Κλινική σημασία
Γιατί διενεργείται αυτή η εξέταση; Η εξέταση αυτή πραγματοποιείται για τους εξής λόγους:
- Αξιολόγηση πιθανής γενετικής προδιάθεσης για αθηροσκλήρωση.
- Υποστήριξη στη λήψη θεραπευτικών αποφάσεων σε ασθενείς με καρδιαγγειακά νοσήματα.
- Συμπληρωματική διάγνωση πιθανής νόσου Alzheimer σε συμπτωματικούς ηλικιωμένους.
- Επιβεβαίωση της υπερλιποπρωτεϊναιμίας τύπου ΙΙΙ (οικογενής δυσβηταλιποπρωτεϊναιμία).
Πότε ενδείκνυται η εξέταση; Η εξέταση συνιστάται στις ακόλουθες περιπτώσεις:
- Όταν ο θεράπων ιατρός υποπτεύεται κληρονομική προδιάθεση για υψηλά επίπεδα χοληστερόλης και τριγλυκεριδίων, ή σε παρουσία ξανθωμάτων στο δέρμα.
- Σε ασθενείς με προοδευτικά συμπτώματα γνωστικής έκπτωσης (άνοια) για την εκτίμηση της πιθανότητας νόσου Alzheimer.
Τι δείγμα απαιτείται; Απαιτείται δείγμα αίματος που λαμβάνεται από φλέβα του χεριού.
Τι ελέγχει η εξέταση
Τι ανιχνεύεται; Η εξέταση αναλύει το DNA του ασθενούς για τον προσδιορισμό του συνδυασμού των αλληλίων της ApoE. Το γονίδιο της ApoE εμφανίζεται σε τρεις μορφές: e2, e3 και e4, με την e3 να θεωρείται η φυσιολογική. Κάθε άτομο φέρει ένα ζεύγος αυτών των αλληλίων. Η απολιποπρωτεΐνη ApoE, μία από τις πέντε κύριες λιποπρωτεΐνες του αίματος (A-E), συντίθεται κυρίως στο ήπαρ και στον εγκέφαλο. Οι βασικοί της ρόλοι περιλαμβάνουν τη μεταφορά λιπιδίων από τις θέσεις σύνθεσης ή απορρόφησης στους ιστούς για αποθήκευση ή έκκριση, καθώς και τη μεταφορά χοληστερόλης από τους περιφερικούς ιστούς στο ήπαρ για απέκκριση. Επιπλέον, η ApoE ρυθμίζει τη δραστηριότητα ενζύμων που εμπλέκονται στον μεταβολισμό των λιπιδίων και των λιποπρωτεϊνών.
Ο γονότυπος ApoE e3/e3, ο οποίος απαντάται στο 62% του πληθυσμού, δεν συσχετίζεται σημαντικά με καρδιαγγειακές παθήσεις. Αντίθετα, ο γονότυπος ApoE e4 (e4/e4 και e4/e3), που απαντάται στο 25% του πληθυσμού, συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο αθηροσκλήρωσης. Άτομα με αυτόν τον γονότυπο είναι επιρρεπή σε αυξημένα επίπεδα LDL-C, ειδικά με δίαιτα πλούσια σε κορεσμένα λιπαρά. Οι φορείς του αλληλίου e2 της ApoE τείνουν να έχουν χαμηλά επίπεδα LDL-C, ενώ τόσο το ApoE e2 όσο και το ApoE e4 συσχετίζονται με υψηλά επίπεδα τριγλυκεριδίων. Ο γονότυπος e2/e2 μπορεί να οδηγήσει σε βραδύτερη κάθαρση των διαιτητικών λιπιδίων, αυξάνοντας τον κίνδυνο πρόωρης αγγειακής νόσου. Ο γονότυπος e4/e4 συνδέεται με μεγαλύτερο κίνδυνο αθηροσκλήρωσης, αν και άλλοι παράγοντες όπως η παχυσαρκία, ο διαβήτης και ο υποθυρεοειδισμός επηρεάζουν την εκδήλωση της νόσου.
