Κλινική σημασία
Αυτή η εξέταση πραγματοποιείται για την υποστήριξη της διάγνωσης της Ρευματοειδούς Αρθρίτιδας (ΡΑ) και τη διαφοροδιάγνωσή της από άλλες μορφές αρθρίτιδας. Επίσης, μπορεί να προσφέρει πληροφορίες για την πρόγνωση της νόσου σε ασθενείς με ΡΑ. Η εξέταση ενδείκνυται όταν υπάρχει υποψία ΡΑ σε ασθενείς με φλεγμονή των αρθρώσεων και συμπτώματα που δεν πληρούν ακόμα τα διαγνωστικά κριτήρια της ΡΑ. Απαιτείται δείγμα φλεβικού αίματος και δεν απαιτείται καμία ειδική προετοιμασία του ασθενούς.
Τι ελέγχει η εξέταση
Πρόκειται για την ανίχνευση αυτοαντισωμάτων έναντι του κυκλικού κιτρουλλινιωμένου πεπτιδίου (anti-CCP), τα οποία παράγονται από το ανοσοποιητικό σύστημα. Η κιτρουλλίνη είναι ένα αμινοξύ που προκύπτει από τον μεταβολισμό της αργινίνης. Σε ορισμένους ασθενείς, η μετατροπή της αργινίνης σε κιτρουλλίνη οδηγεί στον σχηματισμό κυκλικών πεπτιδίων, έναντι των οποίων αναπτύσσονται αντισώματα. Αυτή η διαδικασία παρατηρείται συχνά σε ασθενείς με ΡΑ και πιθανολογείται ότι συμβάλλει στην αυτοάνοση φλεγμονώδη αντίδραση της νόσου. Η μέτρηση των anti-CCP στο αίμα είναι ένα διαγνωστικό εργαλείο για τη ΡΑ. Η ΡΑ είναι μια χρόνια, συστηματική αυτοάνοση νόσος που προκαλεί φλεγμονή, πόνο, δυσκαμψία και καταστροφικές αλλοιώσεις στις αρθρώσεις, κυρίως των χεριών και των ποδιών, αλλά και σε άλλες αρθρώσεις. Μπορεί να προσβάλει άτομα κάθε ηλικίας, με μεγαλύτερη συχνότητα μεταξύ 40 και 60 ετών, και περίπου το 75% των πασχόντων είναι γυναίκες. Η πορεία της νόσου ποικίλλει, από βραδεία έως ταχεία εξέλιξη, και μπορεί να υπάρξουν περίοδοι ύφεσης. Χωρίς θεραπεία, η ΡΑ μπορεί να μειώσει το προσδόκιμο ζωής και να οδηγήσει σε αναπηρία. Η έγκαιρη και ακριβής διάγνωση είναι κρίσιμη για την έναρξη θεραπείας και την ελαχιστοποίηση των επιπλοκών. Ο Ρευματοειδής Παράγοντας (RF) αποτελεί την κύρια εξέταση για τη διάγνωση της ΡΑ και τη διαφοροδιάγνωση από άλλες αρθρίτιδες. Ωστόσο, η ευαισθησία και η ειδικότητά του δεν είναι πάντα επαρκείς, καθώς μπορεί να είναι αρνητικός σε ασθενείς με ΡΑ ή θετικός σε άτομα χωρίς τη νόσο. Μελέτες έχουν δείξει ότι τα anti-CCP έχουν παρόμοια ή και καλύτερη ευαισθησία και ειδικότητα από τον RF, ενώ είναι πιο πιθανό να είναι θετικά στα πρώιμα στάδια της ΡΑ. Το 2010, το Αμερικανικό Κολλέγιο Ρευματολογίας συμπεριέλαβε τα anti-CCP, μαζί με τον RF, στα διαγνωστικά κριτήρια της ΡΑ. Τα anti-CCP μπορούν να ανιχνευθούν στο 50-60% των ασθενών στα πρώιμα στάδια της ΡΑ, ακόμα και 3-6 μήνες από την έναρξη των συμπτωμάτων. Η πρώιμη διάγνωση επιτρέπει την άμεση έναρξη επιθετικής θεραπείας, μειώνοντας τον κίνδυνο επιπλοκών και καταστροφής των ιστών. Η συλλογή του δείγματος γίνεται με φλεβική αιμοληψία.
