Αμινογλυκοσίδες

Κλινική σημασία

Η εξέταση αυτή διενεργείται για την παρακολούθηση των επιπέδων αμινογλυκοσιδικών αντιβιοτικών, όπως η γενταμικίνη, η τομπραμυκίνη και η αμικασίνη, στην κυκλοφορία του αίματος. Σκοπός είναι η διασφάλιση επαρκούς θεραπευτικής δόσης και η αποφυγή τοξικών παρενεργειών. Η εξέταση πρέπει να πραγματοποιείται σε τακτά χρονικά διαστήματα καθ’ όλη τη διάρκεια της θεραπείας με αμινογλυκοσίδες. Απαιτείται δείγμα αίματος που λαμβάνεται από φλέβα του χεριού. Δεν απαιτείται ειδική προετοιμασία, ωστόσο ο χρόνος δειγματοληψίας είναι κρίσιμος και πρέπει να ακολουθούνται οι οδηγίες του θεράποντος ιατρού.

Τι ελέγχει η εξέταση

Η παρακολούθηση των συγκεντρώσεων των αμινογλυκοσιδών είναι απαραίτητη, καθώς η αποτελεσματικότητά τους εξαρτάται από την επίτευξη επαρκών επιπέδων στο αίμα. Επιπλέον, οι αμινογλυκοσίδες συνδέονται με σοβαρές τοξικές αντιδράσεις, όπως βλάβες στην ακοή ή/και την ισορροπία (ωτοτοξικότητα) και οξεία νεφρική βλάβη (νεφροτοξικότητα). Ενώ η νεφρική βλάβη είναι συνήθως αναστρέψιμη, η απώλεια ακοής ή/και ισορροπίας συχνά είναι μόνιμη. Ο κίνδυνος αυτών των επιπλοκών αυξάνεται με υψηλά επίπεδα φαρμάκου στο αίμα, υποδεικνύοντας μειωμένη κάθαρση, ειδικά σε παρατεταμένη χορήγηση. Οι αμινογλυκοσίδες δεν απορροφώνται καλά από το γαστρεντερικό, γι’ αυτό χορηγούνται ενδοφλεβίως (IV) ή ενδομυϊκώς (IM), είτε σε δόσεις κάθε 8-12 ώρες είτε ως εφάπαξ ημερήσια δόση (κάθε 24-48 ώρες). Η δοσολογία προσαρμόζεται βάσει της νεφρικής λειτουργίας, άλλων φαρμάκων, ηλικίας και βάρους του ασθενούς. Κατά την παρακολούθηση, μετρώνται η μέγιστη συγκέντρωση (peak level) αμέσως μετά τη χορήγηση και η ελάχιστη συγκέντρωση (trough level) πριν την επόμενη δόση. Τα αποτελέσματα καθοδηγούν την προσαρμογή της δόσης. Για παράδειγμα, σε μειωμένη νεφρική λειτουργία, όπου η κάθαρση του φαρμάκου είναι ανεπαρκής, μπορεί να απαιτηθεί μείωση της δόσης ή αύξηση του μεσοδιαστήματος χορήγησης. Αντίθετα, εάν τα επίπεδα είναι κάτω του θεραπευτικού εύρους, η θεραπεία μπορεί να είναι αναποτελεσματική. Σε παρατεταμένη χορήγηση, η εξέταση πρέπει να γίνεται 8-12 ώρες μετά τη δόση. Η ταυτόχρονη χορήγηση άλλων αντιβιοτικών μπορεί να επηρεάσει τον μεταβολισμό και την κάθαρση των αμινογλυκοσιδών, καθιστώντας την παρακολούθηση ακόμη πιο σημαντική. Το δείγμα αίματος λαμβάνεται με φλεβοκέντηση. Δεν απαιτείται ειδική προετοιμασία, αλλά ο ακριβής χρόνος δειγματοληψίας είναι κρίσιμος. Τα κατώτερα επίπεδα προσδιορίζονται ακριβώς πριν την επόμενη δόση, ενώ τα υψηλότερα περίπου 30 λεπτά μετά την ενδοφλέβια χορήγηση ή 60 λεπτά μετά την ενδομυϊκή. Σε περιπτώσεις μεγάλων μεσοδιαστημάτων μεταξύ των δόσεων, ο χρόνος δειγματοληψίας ποικίλλει (8-12 ώρες μετά τη δόση), αλλά ο χρόνος της τελευταίας δόσης και της δειγματοληψίας πρέπει να καταγράφεται. Είναι σημαντικό να ενημερώνεται το εργαστήριο για τον χρόνο χορήγησης της τελευταίας δόσης.