Το ApoE e4 συσχετίζεται επίσης με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης της νόσου Alzheimer (AD) σε προχωρημένη ηλικία (μετά τα 65). Η επίδραση είναι δοσοεξαρτώμενη: ένα αντίγραφο του e4 (e2/e4 ή e3/e4) αυξάνει τον κίνδυνο, ενώ δύο αντίγραφα του e4 συνδέονται με ακόμη μεγαλύτερο κίνδυνο. Ωστόσο, αυτός ο κίνδυνος είναι σχετικός. Η πλειονότητα των ατόμων με ApoE4 δεν θα αναπτύξει ποτέ AD, και πολλοί ασθενείς με AD είναι αρνητικοί για το e4.
Πώς συλλέγεται το δείγμα για την εξέταση; Το δείγμα αίματος λαμβάνεται με φλεβοκέντηση από φλέβα του χεριού.
Η εξέταση
Πώς χρησιμοποιείται η εξέταση;
Σε καρδιαγγειακά νοσήματα: Η γονοτύπηση της ApoE χρησιμοποιείται περιστασιακά ως συμπληρωματική εξέταση σε περιπτώσεις υψηλών επιπέδων χοληστερόλης και τριγλυκεριδίων, για την διερεύνηση κληρονομικής προδιάθεσης σε μη φυσιολογικές τιμές λιπιδίων. Αν και δεν αποτελεί ευρέως χρησιμοποιούμενη εξέταση, όταν ζητείται, μπορεί να συνδυαστεί με άλλες εξετάσεις, όπως η ηλεκτροφόρηση λιποπρωτεϊνών. Οι στατίνες αποτελούν συνήθη θεραπεία για καρδιαγγειακά νοσήματα σε περιπτώσεις υψηλών επιπέδων χοληστερόλης και τριγλυκεριδίων. Ωστόσο, η ανταπόκριση στις στατίνες ποικίλλει σημαντικά μεταξύ των ατόμων, επηρεαζόμενη από τον γονότυπο ApoE. Η γενετική ποικιλομορφία που επηρεάζει τις συγκεντρώσεις λιποπρωτεϊνών στο πλάσμα μπορεί να προβλέψει τη θεραπευτική ανταπόκριση, επιτρέποντας εξατομικευμένες διατροφικές συστάσεις. Ενώ τα άτομα με ApoE e4 ανταποκρίνονται καλύτερα σε δίαιτα χαμηλών λιπαρών, είναι λιγότερο πιθανό να ανταποκριθούν στις στατίνες και να μειώσουν την LDL-C, σε αντίθεση με τα άτομα με ApoE e2, τα οποία παρουσιάζουν καλύτερη θεραπευτική ανταπόκριση στις στατίνες. Συνεπώς, η γονοτύπηση της ApoE μπορεί να συμβάλει στην ανάπτυξη εξατομικευμένων θεραπευτικών αλγορίθμων για καρδιαγγειακά νοσήματα.
Στη νόσο Alzheimer: Η γονοτύπηση της ApoE χρησιμοποιείται επίσης ως συμπληρωματική εξέταση για την υποβοήθηση της διάγνωσης πιθανής νόσου Alzheimer (AD) σε ηλικιωμένους με συμπτώματα. Αυτό αποτελεί δείκτη προδιάθεσης ή παράγοντα κινδύνου, υποδεικνύοντας αυξημένο κίνδυνο AD, αλλά δεν αποτελεί οριστική διάγνωση. Έτσι, σε ασθενείς με γνωστική έκπτωση (άνοια), η παρουσία του ApoE 4 αυξάνει την πιθανότητα η άνοια να οφείλεται σε AD. Δεν υπάρχουν σαφείς διαγνωστικές εξετάσεις για την AD εν ζωή. Ωστόσο, οι ιατροί μπορούν να θέσουν μια σχετικά ακριβή διάγνωση AD αποκλείοντας άλλες πιθανές αιτίες γνωστικής έκπτωσης και ελέγχοντας για γενετική προδιάθεση στην AD (με γονοτύπηση ApoE, ενδεχομένως σε συνδυασμό με εξετάσεις Tau/Aβ42).
Πότε ζητείται η εξέταση; Η γονοτύπηση της ApoE ζητείται περιστασιακά στις ακόλουθες περιπτώσεις:
- Όταν ο ασθενής έχει σημαντικά αυξημένα επίπεδα χοληστερόλης και τριγλυκεριδίων που δεν ανταποκρίνονται σε αλλαγές στον τρόπο ζωής (δίαιτα και άσκηση).
