Κλινική σημασία
Η εξέταση αυτή διενεργείται για την παρακολούθηση της ανταπόκρισης στη θεραπεία του διηθητικού καρκίνου του μαστού και για την έγκαιρη ανίχνευση τυχόν υποτροπής της νόσου. Συνιστάται να πραγματοποιείται κατά τη διάρκεια ή μετά την ολοκλήρωση της θεραπείας του διηθητικού καρκίνου του μαστού. Απαιτείται δείγμα αίματος από φλέβα του χεριού και δεν χρειάζεται καμία ειδική προετοιμασία πριν την εξέταση.
Τι ελέγχει η εξέταση
Το καρκινικό αντιγόνο 15-3 (CA 15-3) είναι μια πρωτεΐνη που παράγεται φυσιολογικά από τα κύτταρα του μαστού. Σε περιπτώσεις κακοήθων όγκων του μαστού, παρατηρείται συχνά αυξημένη παραγωγή CA 15-3, καθώς και του καρκινικού αντιγόνου 27.29. Το CA 15-3 δεν προκαλεί καρκίνο, αλλά αποτελεί έναν χρήσιμο καρκινικό δείκτη για την παρακολούθηση της πορείας της νόσου, καθώς παράγεται από τα καρκινικά κύτταρα και απελευθερώνεται στην κυκλοφορία του αίματος. Σημειώνεται ότι το CA 15-3 είναι αυξημένο μόνο στο 10% των γυναικών με πρώιμο καρκίνο του μαστού, ενώ το ποσοστό αυτό αυξάνεται περίπου στο 80% σε ασθενείς με μεταστατικό καρκίνο του μαστού. Επιπλέον, το CA 15-3 μπορεί να είναι αυξημένο σε υγιή άτομα, σε άλλες μορφές καρκίνου (π.χ. παχέος εντέρου, πνεύμονα, παγκρέατος, ωοθηκών, προστάτη) ή σε ορισμένες παθολογικές καταστάσεις (π.χ. κίρρωση, ηπατίτιδα, καλοήθεις παθήσεις του μαστού). Το δείγμα συλλέγεται με αιμοληψία από φλέβα του χεριού και δεν απαιτείται καμία ειδική προετοιμασία για τη διασφάλιση της ποιότητας του δείγματος.
Η εξέταση
Το CA 15-3 δεν χρησιμοποιείται για προσυμπτωματικό έλεγχο λόγω της περιορισμένης ευαισθησίας και εξειδίκευσής του. Η κύρια εφαρμογή του είναι η παρακολούθηση της ανταπόκρισης των ασθενών στη θεραπεία του καρκίνου του μαστού και η ανίχνευση υποτροπών. Επίσης, μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την εκτίμηση του «φορτίου» του καρκίνου, εφόσον ο όγκος παράγει σημαντικές ποσότητες του δείκτη. Η εξέταση ζητείται συχνά σε συνδυασμό με άλλες εξετάσεις (π.χ. υποδοχείς οιστρογόνων/προγεστερόνης, Her2/neu) κατά τη διάγνωση προχωρημένου καρκίνου του μαστού, για τον καθορισμό των χαρακτηριστικών του όγκου και την επιλογή της κατάλληλης θεραπείας. Εάν τα επίπεδα του CA 15-3 είναι αυξημένα στα αρχικά στάδια, η περιοδική μέτρησή του μπορεί να παρακολουθεί την αποτελεσματικότητα της θεραπείας και την πιθανή υποτροπή. Αντίθετα, δεν ζητείται συνήθως σε πρώιμο καρκίνο του μαστού χωρίς μεταστάσεις, καθώς τα επίπεδα δεν είναι αυξημένα στην πλειονότητα των περιπτώσεων. Γενικά, υψηλότερα επίπεδα CA 15-3 υποδηλώνουν πιο προχωρημένη νόσο και μεγαλύτερο φορτίο όγκου, με τις συγκεντρώσεις να αυξάνονται καθώς ο καρκίνος εξελίσσεται. Σε μεταστατικό καρκίνο του μαστού, υψηλά επίπεδα παρατηρούνται όταν ο καρκίνος έχει εξαπλωθεί στα οστά ή/και στο ήπαρ. Η αύξηση του CA 15-3 με την πάροδο του χρόνου μπορεί να υποδηλώνει ανεπαρκή ανταπόκριση στη θεραπεία ή υποτροπή της νόσου. Ωστόσο, φυσιολογικά επίπεδα δεν αποκλείουν την ύπαρξη εντοπισμένου ή μεταστατικού καρκίνου, καθώς η νόσος μπορεί να είναι σε πολύ πρώιμο στάδιο ή ο όγκος να μην παράγει CA 15-3 (περίπου 20-25% των περιπτώσεων). Ήπιες έως μέτριες αυξήσεις του CA 15-3 παρατηρούνται και σε άλλες παθολογικές καταστάσεις, όπως καρκίνοι πνεύμονα, παγκρέατος, ωοθηκών, προστάτη, παχέος εντέρου, καθώς και σε κίρρωση, ηπατίτιδα και καλοήθεις παθήσεις του μαστού, αλλά και σε ένα ποσοστό υγιών ατόμων. Σε μη καρκινικές παθήσεις, η αύξηση του CA 15-3 τείνει να παραμένει σταθερή. Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι τα επίπεδα CA 15-3 δεν μετρώνται αμέσως μετά την έναρξη της θεραπείας, καθώς μπορεί να παρατηρηθούν αυξομειώσεις που δεν σχετίζονται με την εξέλιξη του ασθενούς. Συνήθως, ο ιατρός αναμένει μερικές εβδομάδες μετά την έναρξη της θεραπείας για να ξεκινήσει την παρακολούθηση των επιπέδων του CA 15-3.