Κλινική σημασία
Η εξέταση αυτή διενεργείται για την αξιολόγηση της μορφολογίας, της ποιότητας και του βαθμού ωρίμανσης των αιμοποιητικών κυττάρων του μυελού των οστών, καθώς και της ινώδους δομής του. Επιπλέον, μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη λήψη δείγματος μυελού για περαιτέρω εξειδικευμένες αναλύσεις. Συνιστάται σε περιπτώσεις ανεξήγητης αναιμίας, παθήσεων ή καρκίνων που επηρεάζουν την παραγωγή κυττάρων του αίματος, ή σε πυρετό αγνώστου αιτιολογίας, ιδιαίτερα σε ανοσοκατεσταλμένους ασθενείς. Το δείγμα λαμβάνεται από τα οστά της πυέλου ή το στέρνο σε ενήλικες, και από την κνήμη σε βρέφη. Δεν απαιτείται ειδική προετοιμασία.
Τι ελέγχει η εξέταση
Η αναρρόφηση και η βιοψία μυελού των οστών είναι διαγνωστικές διαδικασίες για τη συλλογή και αξιολόγηση του μυελού. Ο μυελός των οστών, ένας λιπώδης ιστός εντός των μεγάλων οστών, έχει σπογγώδη δομή με ινώδες δίκτυο και υγρό. Περιέχει βλαστοκύτταρα, αιμοποιητικά κύτταρα σε διάφορα στάδια ωρίμανσης, και απαραίτητα συστατικά όπως σίδηρο, βιταμίνη Β12 και φυλλικό οξύ. Η αναρρόφηση συλλέγει υγρό δείγμα κυττάρων για μεμονωμένη εξέταση, ενώ η βιοψία λαμβάνει κυλινδρικό δείγμα που διατηρεί την αρχιτεκτονική του μυελού, επιτρέποντας την εκτίμηση των κυτταρικών σχέσεων και της κυτταροβρίθειας (αναλογία κυττάρων προς λίπος). Ο μυελός παράγει ερυθρά αιμοσφαίρια, αιμοπετάλια και πέντε τύπους λευκών αιμοσφαιρίων. Η παραγωγή ρυθμίζεται για να αντικαθιστά τα γερασμένα κύτταρα, π.χ., τα ερυθρά αιμοσφαίρια ζουν περίπου 120 ημέρες. Σε αυξημένες ανάγκες (π.χ. αιμορραγία), ο μυελός εντείνει την παραγωγή, απελευθερώνοντας ανώριμα δικτυοερυθροκύτταρα. Αν η παραγωγή δεν επαρκεί, προκαλείται αναιμία με συμπτώματα όπως ωχρότητα, κόπωση και δύσπνοια. Διαταραχές του μυελού, όπως καρκίνοι (λευχαιμία), ελλείψεις βιταμινών/μετάλλων, κληρονομικές παθήσεις ή απλαστική αναιμία, μπορούν να επηρεάσουν την παραγωγή, τον αριθμό, την ωρίμανση ή τη λειτουργία των κυττάρων. Η λευχαιμία, για παράδειγμα, οδηγεί σε υπερπαραγωγή ανώμαλων λευκών αιμοσφαιρίων, καταστέλλοντας την παραγωγή άλλων κυττάρων και καθιστώντας τον ασθενή ευάλωτο σε λοιμώξεις, αναιμία και αιμορραγίες. Ελλείψεις βιταμινών (Β12, φυλλικό οξύ) ή σιδήρου προκαλούν αναιμίες με ανώμαλα ερυθρά αιμοσφαίρια. Η μυελοίνωση χαρακτηρίζεται από υπερπλασία του ινώδους δικτύου, συμπιέζοντας τα κύτταρα και αλλοιώνοντας τη μορφολογία τους. Η αξιολόγηση των δειγμάτων γίνεται μικροσκοπικά από παθολογοανατόμους ή αιματολόγους, οι οποίοι εξετάζουν τον αριθμό, το μέγεθος, το σχήμα και τις αναλογίες ώριμων/ανώριμων κυττάρων. Η εξέταση μπορεί να διαγνώσει λευχαιμίες ή άλλους καρκίνους που έχουν διηθήσει το μυελό, καθορίζοντας τον τύπο και τη βαρύτητα της νόσου. Επιπρόσθετες εξετάσεις στο δείγμα μυελού περιλαμβάνουν καλλιέργειες για λοιμώξεις (ιογενείς, βακτηριακές, μυκητιασικές), ανοσοφαινότυπο για τον καθορισμό του τύπου λευχαιμίας, ειδικές χρώσεις για ανίχνευση υπερφόρτωσης σιδήρου, και χρωμοσωμικές αναλύσεις. Η διαδικασία συλλογής, που εκτελείται από εξειδικευμένο ιατρό, περιλαμβάνει μέτρηση ζωτικών σημείων, χορήγηση ήπιου καταπραϋντικού (αν χρειαστεί), τοπική αναισθησία στην περιοχή συλλογής (συνήθως λαγόνια ακρολοφία), και εισαγωγή ειδικής βελόνας για αναρρόφηση υγρού ή βιοψία πυρήνα. Ο ασθενής μπορεί να αισθανθεί πίεση ή τράβηγμα. Μετά τη λήψη, εφαρμόζεται πίεση και αποστειρωμένος επίδεσμος, και ο ασθενής παραμένει σε ανάπαυση για 48 ώρες. Οι επιπλοκές είναι σπάνιες, αλλά περιλαμβάνουν αιμορραγία ή μόλυνση. Οι ασθενείς πρέπει να ενημερώνουν για αλλεργίες και να αναφέρουν επίμονη ερυθρότητα, αιμορραγία, πυρετό ή αυξημένο πόνο.