Η εξέταση
Η εξέταση anti-CCP μπορεί να ζητηθεί σε συνδυασμό με τον Ρευματοειδή Παράγοντα (RF) για τη διάγνωση της ΡΑ και την εκτίμηση της σοβαρότητας και της πιθανής πορείας της νόσου. Χρησιμοποιείται επίσης για την αξιολόγηση της πιθανότητας ΡΑ σε ασθενείς με μη διαφοροποιημένη αρθρίτιδα, δηλαδή σε όσους πληρούν ορισμένα αλλά όχι όλα τα διαγνωστικά κριτήρια της ΡΑ. Περίπου το 95% των ασθενών με θετικά anti-CCP αναπτύσσουν ΡΑ στο μέλλον. Η εξέταση παραγγέλλεται όταν υπάρχουν σημεία ή συμπτώματα που υποδηλώνουν μη διαγνωσμένη φλεγμονώδη αρθρίτιδα ή σε ασθενείς με μη ειδική αρθρίτιδα. Μπορεί επίσης να ζητηθεί ακόμα και αν ο RF είναι αρνητικός, εφόσον υπάρχει ισχυρή κλινική υποψία ΡΑ. Η ΡΑ συνήθως προσβάλλει συμμετρικά πολλές αρθρώσεις. Τα χαρακτηριστικά σημεία και συμπτώματα περιλαμβάνουν: διογκωμένες, επώδυνες, θερμές αρθρώσεις, συχνότερα στους καρπούς και τα χέρια, πόνο σε αγκώνες, αυχένα, ώμους, ισχία, γόνατα ή/και πόδια, πρωινή δυσκαμψία των προσβεβλημένων αρθρώσεων που βελτιώνεται κατά τη διάρκεια της ημέρας, κόπωση, πυρετό, υποδόρια οζίδια (ιδίως στους αγκώνες) και αίσθημα κακουχίας. Όταν ασθενείς με συμπτώματα αρθρίτιδας έχουν θετικά anti-CCP και θετικό RF, η πιθανότητα ΡΑ είναι πολύ υψηλή και ενδέχεται να αναπτύξουν σοβαρότερη μορφή της νόσου. Εάν τα anti-CCP είναι θετικά αλλά ο RF αρνητικός, ή αν και οι δύο δείκτες είναι σε χαμηλά επίπεδα με κλινικά σημεία ΡΑ, τότε είναι πιθανό να πρόκειται για πρώιμο στάδιο ΡΑ ή μελλοντική εμφάνιση της νόσου. Σε άτομα με αρνητικά anti-CCP αλλά θετικό RF, τα κλινικά σημεία και συμπτώματα είναι πιο καθοριστικά για τη διαφοροδιάγνωση της ΡΑ από άλλες φλεγμονώδεις καταστάσεις. Εάν και τα δύο αντισώματα είναι αρνητικά, η πιθανότητα ΡΑ είναι μικρότερη. Ωστόσο, είναι σημαντικό να τονιστεί ότι η διάγνωση της ΡΑ είναι πρωτίστως κλινική και μπορεί να τεθεί ακόμα και με αρνητικά αυτά τα αντισώματα. Η εξέταση anti-CCP είναι σχετικά νέα και, αν και γίνεται όλο και πιο γνωστή, παραγγέλλεται λιγότερο συχνά από τον RF. Σπανίως, τα anti-CCP μπορεί να ανιχνευθούν και σε άλλες αυτοάνοσες παθήσεις, όπως ο Συστηματικός Ερυθηματώδης Λύκος (ΣΕΛ), η νόσος Graves, το σύνδρομο Sjogren, καθώς και σε ιογενείς λοιμώξεις όπως η ηπατίτιδα C.
Συχνές ερωτήσεις
- Όλοι θα πρέπει να ελέγχονται για αντισώματα έναντι κυκλικού κιτρουλλινιωμένου πεπτιδίου; Όχι. Η δοκιμασία αυτή δεν είναι δοκιμασία screening. Όπως και ο ρευματοειδής παράγοντας χρησιμοποιείται για την εκτίμηση ασθενών με κλινικά σημεία ΡΑ ή που έχουν ήδη διαγνωσθεί με μη ειδική αρθρίτιδα. http://labtestsonline.org/understanding/analytes/ccp/tab/faq - top
- Μπορεί να γίνει στο ιατρείο; Γενικά, όχι. Δεν υπάρχει σε όλα τα εργαστήρια και συνήθως αποστέλλεται σε κάποιο εργαστήριο αναφοράς.
- Θα εξαφανιστούν ποτέ από τον οργανισμό ποτέ; Όπως και με τα άλλα αυτοαντισώματα, από τη στιγμή που παράγονται στον οργανισμό τα επίπεδά τους μπορεί να κυμαίνονται στο χρόνο, αλλά δε θα εξαφανιστούν.
- Ποιες άλλες εξετάσεις μπορεί να παραγγείλει ο γιατρός αν θέλει να εκτιμήσει εάν έχω ΡΑ; Ο γιατρός μπορεί να παραγγείλει ΤΚΕ ή/και CRP , δηλαδή δείκτες φλεγμονής. Ακόμη, μπορεί να παραγγείλει γενική εξέταση αίματος για να δει τον αριθμό των λευκών αιμοσφαιρίων και αν υπάρχει αναιμία. Για πρόσθετες πληροφορίες μπορεί να γίνει ανάλυση αρθρικού υγρού. Επίσης, ο γιατρός μπορεί να παραγγείλει ΑΝΑ Αν τα ΑΝ είναι αρνητικά βοηθούν το γιατρό να αποκλείσει το ΣΕΛ, ενώ μπορεί να είναι θετικά στο 1/3 των ασθενών με ρευματοειδή αρθρίτιδα.