- Όταν ένα μέλος της οικογένειας έχει γονότυπο ApoE e2/e2 και ο ιατρός επιθυμεί να εκτιμήσει τον κίνδυνο πρόωρης καρδιακής νόσου στον ασθενή.
- Όταν ο ασθενής παρουσιάζει ξανθώματα στο δέρμα και ο ιατρός υποπτεύεται υπερλιποπρωτεϊναιμία τύπου ΙΙΙ.
Επίσης, η γονοτύπηση της ApoE ζητείται μερικές φορές ως συμπληρωματική εξέταση σε ασθενείς με προοδευτικά συμπτώματα άνοιας, όπως μειωμένη γνωστική ικανότητα, διαταραχές λόγου, απώλεια μνήμης και αλλαγές στην προσωπικότητα και τη συμπεριφορά που επηρεάζουν την καθημερινή ζωή. Αφού αποκλειστούν άλλες αιτίες άνοιας (π.χ., υπερκατανάλωση φαρμάκων, αγγειακή άνοια, θυρεοειδική νόσος), η γονοτύπηση της ApoE μπορεί να συμβάλει στην επιβεβαίωση της πιθανότητας η άνοια να οφείλεται στη νόσο Alzheimer.
Τι σημαίνει το αποτέλεσμα; Οι ασθενείς με αλληλόμορφα ApoE e2/e2 διατρέχουν υψηλό κίνδυνο πρόωρης καρδιαγγειακής νόσου, αλλά ενδέχεται να μην την εκδηλώσουν ποτέ. Αντίθετα, ασθενείς μπορεί να εμφανίσουν τη νόσο χωρίς να φέρουν τα αλληλόμορφα e2/e2, καθώς η γονοτύπηση της ApoE αποτελεί μόνο έναν από τους εμπλεκόμενους παράγοντες. Η γονοτύπηση της ApoE παρέχει επιπλέον πληροφορίες και, σε συνδυασμό με τα συμπτώματα, η παρουσία του e2/e2 είναι διαγνωστική της υπερλιποπρωτεϊναιμίας τύπου ΙΙΙ (οικογενής δυσβηταλιποπρωτεϊναιμία), αν και η διάγνωση πρέπει να επιβεβαιώνεται με άλλες εξετάσεις και το ιατρικό ιστορικό του ασθενούς.
Οι ασθενείς με αλληλόμορφα ApoE e4/e4 έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα να αναπτύξουν αθηροσκλήρωση. Οι ασθενείς που εμφανίζουν συμπτώματα νόσου Alzheimer (AD) σε προχωρημένη ηλικία ΚΑΙ φέρουν ένα ή περισσότερα αντίγραφα ApoE e4 είναι πιο πιθανό να έχουν AD. Ωστόσο, αυτό δεν αποτελεί διάγνωση AD και ΔΕΝ πρέπει να χρησιμοποιείται για τον έλεγχο ασυμπτωματικών ατόμων ή των μελών της οικογένειάς τους. Πολλοί άνθρωποι φέρουν αλληλόμορφα e4 και ποτέ δεν αναπτύσσουν AD. Ακόμη και μεταξύ των συμπτωματικών ασθενών, μόνο το 60% των ατόμων με AD σε προχωρημένη ηλικία φέρουν αλληλόμορφα ApoE 4.
Ο γονότυπος ApoE e3 συνδέεται με «φυσιολογικό» μεταβολισμό των λιπιδίων, χωρίς σημαντική γονοτυπική επίδραση.
Τι άλλο πρέπει να γνωρίζω; Αν και η γονοτύπηση της ApoE χρησιμοποιείται κλινικά από ειδικούς στην AD, προς το παρόν παρέχει κυρίως συμπληρωματικές πληροφορίες για την άνοια. Η οριστική διάγνωση της νόσου Alzheimer τίθεται μόνο με την ιστοπαθολογική εξέταση του εγκεφαλικού ιστού μετά τον θάνατο του ασθενούς. Η γονοτύπηση της ApoE δεν είναι διαθέσιμη σε όλα τα εργαστήρια. Εάν ο ιατρός σας συστήσει την εξέταση, το δείγμα σας ενδέχεται να αποσταλεί σε εξειδικευμένο εργαστήριο αναφοράς, με αποτέλεσμα μεγαλύτερο χρόνο αναμονής για τα αποτελέσματα.