Περιγραφή
Η μέτρηση της απολιποπρωτεΐνης Β (Apo B) είναι κρίσιμη για την εκτίμηση του κινδύνου αθηροσκληρωτικής καρδιαγγειακής νόσου, καθώς και για τη διάγνωση σπάνιων καταστάσεων όπως η αβηταλιποπρωτεϊναιμία ή η υποβηταλιποπρωτεϊναιμία. Οι λιποπρωτεΐνες αποτελούν τους βασικούς μεταφορείς της χοληστερόλης στον οργανισμό. Η HDL («καλή» χοληστερόλη) μεταφέρει τη χοληστερόλη από τους περιφερικούς ιστούς στο ήπαρ για ανακύκλωση ή απέκκριση, συνεπώς τα υψηλά επίπεδα HDL είναι επιθυμητά. Αντίθετα, η LDL («κακή» χοληστερόλη) μεταφέρει τη χοληστερόλη προς τους ιστούς και, σε περίσσεια, μπορεί να οδηγήσει σε εναπόθεση στις αρτηρίες και ανάπτυξη αθηροσκλήρωσης. Για τον λόγο αυτό, τα χαμηλά επίπεδα LDL είναι προτιμότερα για τη μείωση του καρδιαγγειακού κινδύνου. Οι απολιποπρωτεΐνες (Apo) είναι τα πρωτεϊνικά συστατικά των λιποπρωτεϊνών. Η Apo A και η Apo B διαδραματίζουν καίριο ρόλο στη ρύθμιση της χοληστερόλης. Η Apo A1, η πιο άφθονη υποκατηγορία της Apo A, ενεργοποιεί ένζυμα που προάγουν τη μεταφορά χοληστερόλης από τους ιστούς στην HDL και διευκολύνει την αναγνώριση της HDL από τους ηπατικούς υποδοχείς. Τα επίπεδα της Apo A1 συσχετίζονται με την HDL και θεωρείται πιθανώς καλύτερος δείκτης κινδύνου στεφανιαίας νόσου (CAD) από την ίδια την HDL. Η Apo B εμφανίζεται σε δύο μορφές: Apo B-48 και Apo B-100. Η Apo B-48 αποτελεί συστατικό των χυλομικρών, οι οποίες μεταφέρουν τα διαιτητικά λιπίδια στο ήπαρ. Εκεί, τα λιπίδια συνδυάζονται με την Apo B-100 για να σχηματίσουν τις VLDL (πολύ χαμηλής πυκνότητας λιποπρωτεΐνες), οι οποίες τελικά μετατρέπονται σε LDL. Τα επίπεδα της Apo B-100 συσχετίζονται στενά με τα επίπεδα της LDL και αποτελούν δείκτη κινδύνου για CAD. Πέρα από τις μεμονωμένες μετρήσεις Apo A1 και Apo B-100, η αναλογία Apo B / Apo A χρησιμοποιείται επίσης για την εκτίμηση του κινδύνου CAD, με υψηλότερες αναλογίες να υποδηλώνουν αυξημένο κίνδυνο. Οι εξετάσεις αυτές μπορούν επίσης να χρησιμοποιηθούν για την παρακολούθηση της αποτελεσματικότητας της θεραπείας για υπερλιπιδαιμία. Αυξημένα επίπεδα Apo B παρατηρούνται σε: απόφραξη χοληφόρων, κάπνισμα, σύνδρομο Cushing, σακχαρώδη διαβήτη, αιμοκάθαρση, ηπατική νόσο, υπερλιποπρωτεϊναιμίες (τύποι ΙΙ, ΙΙΙ, V), υποθυρεοειδισμό, αυξημένο κίνδυνο στεφανιαίας νόσου, νεφρωσικό σύνδρομο, πορφυρία, εγκυμοσύνη, νεφρική ανεπάρκεια. Επίσης, φάρμακα όπως β-αναστολείς, κορτικοστεροειδή, κυκλοσπορίνη, διουρητικά. Μειωμένα επίπεδα Apo B παρατηρούνται σε: χρόνια αναιμία, χρόνια πνευμονοπάθεια, υπερλιπιδαιμία (τύπου Ι), υπερθυρεοειδισμό, φλεγμονή, υποσιτισμό, σύνδρομο Reye, νόσο Tangier, απώλεια βάρους. Επίσης, φάρμακα όπως υπολιπιδαιμικοί παράγοντες, οιστρογόνα, ινδαπαμίδη.