Η εξέταση
Η βιοψία και η αναρρόφηση μυελού των οστών παρέχουν κρίσιμες πληροφορίες για την κατάσταση και την αιμοποιητική ικανότητα του μυελού. Αν και δεν είναι συνήθεις εξετάσεις για τον γενικό πληθυσμό, είναι απαραίτητες για την αξιολόγηση της παραγωγής κυττάρων του αίματος, τη διάγνωση λευχαιμιών, διαταραχών του μυελού, και την σταδιοποίηση καρκίνων που έχουν διηθήσει το μυελό. Βοηθούν επίσης στον προσδιορισμό της αιτιολογίας σοβαρών αναιμιών (μειωμένη παραγωγή, αυξημένη απώλεια, ανώμαλη παραγωγή, ελλείψεις βιταμινών/μετάλλων). Παθήσεις που επηρεάζουν τον μυελό μπορεί να μεταβάλλουν τον αριθμό, τη σύσταση, την ωριμότητα των κυττάρων και την ινώδη δομή του. Δείγματα μυελού μπορούν επίσης να καλλιεργηθούν για την ανίχνευση μικροοργανισμών (μύκητες, βακτήρια, μυκοβακτήρια) σε περιπτώσεις πυρετού αγνώστου αιτιολογίας, ειδικά σε ανοσοκατεσταλμένους ασθενείς. Επιπρόσθετες εξετάσεις ζητούνται σε υποψία χρωμοσωμικών ανωμαλιών ή διαταραχών αποθήκευσης σιδήρου. Κατά τη διάρκεια αντικαρκινικής θεραπείας, η εξέταση αξιολογεί την ανταπόκριση και την ανάκαμψη της μυελικής λειτουργίας. Συχνά συνδυάζεται με γενική εξέταση αίματος και μέτρηση δικτυοερυθροκυττάρων για σύγκριση της παραγωγής του μυελού με τους κυκλοφορούντες πληθυσμούς κυττάρων. Η αναρρόφηση/βιοψία μυελού ζητείται ως διαγνωστική μέθοδος σε υποψία απλαστικής αναιμίας, οξείας λευχαιμίας, μυελοδυσπλαστικού συνδρόμου, χρόνιας μυελογενούς λευχαιμίας, μυελοίνωσης, αληθούς θρομβοκυττάρωσης, πολλαπλού μυελώματος, οξείας θρομβοκυτταροπενίας, αναιμίας ή ουδετεροπενίας. Χρησιμοποιείται επίσης για τη σταδιοποίηση καρκίνων όπως το λέμφωμα Hodgkin και μη-Hodgkin, και σπανιότερα το μικροκυτταρικό καρκίνωμα πνεύμονα. Καλλιέργειες μυελού μπορεί να ζητηθούν σε πυρετό σε ασθενείς με HIV/AIDS ή άλλους ανοσοκατεσταλμένους, καθώς και σε υποψία λοιμωδών νοσημάτων όπως βρουκέλλωση ή τυφοειδής πυρετός. Τα αποτελέσματα αξιολογούνται από εξειδικευμένο παθολόγο ή αιματολόγο, ο οποίος προσδιορίζει αν τα κύτταρα είναι φυσιολογικά σε αριθμό και μορφολογία, αν υπάρχουν ανώμαλα κύτταρα ή αν λείπουν συγκεκριμένοι κυτταρικοί τύποι. Η παρουσία συγκεκριμένων ανώμαλων κυττάρων (π.χ. κύτταρα Gaucher) μπορεί να είναι διαγνωστική για συγκεκριμένες παθήσεις. Ο γιατρός συνδυάζει τα ευρήματα του μυελογράμματος με την κλινική εικόνα, τις εξετάσεις αίματος και άλλες διαγνωστικές μεθόδους (π.χ. απεικονιστικές) για την τελική διάγνωση. Οι ασθενείς ενθαρρύνονται να συζητούν με τον γιατρό τους πριν και μετά την εξέταση για τις υποψίες, τις προσδοκίες και τις πιθανές περαιτέρω εξετάσεις.