Κρεατινίνη

Κλινική σημασία

Η εξέταση της κρεατινίνης διενεργείται για την αξιολόγηση της νεφρικής λειτουργίας και την παρακολούθηση της ανταπόκρισης σε θεραπεία νεφρικών παθήσεων. Συνιστάται ως μέρος του τακτικού ελέγχου (μεταβολικό προφίλ), σε υποψία νεφρικής δυσλειτουργίας, σε οξείες ή χρόνιες παθήσεις που επηρεάζουν τους νεφρούς, ή για την παρακολούθηση της νεφρικής λειτουργίας κατά τη λήψη συγκεκριμένων φαρμάκων. Απαιτείται δείγμα αίματος από φλέβα και/ή συλλογή ούρων 24ώρου.

Τι ελέγχει η εξέταση

Η εξέταση μετρά την ποσότητα κρεατινίνης στο αίμα και/ή στα ούρα. Η κρεατινίνη είναι ένα υποπροϊόν του μεταβολισμού της κρεατίνης στους μύες, η οποία είναι απαραίτητη για τη μυϊκή σύσπαση. Η παραγωγή κρεατίνης και κρεατινίνης είναι σχετικά σταθερή. Επειδή σχεδόν όλη η κρεατινίνη αποβάλλεται από τους νεφρούς, τα επίπεδά της στο αίμα αποτελούν αξιόπιστο δείκτη της νεφρικής λειτουργίας. Η παραγόμενη ποσότητα εξαρτάται από τη μυϊκή μάζα και το σωματικό μέγεθος, με τους άνδρες να έχουν ελαφρώς υψηλότερα επίπεδα από γυναίκες και παιδιά. Τα αποτελέσματα κρεατινίνης αίματος και ούρων 24ώρου χρησιμοποιούνται για τον υπολογισμό της κάθαρσης κρεατινίνης. Το δείγμα αίματος λαμβάνεται από φλέβα στο χέρι. Για τη συλλογή ούρων 24ώρου, ο ασθενής συλλέγει όλα τα ούρα για 24 ώρες, ξεκινώντας μετά την πρώτη πρωινή ούρηση (η οποία απορρίπτεται) και ολοκληρώνοντας την ίδια ώρα την επόμενη ημέρα. Δεν απαιτείται ειδική προετοιμασία πριν την εξέταση.

Η εξέταση

Η κρεατινίνη χρησιμοποιείται σε συνδυασμό με την ουρία (BUN) για την αξιολόγηση της νεφρικής λειτουργίας, συχνά ως μέρος του πλήρους μεταβολικού προφίλ. Αυτές οι εξετάσεις είναι χρήσιμες για τον γενικό έλεγχο, την αξιολόγηση ασθενών με οξείες ή χρόνιες παθήσεις, και την παρακολούθηση της πορείας νεφρικής δυσλειτουργίας ή της αποτελεσματικότητας της θεραπείας, ειδικά σε παθήσεις όπως ο διαβήτης. Επίσης, παραγγέλλονται πριν από ιατρικές διαδικασίες (π.χ. αξονική τομογραφία) που ενδέχεται να απαιτούν φάρμακα νεφροτοξικά. Οι τιμές κρεατινίνης αίματος και ούρων χρησιμοποιούνται για τον υπολογισμό της κάθαρσης κρεατινίνης, που δείχνει την αποτελεσματικότητα της σπειραματικής διήθησης. Η κρεατινίνη ούρων χρησιμοποιείται και ως διορθωτικός παράγοντας σε άλλες εξετάσεις ούρων, όπως ο λόγος πρωτεΐνης/κρεατινίνης (UP/CR) και μικροαλβουμίνης/κρεατινίνης, για την ανίχνευση νεφρικών διαταραχών. Οι μετρήσεις κρεατινίνης ορού, μαζί με την ηλικία, το βάρος και το φύλο, χρησιμοποιούνται για τον υπολογισμό του ρυθμού σπειραματικής διήθησης (eGFR). Η εξέταση παραγγέλλεται σε γενικές εξετάσεις, σε μη ειδικά συμπτώματα, σε οξεία νόσο, ή όταν υπάρχει υποψία νεφρικής δυσλειτουργίας. Συμπτώματα που μπορεί να υποδηλώνουν νεφρική δυσλειτουργία περιλαμβάνουν κόπωση, έλλειψη συγκέντρωσης, ανορεξία, προβλήματα ύπνου, οίδημα (ιδιαίτερα γύρω από τα μάτια, καρπούς, αστραγάλους), αλλαγές στο χρώμα ή την ποσότητα των ούρων, προβλήματα ούρησης (κάψιμο, συχνουρία, νυκτουρία), πόνο στη μέση και υπέρταση. Επίσης, παραγγέλλεται τακτικά σε διαγνωσμένη νεφρική δυσλειτουργία, σε παθήσεις που επηρεάζουν τους νεφρούς, πριν από αξονική τομογραφία, κατά τη λήψη συγκεκριμένων φαρμάκων, και πριν/μετά την αιμοκάθαρση. Αυξημένα επίπεδα κρεατινίνης στο αίμα υποδεικνύουν νεφρική δυσλειτουργία λόγω αιτιών όπως σπειραματονεφρίτιδα, πυελονεφρίτιδα, οξεία νεφρική ανεπάρκεια (π.χ. από ραβδομυόλυση), απόφραξη του ουροποιητικού (π.χ. προστάτης, πέτρες), ή μειωμένη νεφρική αιμάτωση (π.χ. αφυδάτωση, καρδιακή ανεπάρκεια). Μπορεί επίσης να αυξηθούν προσωρινά από μυϊκό τραυματισμό και να μειωθούν ελαφρά στην κύηση. Χαμηλά επίπεδα κρεατινίνης είναι σπάνια και συνήθως δεν προκαλούν ανησυχία, μπορεί να παρατηρηθούν σε μειωμένη μυϊκή μάζα. Τα επίπεδα κρεατινίνης 24ώρου αξιολογούνται μαζί με τα επίπεδα αίματος για την κάθαρση κρεατινίνης. Δεν υπάρχουν τυπικά όρια αναφοράς για τυχαίο δείγμα ούρων, καθώς χρησιμοποιούνται σε συνδυασμό με άλλες εξετάσεις. Φάρμακα όπως οι αμινογλυκοσίδες μπορεί να προκαλέσουν νεφρική βλάβη, απαιτώντας παρακολούθηση της κρεατινίνης. Άλλα φάρμακα, όπως οι κεφαλοσπορίνες, μπορεί να αυξήσουν την κρεατινίνη χωρίς να προκαλέσουν νεφρική βλάβη.