Κλινική σημασία
Η εξέταση αυτή διενεργείται για την αξιολόγηση του κινδύνου ανάπτυξης καρδιαγγειακής νόσου (CVD). Ενδείκνυται σε άτομα με προσωπικό ή οικογενειακό ιστορικό καρδιακής νόσου ή/και υπερλιπιδαιμίας, όταν ο ιατρός επιθυμεί να προσδιορίσει τον καρδιαγγειακό κίνδυνο. Μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί για την παρακολούθηση της ανταπόκρισης σε θεραπεία για υπερλιπιδαιμία ή για τη διάγνωση σπάνιων ανεπαρκειών της Apo B. Το δείγμα λαμβάνεται με αιμοληψία από φλέβα του χεριού. Δεν απαιτείται ειδική προετοιμασία, αλλά συχνά ζητείται νηστεία 12 ωρών, καθώς η εξέταση συνήθως συνδυάζεται με άλλες εξετάσεις λιπιδίων που την απαιτούν.
Τι ελέγχει η εξέταση
Η εξέταση προσδιορίζει την ποσότητα της απολιποπρωτεΐνης Β (Apo B) στο αίμα. Οι απολιποπρωτεΐνες είναι τα πρωτεϊνικά συστατικά των λιποπρωτεϊνών, συμπλεγμάτων που μεταφέρουν λιπίδια στην κυκλοφορία, παρέχοντας δομική ακεραιότητα και προστατεύοντας τα υδρόφοβα λιπίδια. Υπάρχουν δύο τύποι Apo B: η Apo B-100, που παράγεται στο ήπαρ, και η Apo B-48, που παράγεται στο έντερο. Η Apo B-48 είναι βασικό συστατικό των χυλομικρών, οι οποίες μεταφέρουν τα διαιτητικά λίπη από το έντερο στο ήπαρ. Στο ήπαρ, τα λιπίδια ανασυνδυάζονται με την Apo B-100 για να σχηματίσουν τις VLDL (πολύ χαμηλής πυκνότητας λιποπρωτεΐνες), πλούσιες σε τριγλυκερίδια. Στην κυκλοφορία, η λιποπρωτεϊνική λιπάση (LPL) αφαιρεί τριγλυκερίδια από τις VLDL, μετατρέποντάς τες αρχικά σε IDL (ενδιάμεσης πυκνότητας λιποπρωτεΐνες) και στη συνέχεια σε LDL («κακή» χοληστερόλη). Κάθε σωματίδιο VLDL περιέχει ένα μόριο Apo B-100, το οποίο διατηρείται κατά τη μετατροπή σε LDL. Η Apo B-100 αναγνωρίζεται από υποδοχείς σε πολλά κύτταρα, προάγοντας την πρόσληψη χοληστερόλης. Η χοληστερόλη που μεταφέρεται από την LDL και την Apo B-100 είναι απαραίτητη για τις κυτταρικές μεμβράνες, την παραγωγή ορμονών και στεροειδών. Ωστόσο, η περίσσεια LDL μπορεί να οδηγήσει σε εναπόθεση πλακών στα τοιχώματα των αρτηριών (αθηροσκλήρωση), αυξάνοντας τον κίνδυνο καρδιακής προσβολής. Η εξέταση LDL-C, συνήθως υπολογιζόμενη, είναι λιγότερο αξιόπιστη σε υψηλά τριγλυκερίδια, ενώ ορισμένα εργαστήρια μετρούν την LDL-C απευθείας. Οι συνήθεις εργαστηριακές μετρήσεις Apo B αφορούν την Apo B-100. Πολλοί ειδικοί πιστεύουν ότι τα επίπεδα Apo B μπορεί να αποτελούν καλύτερο δείκτη καρδιαγγειακού κινδύνου από την LDL-C, αν και αυτό παραμένει υπό συζήτηση. Η κλινική χρησιμότητα της Apo B, όπως και άλλων νέων δεικτών, δεν έχει ακόμη πλήρως τεκμηριωθεί. Το δείγμα λαμβάνεται με αιμοληψία από φλέβα του χεριού. Δεν απαιτείται ειδική προετοιμασία, αλλά συχνά ζητείται νηστεία 12 ωρών, καθώς η εξέταση συνήθως συνδυάζεται με άλλες εξετάσεις λιπιδίων που την απαιτούν.