Η εξέταση

Η εξέταση αυτή προσδιορίζει τα επίπεδα αμινογλυκοσιδικών αντιβιοτικών, όπως αμικασίνη, γενταμυκίνη ή τομπραμυκίνη, στο αίμα. Αυτά τα φάρμακα χρησιμοποιούνται για τη θεραπεία σοβαρών βακτηριακών λοιμώξεων. Στόχος είναι η διασφάλιση επαρκών θεραπευτικών επιπέδων, αποφεύγοντας παράλληλα συγκεντρώσεις που αυξάνουν τον κίνδυνο τοξικών παρενεργειών. Οι μετρήσεις πραγματοποιούνται σε συγκεκριμένους χρόνους για την εκτίμηση των μέγιστων (peak) και ελάχιστων (trough) συγκεντρώσεων, οι οποίες χρησιμοποιούνται για την αξιολόγηση της δοσολογίας και της κάθαρσης του φαρμάκου. Σε σχήματα εφάπαξ ημερήσιας δόσης (pulsedosing), η εξέταση γίνεται 8-12 ώρες μετά τη δόση για να εξασφαλιστεί επαρκής έκθεση. Κλινικοί φαρμακοποιοί και ιατροί χρησιμοποιούν αυτά τα επίπεδα για τον υπολογισμό των ρυθμών απορρόφησης και κάθαρσης, προσαρμόζοντας τη δόση και το μεσοδιάστημα χορήγησης ώστε να επιτευχθεί θεραπευτική αποτελεσματικότητα με ελαχιστοποίηση της τοξικότητας. Η εξέταση ζητείται όταν παράγοντες όπως η ηλικία, η νεφρική λειτουργία, η γενική υγεία, συνυπάρχουσες παθήσεις ή συμπτώματα τοξικότητας το επιβάλλουν. Επίσης, η διάρκεια της θεραπείας και το δοσολογικό πρωτόκολλο επηρεάζουν την ανάγκη παρακολούθησης. Συνήθως, η παρακολούθηση ξεκινά μετά από 2-4 δόσεις, όταν τα επίπεδα έχουν σταθεροποιηθεί (steady state), και επαναλαμβάνεται κάθε 2-3 ημέρες, καθώς και σε κάθε αλλαγή δόσης ή νεφρικής λειτουργίας. Σε παρατεταμένη θεραπεία (>3 ημέρες), η παρακολούθηση είναι απαραίτητη, με τυχαίο δείγμα 8-12 ώρες μετά τη δόση. Σε βαρέως πάσχοντες, η μέγιστη συγκέντρωση προσδιορίζεται άμεσα μετά την πρώτη δόση. Εξετάσεις νεφρικής λειτουργίας (π.χ. κρεατινίνη) διενεργούνται τακτικά. Συχνότερη παρακολούθηση απαιτείται σε ασθενείς με διαταραγμένη νεφρική λειτουργία ή αυξημένο κίνδυνο τοξικότητας (π.χ. λήψη ωτοτοξικών/νεφροτοξικών φαρμάκων). Μετά τη χορήγηση, τα επίπεδα του φαρμάκου αυξάνονται σε μέγιστη συγκέντρωση και στη συνέχεια μειώνονται. Στόχος είναι η διατήρηση επαρκούς θεραπευτικού επιπέδου για την εξάλειψη των βακτηρίων, ενώ παράλληλα επιτρέπεται η αποβολή του φαρμάκου πριν την επόμενη δόση για την ελαχιστοποίηση των επιπλοκών. Εάν το ελάχιστο επίπεδο είναι κάτω του στόχου, ο ασθενής αποβάλλει ικανοποιητικά το φάρμακο. Εάν το μέγιστο επίπεδο βρίσκεται εντός του θεραπευτικού εύρους, η ποσότητα του φαρμάκου είναι επαρκής και αποτελεσματική. Το επίπεδο-στόχος εξαρτάται από τον τύπο της λοίμωξης και το προσβεβλημένο όργανο. Μέγιστες συγκεντρώσεις κάτω του ανώτατου επιτρεπτού ορίου μειώνουν τον κίνδυνο τοξικών παρενεργειών. Εάν τόσο τα ελάχιστα όσο και τα μέγιστα επίπεδα υπερβαίνουν τα ανώτατα όρια, υπάρχει αυξημένος κίνδυνος τοξικότητας και απαιτείται προσαρμογή της δόσης ή του δοσολογικού σχήματος. Σε μακροπρόθεσμα σχήματα, τα αποτελέσματα καθοδηγούν τον χρόνο της επόμενης δόσης: χαμηλά επίπεδα μπορεί να επιτρέψουν χορήγηση κάθε 24 ώρες, ενώ υψηλά επίπεδα (αργή αποβολή) μπορεί να απαιτήσουν αναμονή έως 48 ώρες. Εάν ο ασθενής δεν ανταποκρίνεται στη θεραπεία, ο ιατρός μπορεί να παρατείνει τη χορήγηση ή να εξετάσει εναλλακτικές θεραπείες. Οι ενδοφλέβιες δόσεις αμινογλυκοσιδών χορηγούνται αργά, περίπου για 30 λεπτά. Άλλες μορφές (οφθαλμικές, ωτικές σταγόνες, εισπνεόμενα) δεν απαιτούν παρακολούθηση. Οι αμινογλυκοσίδες αποβάλλονται νεφρικά, γι’ αυτό οι δόσεις προσαρμόζονται στη νεφρική λειτουργία, η οποία παρακολουθείται με εξετάσεις όπως κρεατινίνη ή κάθαρση κρεατινίνης. Ο κίνδυνος τοξικότητας αυξάνεται με τη συγχορήγηση άλλων ωτοτοξικών ή νεφροτοξικών φαρμάκων (π.χ. ορισμένα διουρητικά όπως η φουροσεμίδη, ΜΣΑΦ όπως ιβουπροφαίνη/ναπροξένη, ή άλλα αντιβιοτικά όπως η βανκομυκίνη). Η παρατεταμένη δοσολογία δεν συνιστάται σε ηλικιωμένους (>70 ετών), εγκύους/λεχωΐδες, άτομα με νεφρική ανεπάρκεια ή προϋπάρχουσα νεφρική νόσο, σοβαρή ηπατική νόσο, εκτεταμένα εγκαύματα, κυστική ίνωση, ή ιστορικό μειωμένης ακοής/απώλειας ισορροπίας.

