Κλινική σημασία
Η εξέταση αυτή χρησιμοποιείται για τη διάκριση μεταξύ καρκίνου του παγκρέατος ή των χοληφόρων πόρων και άλλων παθήσεων. Επίσης, αξιολογεί την ανταπόκριση στη θεραπεία του παγκρεατικού καρκίνου και ανιχνεύει πιθανή υποτροπή της νόσου. Συνιστάται όταν υπάρχει υποψία καρκίνου του παγκρέατος ή κατά τη διάρκεια και μετά τη θεραπεία του. Απαιτείται δείγμα αίματος από φλέβα του χεριού.
Τι ελέγχει η εξέταση
Το CA 19-9 (Καρκινικό Αντιγόνο 19-9) είναι μια πρωτεΐνη που βρίσκεται στην επιφάνεια ορισμένων κυττάρων. Δεν προκαλεί καρκίνο, αλλά εκκρίνεται από καρκινικά κύτταρα, καθιστώντας το χρήσιμο δείκτη για την παρακολούθηση της πορείας της νόσου. Υψηλά επίπεδα CA 19-9 παρατηρούνται συχνά σε προχωρημένο καρκίνο του παγκρέατος, αλλά μπορεί επίσης να αυξηθούν σε άλλους καρκίνους (π.χ. παχέος εντέρου, πνευμόνων, χοληδόχου κύστης) και σε μη κακοήθεις καταστάσεις όπως χολολιθίαση, παγκρεατίτιδα, κυστική ίνωση και ηπατικές παθήσεις. Η απόφραξη των χοληφόρων πόρων μπορεί να προκαλέσει σημαντική αύξηση του CA 19-9, η οποία υποχωρεί μετά την αποκατάσταση της βατότητας. Σε τέτοιες περιπτώσεις, συνιστάται επανέλεγχος του CA 19-9 μία έως δύο εβδομάδες μετά την άρση της απόφραξης. Μικρές ποσότητες CA 19-9 μπορούν να ανιχνευθούν και σε υγιή άτομα. Το δείγμα αίματος λαμβάνεται με φλεβοκέντηση.
Η εξέταση
Το CA 19-9 δεν είναι αρκετά ευαίσθητο ή ειδικό για να χρησιμοποιηθεί ως διαγνωστικό εργαλείο για τον καρκίνο. Η κύρια εφαρμογή του είναι η διαφοροδιάγνωση μεταξύ καρκίνου του παγκρέατος/χοληφόρων και μη κακοήθων καταστάσεων (π.χ. παγκρεατίτιδα), η παρακολούθηση της ανταπόκρισης στη θεραπεία του παγκρεατικού καρκίνου και η ανίχνευση υποτροπής. Η χρησιμότητά του ως δείκτη εξαρτάται από το αν ο όγκος παράγει αυξημένες ποσότητες αυτής της πρωτεΐνης εξαρχής. Εάν τα επίπεδα δεν είναι αρχικά αυξημένα, δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί για παρακολούθηση. Η εξέταση ζητείται συχνά μαζί με άλλες (π.χ. CEA, χολερυθρίνη, ηπατικές δοκιμασίες) όταν ο ασθενής εμφανίζει συμπτώματα που υποδηλώνουν παγκρεατικό καρκίνο (κοιλιακό άλγος, ναυτία, απώλεια βάρους, ίκτερος). Εάν το CA 19-9 είναι αρχικά αυξημένο σε καρκίνο του παγκρέατος, παρακολουθείται περιοδικά κατά τη διάρκεια και μετά τη θεραπεία για την αξιολόγηση της ανταπόκρισης και την ανίχνευση υποτροπής. Χαμηλά επίπεδα CA 19-9 μπορούν να βρεθούν σε υγιή άτομα, ενώ μέτριες έως υψηλές τιμές παρατηρούνται σε καρκίνο του παγκρέατος (ιδιαίτερα στον εξωκρινή, που αποτελεί το 95% των παγκρεατικών καρκίνων), σε άλλους καρκίνους και σε μη κακοήθεις παθήσεις του ήπατος ή του παγκρέατος. Οι μεταβολές στα επίπεδα του CA 19-9 κατά τη διάρκεια και μετά τη θεραπεία παρέχουν σημαντικές πληροφορίες για την αποτελεσματικότητα της θεραπείας και την πιθανή επανεμφάνιση της νόσου. Δυστυχώς, ο καρκίνος του παγκρέατος συχνά διαγιγνώσκεται σε προχωρημένο στάδιο, καθώς τα πρώιμα συμπτώματα είναι ελάχιστα και τα επίπεδα CA 19-9 αυξάνονται σημαντικά μόνο σε προχωρημένη νόσο.