BRCA

Κλινική σημασία

Αυτή η εξέταση διενεργείται για την εκτίμηση της γενετικής προδιάθεσης για την ανάπτυξη καρκίνου του μαστού ή των ωοθηκών, η οποία συνδέεται με κληρονομούμενες μεταλλάξεις στα γονίδια BRCA-1 και BRCA-2. Συνιστάται σε περιπτώσεις οικογενειακού ιστορικού καρκίνου του μαστού σε ηλικία κάτω των 50 ετών ή καρκίνου των ωοθηκών σε οποιαδήποτε ηλικία. Για την ανάλυση απαιτείται δείγμα αίματος που λαμβάνεται από φλέβα του χεριού.

Τι ελέγχει η εξέταση

Τα γονίδια BRCA-1 και BRCA-2 αποτελούν σημαντικούς παράγοντες στον κληρονομούμενο καρκίνο του μαστού και των ωοθηκών. Στις ΗΠΑ, περίπου 200.000 γυναίκες διαγιγνώσκονται ετησίως με διηθητικό καρκίνο του μαστού και 23.000 με καρκίνο των ωοθηκών. Από αυτές τις περιπτώσεις, το 5%-10% οφείλεται σε μεταλλάξεις στα γονίδια BRCA. Οι άνδρες επίσης μπορούν να κληρονομήσουν προδιάθεση για καρκίνο του μαστού, κυρίως λόγω μεταλλάξεων στο γονίδιο BRCA-2. Οι φορείς μεταλλάξεων στα γονίδια BRCA1 ή BRCA-2 αντιμετωπίζουν σημαντικά αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του μαστού (έως 80% εφ’ όρου ζωής), καρκίνου των ωοθηκών (έως 40% εφ’ όρου ζωής), αμφοτερόπλευρου καρκίνου του μαστού, καθώς και άλλων τύπων καρκίνου. Οι μεταλλάξεις αυτές είναι κληρονομούμενες και μεταβιβάζονται από γενιά σε γενιά, με το 50% των περιπτώσεων να κληρονομούνται από τον πατέρα. Για την ανίχνευση των μεταλλάξεων στα γονίδια BRCA, χρησιμοποιείται DNA από τα λευκοκύτταρα. Παρόλο που οι πρωτεΐνες των γονιδίων αυτών δρουν κυρίως στους ιστούς του μαστού και των ωοθηκών, τα γονίδια βρίσκονται σε κάθε κύτταρο του σώματος, καθιστώντας το αίμα την πιο προσβάσιμη πηγή για την εξέταση. Η συλλογή του δείγματος αίματος γίνεται με φλεβοκέντηση από το χέρι, χωρίς να απαιτείται χειρουργική βιοψία από τους ιστούς του μαστού ή των ωοθηκών.

Η εξέταση

Οι εξετάσεις για τα γονίδια BRCA-1 και BRCA-2 αποκαλύπτουν την παρουσία μεταλλάξεων που συνδέονται με την ανάπτυξη καρκίνου του μαστού και των ωοθηκών. Δεδομένου ότι μόνο περίπου 1 στους 800 ανθρώπους στον γενικό πληθυσμό φέρει κάποια μετάλλαξη BRCA, η Αμερικανική Υπηρεσία Πρόληψης (Σεπτέμβριος 2005) δεν συνιστά γενετικές εξετάσεις BRCA για γυναίκες χωρίς οικογενειακό ιστορικό καρκίνου του μαστού ή των ωοθηκών. Οι εξετάσεις BRCA ενδείκνυνται όταν υπάρχει στενός συγγενής (άνδρας ή γυναίκα) με διαγνωσμένο καρκίνο του μαστού ή/και στενή συγγενής με καρκίνο των ωοθηκών, ειδικά αν η διάγνωση έγινε σε σχετικά νεαρή ηλικία (πριν τα 50). Επίσης, η εξέταση συνιστάται εάν έχει ήδη ταυτοποιηθεί μετάλλαξη BRCA σε άλλο μέλος της οικογένειας. Συνιστάται η συμβουλευτική από ειδικό γενετιστή τόσο πριν όσο και μετά την εξέταση. Συνήθως, διενεργείται πλήρης ανάλυση και των δύο γονιδίων. Ωστόσο, σε συγκεκριμένους πληθυσμούς, όπως οι Εβραίοι Ασκενάζι, εξετάζονται μόνο οι συχνές μεταλλάξεις. Εάν μια μετάλλαξη BRCA-1 ή BRCA-2 έχει ταυτοποιηθεί σε μέλος της οικογένειας με καρκίνο, τα υπόλοιπα μέλη πρέπει να εξεταστούν μόνο για αυτή τη συγκεκριμένη μετάλλαξη. Τα άτομα με ισχυρό οικογενειακό ιστορικό καρκίνου του μαστού ή των ωοθηκών συχνά επιθυμούν να υποβληθούν σε αυτή την εξέταση. Τα αποτελέσματα μπορούν να καθοδηγήσουν αποφάσεις σχετικά με προληπτικά μέτρα. Λόγω της αβεβαιότητας ως προς την αποτελεσματικότητα ορισμένων προληπτικών επιλογών, συνιστάται η γενετική συμβουλευτική πριν την εξέταση, ώστε να διασφαλιστεί η πλήρης κατανόηση των συνεπειών των αποτελεσμάτων. Λόγω των εκατοντάδων πιθανών μεταλλάξεων στα γονίδια BRCA, τα αποτελέσματα πρέπει να αξιολογούνται σε συνάρτηση με το οικογενειακό ιστορικό του ατόμου. Ένας γενετικός σύμβουλος θα πρέπει να εξηγήσει τη σημασία των αποτελεσμάτων, τις θεραπευτικές επιλογές για τη μείωση του κινδύνου καρκίνου, καθώς και τις επιλογές ελέγχου για τα υπόλοιπα μέλη της οικογένειας. Η γενετική συμβουλευτική είναι απαραίτητη τόσο πριν όσο και μετά τη λήψη των αποτελεσμάτων. Ένα αρνητικό αποτέλεσμα δεν αποκλείει την ανάπτυξη καρκίνου του μαστού, αλλά υποδηλώνει ότι δεν υπάρχει κίνδυνος κληρονομούμενου καρκίνου του μαστού λόγω των εξεταζόμενων μεταλλάξεων BRCA. Η παρουσία μετάλλαξης στα γονίδια BRCA υποδηλώνει αυξημένη προδιάθεση για καρκίνο του μαστού ή των ωοθηκών. Ωστόσο, ακόμη και εντός της ίδιας οικογένειας με την ίδια μετάλλαξη BRCA, δεν θα αναπτύξουν όλοι καρκίνο, και όσοι αναπτύξουν, αυτό μπορεί να συμβεί σε διαφορετικές ηλικίες. Σύμφωνα με το Κέντρο Ελέγχου και Πρόληψης Ασθενειών των ΗΠΑ, για άτομα με μετάλλαξη BRCA, η πιθανότητα εφ’ όρου ζωής για καρκίνο του μαστού κυμαίνεται από 36-85%, ενώ για καρκίνο των ωοθηκών από 16-60%. Τα αποτελέσματα αυτής της εξέτασης μπορεί να έχουν επιπτώσεις και σε άλλα μέλη της οικογένειας. Είναι σημαντικό να συζητηθεί με γενετικό σύμβουλο ο τρόπος και η αναγκαιότητα ενημέρωσης των συγγενών. Η συμβουλευτική πριν και μετά την εξέταση από ειδικό είναι θεμελιώδης, καθώς προκύπτουν πολλά ερωτήματα κατά την προετοιμασία και την αξιολόγηση των αποτελεσμάτων, και ο γενετικός σύμβουλος διαθέτει την απαραίτητη γνώση και εμπειρία για να τα διευκρινίσει.