Συχνές ερωτήσεις

Μπορώ να ελέγχω τα επίπεδά μου στο σπίτι; Παρά το γεγονός ότι ένα άτομο μπορεί να λάβει ενδοφλέβια θεραπεία με αμινογλυκοσίδες στο σπίτι, τα επίπεδα στο αίμα δεν μπορεί να παρακολουθούνται στο σπίτι. Η εξέταση απαιτεί εξειδικευμένο εξοπλισμό και πρέπει να εκτελείται σε ένα εργαστήριο. Το δείγμα λαμβάνεται πριν από τη χορήγηση της επόμενης δόσης του φαρμάκου και στέλνεται στο εργαστήριο για ανάλυση.
Γιατί οι αμινογλυκοσίδες χρησιμοποιούνται τόσο πολύ αφού μπορούν να προκαλέσ o υν μόνιμη απώλεια ακοής; Υπάρχουν κίνδυνοι και οφέλη που συνδέονται με όλες σχεδόν τις φαρμακευτικές θεραπείες. Οι αμινογλυκοσίδες συνεχίζουν να είναι πολύ αποτελεσματικές στο θανάστωση Gram-αρνητικών βακτηρίων και μερικές φορές αποτελούν τη καλύτερη εναλλακτική λύση για την επιτυχή θεραπεία σοβαρών λοιμώξεων.
Θα πρέπει κάθε αντιβιοτική θεραπεία να παρακολουθείται όπως αυτή με τις αμινογλυκοσίδες; Όχι, δεν χρειάζονται όλα τα αντιβιοτικά παρακολούθηση. Σε αντίθεση με τις αμινογλυκοσίδες, τα περισσότερα αντιβιοτικά δεν σχετίζονται με σημαντικές παρενέργειες λόγω των επιπέδων του φαρμάκου. Έχουν μεγαλύτερο θεραπευτικό εύρος στο οποίο είναι αποτελεσματικά. Εξαιτίας αυτού, μπορούν να συνταγογραφούνται με βάση προκαθορισμένα προγράμματα δοσολογίας. Σχετικές Σελίδες Παθήσεις: Νεφρική νόσος, Πνευμονία , Σηψαιμία, Κυστική Ίνωση, Φυματίωση Αλλού στο διαδίκτυο Vestibular Disorders Association: Ototoxicity MedlinePlus Medical Encyclopedia: Acute tubular necrosis MedlinePlus Medical Encyclopedia: Antibiotics , Gentamicin , Amikacin , Tobramycin Merck Manual for Healthcare Professionals: Aminoglycosides Πηγές του άρθρου ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Αυτό το άρθρο βασίζεται σε βιβλιογραφική έρευνα που χρησιμοποιεί τις πηγές που αναφέρονται παρακάτω, η οποία διενεργήθηκε με την συνολική δουλειά του Συντακτικής Επιτροπής του Αμερικανικού Lab Tests Online. Το άρθρο αυτό αναθεωρείται περιοδικά από τη συντακτική του ομάδα και ενημερώνεται σύμφωνα με τις νέες ανακαλύψεις. Κάθε νέα πηγή προστίθεται στο τέλος του επόμενου καταλόγου έτσι ώστε να ξεχωρίζει από τις αρχικές πηγές. Πηγές που χρησιμοποιήθηκαν στην τρέχουσα ανασκόπηση Billings, K. (Updated 2012 April 6). Ototopical Antibiotics. Medscape Reference [On-line information]. Available online at http://emedicine.medscape.com/article/873963-overview through http://emedicine.medscape.com . Accessed September 2012. Devabhakthuni, S. (Updated 2011 May). Antibiotic Pharmacokinetic Monitoring. American Society of Health-System Pharmacists [On-line information]. Available online at http://www.ashp.org/DocLibrary/MemberCenter/NPF/2011Pearls/Antibiotic-Pharmacokinetic-Monitoring.aspx through http://www.ashp.org . Accessed September 2012. Dugdale, D. (Updated 2011 September 20). Acute tubular necrosis. MedlinePlus Medical Encyclopedia [On-line information]. Available online at http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000512.htm . Accessed September 2012. (© 2012). Causes of Dizziness. Vestibular Disorders Association [On-line information]. Available online at http://vestibular.org/node/2 through http://vestibular.org . Accessed September 2012. (Reviewed 2010 May). Aminoglycoside Extended Interval Dosing and Monitoring in Adults. New York-Presbyterian Hospital Guideline: Medication Use Manual [On-line information]. Available online through http://www.cumc.columbia.edu . Accessed September 2012. (© 1984-2012). Section 2 Aminoglycosides. RxKinetics