Συχνές ερωτήσεις

1. Η άσκηση μπορεί να επηρεάσει τα επίπεδα της κρεατινίνης;
2. Πώς επηρεάζει η δίαιτα τα επίπεδα της κρεατινίνης;
3. Τι είναι η κρεατίνη; Αν παίρνω κρεατίνη, θα αυξηθούν τα επίπεδα της κρεατινίνης μου;
4. Αλλάζουν τα επίπεδα κρεατινίνης με την ηλικία;
5. Τι είναι ο λόγος ουρίας/κρεατινίνης;
6. Η άσκηση μπορεί να επηρεάσει τα επίπεδα της κρεατινίνης; Γενικά η μέτρια άσκηση δεν επηρεάζει τα επίπεδα κρεατινίνης. Με την παρατεταμένη άσκηση και την αύξηση της μυϊκής μάζας τα επίπεδα κρεατινίνης μπορεί να αυξηθούν λίγο, αλλά όχι πάνω από το όριο αναφοράς.
7. Πώς επηρεάζει η δίαιτα τα επίπεδα της κρεατινίνης; Γενικά, μία κανονική δίαιτα δεν επηρεάζει τα επίπεδα της κρεατινίνης, εντούτοις άνθρωποι που λαμβάνουν δίαιτα πολύ πλούσια σε κρέας μπορεί να έχουν επίπεδα κρεατινίνης υψηλότερα κατά 10%-30%.
8. Τι είναι η κρεατίνη; Αν παίρνω κρεατίνη, θα αυξηθούν τα επίπεδα της κρεατινίνης μου; Η κρεατίνη είναι ουσία που παράγεται κυρίως στο ήπαρ και κατόπιν μεταφέρεται στους μύες, όπου χρησιμοποιείται σαν πηγή ενέργειας για την μυϊκή δραστηριότητα. Αφού φτάσει στους μύες, ένα μέρος της κρεατίνης μετατρέπεται αυτόματα σε κρεατινίνη. Η ποσότητα της κρεατίνης και της κρεατινίνης εξαρτάται από την μυϊκή μάζα, έτσι οι άνδρες συνήθως έχουν υψηλότερα επίπεδα από τις γυναίκες. Η κρεατίνη είναι διαθέσιμη στην αγορά σαν συμπλήρωμα διατροφής. Αν παίρνετε κρεατίνη, τα επίπεδα κρεατινίνης σας μπορεί να είναι υψηλότερα απ’ ότι αν δεν παίρνετε συμπλήρωμα κρεατίνης. Θα πρέπει να αναφέρετε στον ιατρό σας όλα τα διαιτητικά συμπληρώματα που παίρνετε, για να τον βοηθήσετε να αξιολογήσει τα εργαστηριακά σας αποτελέσματα.
9. Αλλάζουν τα επίπεδα κρεατινίνης με την ηλικία; Τα επίπεδα κρεατινίνης σχετίζονται και με τη μυϊκή μάζα και με τη νεφρική λειτουργία. Με την πάροδο του χρόνου, η μυϊκή μάζα μειώνεται, ενώ οι νεφροί τείνουν να λειτουργούν λιγότερο αποτελεσματικά. Το τελικό αποτέλεσμα είναι να μην εμφανίζεται σοβαρή μεταβολή στα επίπεδα της κρεατινίνης του αίματος με την ηλικία.
10. Τι είναι ο λόγος ουρίας/κρεατινίνης; Μερικές φορές ο ιατρός θέλει να δει τον λόγο μεταξύ των συγκεντρώσεων της ουρίας και της κρεατινίνης ενός ατόμου, για να διαπιστώσει τι προκαλεί την αύξηση των συγκεντρώσεων αυτών των ουσιών πάνω από το «φυσιολογικό». Ο λόγος ουρίας/κρεατινίνης συνήθως είναι μεταξύ 10:1 και 20:1. Αυξημένος λόγος μπορεί να οφείλεται σε κατάσταση που προκαλεί μείωση της ροής του αίματος στους νεφρούς, όπως συμφορητική καρδιακή ανεπάρκεια ή αφυδάτωση. Επίσης εμφανίζεται με αυξημένα λευκώματα, από γαστρεντερική αιμορραγία, ή αυξημένη πρόσληψη πρωτεΐνης με την διατροφή. Ο λόγος ουρίας/κρεατινίνης μπορεί να μειωθεί σε ηπατική νόσο (λόγω μείωσης του ρυθμού παραγωγής ουρίας) σε υποσιτισμό και σε κακή διατροφή.