Συχνές ερωτήσεις

1. Ποιες είναι οι επιλογές μου, αν η εξέταση για το BRCA γονίδιο αποβεί θετική;
2. Αν η εξέταση για το BRCA είναι αρνητική, πόσο πιθανό /απίθανο είναι να αναπτύξω καρκίνο του μαστού ή των ωοθηκών;
3. Που μπορώ να κάνω τις εξετάσεις αυτές;
4. Ποιες είναι οι επιλογές μου, αν η εξέταση για το BRCA γονίδιο αποβεί θετική; Αν η εξέταση για το BRCA αποβεί θετική, οι επιλογές περιλαμβάνουν αυξημένη συχνότητα ελέγχων (εξετάσεις αίματος CA-125 CA-125, μαστογραφία, διακολπική υπερηχογραφία), φάρμακα που μπορεί να μειώσουν τη προδιάθεση (π.χ. αντισυλληπτικά δισκία ή ταμοξιφαίνη) ή χειρουργική αφαίρεση των ωοθηκών ή των μαστών. Υπάρχει πληθώρα παραμέτρων που πρέπει να ληφθούν υπ’ όψιν και συνεπώς είναι σημαντική η συζήτηση των επιλογών με τον ιατρό σας και τον γενετικό σύμβουλο.
5. Αν η εξέταση για το BRCA είναι αρνητική, πόσο πιθανό /απίθανο είναι να αναπτύξω καρκίνο του μαστού ή των ωοθηκών; Σύμφωνα με έρευνες, έχει βρεθεί ότι σε κάθε 1000 γυναίκες που είναι αρνητικές στην εξέταση για μεταλλάξεις BRCA, θα υπάρξουν 12-45 γυναίκες που θα αναπτύξουν καρκίνο του μαστού έως την ηλικία των 50 ετών και άλλες 3-4 γυναίκες που θα αναπτύξουν καρκίνο των ωοθηκών. Ο κίνδυνος ανάπτυξης καρκίνου αυξάνει με την ηλικία.
6. Που μπορώ να κάνω τις εξετάσεις αυτές; Η εξέταση παραπέμπεται από γιατρό, προτιμητέα από κάποιον ο οποίος να μπορεί να προσφέρει επίσης γενετικές συμβουλές. Το δείγμα αίματος αποστέλλεται σε εργαστήρια εξειδικευμένα για BRCA εξετάσεις. Η Αμερικανική Ένωση Κλινικής Ογκολογίας ενθαρρύνει όσες γυναίκες υποβληθούν στην εξέταση, να συμμετάσχουν σε μακροχρόνιες μελέτες βοηθώντας με αυτόν τον τρόπο στην συλλογή πληροφοριών για την αποτελεσματικότητα των διαφόρων ελέγχων και θεραπευτικών επιλογών.