληθυσμό και τη μέθοδο μέτρησης. Τα αποτελέσματα πρέπει να ερμηνεύονται σε συνάρτηση με το εύρος αναφοράς του εκάστοτε εργαστηρίου και να συζητούνται με τον θεράποντα ιατρό.

Υψηλές τιμές ALP υποδηλώνουν συνήθως βλάβη στο ήπαρ ή στα οστά. Εάν άλλες ηπατικές εξετάσεις (χολερυθρίνη, AST, ALT) είναι επίσης αυξημένες, η ALP πιθανότατα προέρχεται από το ήπαρ. Εάν τα επίπεδα ασβεστίου και φωσφόρου είναι υψηλά, η ALP πιθανότατα προέρχεται από τα οστά. Σε ορισμένες ηπατικές παθήσεις, όπως η ηπατίτιδα, η αύξηση της ALP είναι μικρότερη σε σχέση με τις AST και ALT. Σε απόφραξη των χοληφόρων (π.χ. λόγω χολολιθίασης ή καρκίνου), η ALP και η χολερυθρίνη αυξάνονται σημαντικά περισσότερο από τις AST και ALT. Σε σπάνιες ηπατικές παθήσεις, η ALP μπορεί να είναι η μόνη αυξημένη τιμή. Σε ορισμένες οστικές παθήσεις, όπως η νόσος Paget ή οστικές μεταστάσεις, η ALP μπορεί επίσης να είναι η μόνη αυξημένη τιμή. Σε περιπτώσεις αδιευκρίνιστης αιτιολογίας αυξημένης ALP, μπορεί να ζητηθεί η μέτρηση της γ-GT, ενός ενζύμου που παράγεται στο ήπαρ αλλά όχι στα οστά.

Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι η εγκυμοσύνη και η παιδική ηλικία (λόγω της οστικής ανάπτυξης) μπορούν να προκαλέσουν φυσιολογική αύξηση των επιπέδων ALP. Ορισμένα φάρμακα, ιδίως ψυχοφάρμακα, μπορεί σπάνια να αυξήσουν την ALP.

Πώς γίνεται

Η μέτρηση της Αλκαλικής Φωσφατάσης (ALP) πραγματοποιείται μέσω αιμοληψίας. Δεν απαιτείται προηγούμενη νηστεία.

Συχνές ερωτήσεις

1 . Ποιες άλλες εξετάσεις χρησιμοποιούνται για την αξιολόγηση ηπατικών διαταραχών ; 2. Ποιος κινδυνεύει από ηπατική διαταραχή ; 3. Ποια σημάδια θα με κάνουν να υποπτευθώ ηπατική διαταραχή ;

1. Ποιες άλλες εξετάσεις χρησιμοποιούνται για την αξιολόγηση ηπατικών διαταραχών; Άλλες συχνές εξετάσεις για το ήπαρ περιλαμβάνουν και άλλα ένζυμα, που απαντώνται στα ηπατικά κύτταρα, όπως αμινοτρανσφεράση της αλανίνης (ALT) , αμινοτρανσφεράση του ασπαρτικού οξέος (AST) και χολερυθρίνη , μία κίτρινη χρωστική ουσία, που υπό κανονικές συνθήκες αποβάλλεται από το σώμα μέσω του ήπατος. [ back to top ]
2. Ποιος κινδυνεύει από ηπατική διαταραχή; Βλάβες στο ήπαρ μπορεί να προκληθούν από πολλές αιτίες, εντούτοις κατά κύριο λόγο οι ηπατικές νόσοι προκαλούνται από μολύνσεις από ιούς, που προσβάλλουν το ήπαρ και από υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ. Σε σπάνιες περιστάσεις κάποια φάρμακα μπορεί να προκαλέσουν ηπατική βλάβη. Ο ιατρός σας θα σας συστήσει εργαστηριακό έλεγχο της κατάστασης του ήπατος αν παίρνετε κάποιο από αυτά. Κάποιες κληρονομικές νόσοι επίσης μπορεί να ευθύνονται για ηπατική βλάβη. [ back to top ]
3. Ποια σημάδια θα με κάνουν να υποπτευθώ ηπατική διαταραχή; Στις περισσότερες περιπτώσεις η ηπατική νόσος είναι «σιωπηλή». Όταν όμως το ήπαρ καταστρέφεται με ταχείς ρυθμούς (οξεία ηπατίτιδα) το δέρμα και το ασπράδι των ματιών κιτρινίζουν, τα ούρα γίνονται καφετιά και αποχρωματίζονται τα κόπρανα. Στα τελικά στάδια το ήπαρ μπορεί να προκαλέσει πρήξιμο της κοιλίας, αιματέμεση, σύγχυση και εκχυμώσεις στο δέρμα. [ back to top ]