Η εξέταση
Η εξέταση Apo B χρησιμοποιείται, σε συνδυασμό με άλλες εξετάσεις λιπιδίων, για την εκτίμηση του κινδύνου καρδιαγγειακής νόσου (CVD). Δεν αποτελεί εξέταση γενικού πληθυσμιακού ελέγχου, αλλά ενδείκνυται σε άτομα με οικογενειακό ή προσωπικό ιστορικό καρδιακής νόσου ή/και υπερλιπιδαιμίας. Μπορεί να διενεργηθεί για τη διερεύνηση της αιτίας υπερλιπιδαιμίας, ιδιαίτερα όταν τα αυξημένα τριγλυκερίδια καθιστούν αναξιόπιστο τον υπολογισμό της LDL χοληστερόλης. Ο ιατρός μπορεί επίσης να ζητήσει την Apo A-I (σχετιζόμενη με την HDL) και την Apo B για τον υπολογισμό της αναλογίας Apo B/Apo A-I, η οποία χρησιμοποιείται εναλλακτικά της αναλογίας ολικής χοληστερόλης/HDL για την αξιολόγηση του κινδύνου CVD. Τα επίπεδα Apo B μπορούν να παρακολουθούνται για την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας της λιπιδικής θεραπείας, ως εναλλακτική της μη-HDL-C (ολική χοληστερόλη μείον HDL). Σε σπάνιες περιπτώσεις, η εξέταση Apo B μπορεί να βοηθήσει στη διάγνωση γενετικών διαταραχών που προκαλούν υπερ- ή υποπαραγωγή Apo B. Η Apo B μπορεί να μετρηθεί, μαζί με την Apo A-I ή άλλες εξετάσεις λιπιδίων, όταν ο ιατρός αξιολογεί τον κίνδυνο CVD σε άτομα με προσωπικό ή οικογενειακό ιστορικό καρδιακής νόσου ή/και υπερλιπιδαιμίας, ειδικά σε περιπτώσεις σημαντικά αυξημένων τριγλυκεριδίων. Επίσης, χρησιμοποιείται για την παρακολούθηση ασθενών υπό θεραπεία για υπερλιπιδαιμία. Αυξημένα επίπεδα Apo B υποδηλώνουν αυξημένα επίπεδα LDL-C και μη-HDL-C, και συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο CVD. Η αύξηση μπορεί να οφείλεται σε διατροφή πλούσια σε λιπαρά ή μειωμένη κάθαρση της LDL από το αίμα. Γενετικές διαταραχές, όπως η οικογενής συνδυασμένη υπερλιπιδαιμία, μπορούν να προκαλέσουν μη φυσιολογικά επίπεδα Apo B. Η αβηταλιποπρωτεϊναιμία είναι μια σπάνια γενετική πάθηση που οδηγεί σε χαμηλά επίπεδα Apo B. Άλλες δευτεροπαθείς αιτίες αυξημένων επιπέδων Apo B περιλαμβάνουν: διαβήτη, χρήση φαρμάκων (ανδρογόνα, βήτα-αναστολείς, διουρητικά, προγεστίνες), υποθυρεοειδισμό, νεφρωσικό σύνδρομο, εγκυμοσύνη. Μειωμένα επίπεδα Apo B μπορεί να οφείλονται σε: χρήση φαρμάκων (οιστρογόνα, στατίνες, νικοτινικό οξύ, θυροξίνη), υπερθυρεοειδισμό, κακή διατροφή, σύνδρομο Reye, απώλεια βάρους, σοβαρή ασθένεια, χειρουργείο, κίρρωση. Ένας αυξημένος λόγος Apo B/Apo A-I μπορεί να υποδηλώνει υψηλό κίνδυνο CVD. Ορισμένες αυξήσεις της Apo B-100 (και LDL-C) οφείλονται σε μεταλλάξεις του γονιδίου Apo B ή σε δυσλειτουργίες των LDL υποδοχέων, οδηγώντας σε συσσώρευση LDL στην κυκλοφορία και αυξημένο κίνδυνο καρδιακής νόσου.
Πώς γίνεται
Η μέτρηση της απολιποπρωτεΐνης Β πραγματοποιείται μέσω αιμοληψίας. Δεν απαιτείται νηστεία πριν την εξέταση.
Προετοιμασία
Δεν απαιτείται ειδική προετοιμασία. Ωστόσο, επειδή συχνά συνδυάζεται με άλλες εξετάσεις λιπιδίων που απαιτούν νηστεία, ενδέχεται να ζητηθεί 12ωρη νηστεία.
Συχνές ερωτήσεις
Πρέπει ο ιατρός μου να μετρήσει την Apo B -48; Παρόλο που οι ερευνητές μελετούν τον ρόλο τον χυλομικρών (η λιποπρωτεΐνη που περιέχει την ApoB-48), αυτή τη στιγμή δεν υπάρχει λόγος να μετρηθεί η ApoB-48. Τι μπορώ να κάνω για να μειώσω την Apo B ; Αλλαγές στη δίαιτα και άσκηση που μπορούν να μειώσουν τα επίπεδα της LDL(και να αυξήσουν την HDL, την καλή χοληστερόλη) θα μειώσουν και τα επίπεδα της ApoBκαθώς και τον κίνδυνο για καρδιακή νόσο.