Pharmacokinetic Concepts [On-line information]. Available online at http://www.rxkinetics.com/pktutorial/2_3.html through http://www.rxkinetics.com . Accessed September 2012. Moulds, R. and Jeyasingham, M. (2010 October). Gentamicin: a great way to start. Aust Prescr v 33 (5) 134–5. [On-line information]. Available online at http://www.australianprescriber.com/magazine/33/5/134/5 through http://www.australianprescriber.com . Accessed September 2012. (© 2002). Ototoxicity. Vestibular Disorders Association [On-line information]. Available online at http://vestibular.org/ototoxicity through http://vestibular.org . Accessed September 2012. Mudd, P. (2012 May 7). Ototoxicity. Medscape Reference [On-line information]. Available online at http://emedicine.medscape.com/article/857679-overview#showall through http://emedicine.medscape.com . Accessed September 2012. Lerma, E. et. al. (2011 March 29). Pathophysiologic Mechanisms of Selected Types of Nephrotoxicity. Medscape Reference [On-line information]. Available online at http://emedicine.medscape.com/article/1925868-overview through http://emedicine.medscape.com . Accessed September 2012. Gonzalez, U. and Spencer, J. (1998 November 15). Aminoglycosides: A Practical Review. Am Fam Physician . v58 (8):1811-1820. [On-line information]. Available online at http://www.aafp.org/afp/1998/1115/p1811.html through http://www.aafp.org . Accessed September 2012. Levison, M. (Revised 2009 July). Aminoglycosides. Merck Manual for Healthcare Professionals [On-line information]. Available online through http://www.merckmanuals.com . Accessed September 2012. Jasmin, L. (Updated 2011 October 30). Vertigo-associated disorders. MedlinePlus Medical Encyclopedia [On-line information]. Available online at http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/001432.htm . Accessed September 2012. Tan, K. et. al. (2003 March 15). Aminoglycoside Prescribing and Surveillance in Cystic Fibrosis. Am. J. Respir. Crit. Care Med v167 (6) 819-823 [On-line information]. Available online at http://ajrccm.atsjournals.org/content/167/6/819.full through http://ajrccm.atsjournals.org . Accessed September 2012. Levison, M. (Revised 2008 September). Antibiotics. Merck Manual Home Health Handbook [On-line information]. Available online at http://www.merckmanuals.com/home/print/infections/antibiotics/antibiotics.html through http://www.merckmanuals.com . Accessed September 2012. (2011 April 18). Extended Interval Aminoglycoside Monitoring and Dosing Guideline (Gentamicin/Tobramycin ONLY). Alberta Health Services, Covenant Health, Regional Laboratory Services [On-line information]. Available online through http://www.albertahealthservices.ca . Accessed September 2012. Hammett-Stabler, C. and Johns, T. (1998 May). Laboratory guidelines for monitoring of antimicrobial drugs. Clinical Chemistry May 1998 v 44 (5) 1129-1140. [On-line information]. Available online at http://www.clinchem.org/content/44/5/1129.full through http://www.clinchem.org . Accessed September 2012. Clarke, W., Editor (© 2011). Contemporary Practice in Clinical Chemistry 2nd Edition: AACC Press, Washington, DC. Pp 581. (June 18, 2012) UCSF Infectious Disease Management Program, Guidelines for Antimicrobial Dosing in Adults, Aminoglycosides. Available online at http://clinicalpharmacy.ucsf.edu/idmp/adult_guide/aminoglycoside_dosing.htm through http://clinicalpharmacy.ucsf.edu . Accessed October 2012.