Κλινική σημασία
Η εξέταση DHEAS πραγματοποιείται για την αξιολόγηση της λειτουργίας των επινεφριδίων, την ανίχνευση όγκων ή καρκίνων των επινεφριδίων, καθώς και για τον προσδιορισμό της αιτίας αρρενοποίησης σε γυναίκες ή πρόωρης εφηβείας σε αγόρια. Ενδείκνυται σε γυναίκες με υπερβολική τριχοφυΐα (υπερτρίχωση), ακμή, αμηνόρροια, ή στειρότητα, καθώς και σε αγόρια με πρόωρη εφηβεία ή κορίτσια με σημάδια αρρενοποίησης. Απαιτείται δείγμα φλεβικού αίματος από το χέρι. Δεν απαιτείται ειδική προετοιμασία, ωστόσο οι γυναίκες πρέπει να συζητήσουν με τον ιατρό τους την κατάλληλη χρονική στιγμή για τη λήψη του δείγματος, η οποία μπορεί να είναι μία εβδοχή πριν ή μετά την έμμηνο ρύση.
Τι ελέγχει η εξέταση
Η θειική δεϋδροεπιανδροστερόνη (DHEAS) είναι ένα ανδρογόνο, δηλαδή μια ανδρική ορμόνη, που ανευρίσκεται στο αίμα τόσο των ανδρών όσο και των γυναικών. Συμβάλλει στην ανάπτυξη των δευτερογενών ανδρικών χαρακτηριστικών κατά την εφηβεία και μπορεί να μετατραπεί σε ισχυρότερα ανδρογόνα, όπως η τεστοστερόνη και η ανδροστενδιόνη, ή σε οιστρογόνα. Η DHEAS παράγεται κυρίως από τον φλοιό των επινεφριδίων και σε μικρότερο βαθμό από τις ωοθήκες και τους όρχεις. Η έκκρισή της ρυθμίζεται από την φλοιοεπινεφριδιοτρόπο ορμόνη (ACTH) της υπόφυσης και άλλους παράγοντες. Η DHEAS αποτελεί δείκτη της λειτουργίας των επινεφριδίων, καθώς όγκοι, καρκίνοι ή υπερπλασίες των επινεφριδίων μπορούν να οδηγήσουν σε υπερπαραγωγή της. Υψηλά επίπεδα DHEAS σε γυναίκες μπορεί να προκαλέσουν αμηνόρροια και συμπτώματα αρρενοποίησης, ενώ σε παιδιά μπορεί να οδηγήσουν σε πρόωρη εφηβεία στα αγόρια, ερμαφρόδιτα εξωτερικά γεννητικά όργανα, υπερβολική τριχοφυΐα και μη φυσιολογική έμμηνο ρύση στα κορίτσια. Το δείγμα λαμβάνεται από φλεβικό αίμα του χεριού. Δεν απαιτείται ειδική προετοιμασία, αν και οι γυναίκες πρέπει να συζητήσουν με τον ιατρό τους την κατάλληλη χρονική στιγμή για την εξέταση, η οποία μπορεί να είναι μία εβδομάδα πριν ή μετά την έμμηνο ρύση.
Η εξέταση
Η μέτρηση της DHEAS, σε συνδυασμό με την τεστοστερόνη και άλλα ανδρογόνα, είναι χρήσιμη για την αξιολόγηση της λειτουργίας των επινεφριδίων και τη διαφορική διάγνωση παθολογικών καταστάσεων που αφορούν τα επινεφρίδια, τις ωοθήκες ή τους όρχεις. Συγκεκριμένα, βοηθά στη διάγνωση όγκων του φλοιού των επινεφριδίων (αδρενοκορτικοειδής όγκος), καρκίνων των επινεφριδίων, συγγενούς υπερπλασίας των επινεφριδίων ή υπερπλασίας των επινεφριδίων σε ενήλικες, διαχωρίζοντας αυτές τις καταστάσεις από νεοπλάσματα των ωοθηκών και άλλους καρκίνους. Συχνά, η DHEAS μετράται μαζί με άλλες ορμόνες (FSH, LH, προλακτίνη, οιστρογόνα, τεστοστερόνη) για τη διάγνωση του συνδρόμου πολυκυστικών ωοθηκών (PCOS) και τον αποκλεισμό άλλων αιτιών υπογονιμότητας, αμηνόρροιας και υπερτρίχωσης. Επίσης, χρησιμοποιείται για τη διερεύνηση της αρρενοποίησης σε κορίτσια και της πρόωρης εφηβείας σε αγόρια. Η εξέταση DHEAS δεν είναι συχνή και διενεργείται όταν υπάρχει υποψία περίσσειας (ή σπανιότερα, ανεπάρκειας) ανδρογόνων ή για την αξιολόγηση της επινεφριδιακής λειτουργίας. Μπορεί να ζητηθεί σε γυναίκες με συμπτώματα όπως αμηνόρροια, στειρότητα ή σημάδια αρρενοποίησης (π.χ., βαθύτερη φωνή, υπερτρίχωση, ανδρική φαλάκρα, αυξημένη μυϊκή μάζα, ακμή, διόγκωση μήλου του Αδάμ, μειωμένο μέγεθος στήθους). Επίσης, σε νεαρά κορίτσια με συμπτώματα αρρενοποίησης ή σε βρέφη θηλυκού γένους με ερμαφρόδιτα εξωτερικά γεννητικά όργανα, καθώς και σε νεαρά αγόρια με ενδείξεις πρόωρης εφηβείας (π.χ., βαθύτερη φωνή, ηβική τριχοφυΐα, αυξημένη μυϊκή μάζα, διευρυμένο πέος) πριν από την κανονική ηλικία εφηβείας. Φυσιολογικά επίπεδα DHEAS, σε συνδυασμό με άλλα φυσιολογικά ανδρογόνα, υποδηλώνουν συνήθως φυσιολογική λειτουργία των επινεφριδίων. Σπάνια, η DHEAS μπορεί να είναι φυσιολογική ακόμα και με την παρουσία όγκου στα επινεφρίδια που δεν εκκρίνει ορμόνες. Η DHEAS συχνά αυξάνεται στο σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών, αν και μπορεί να είναι και φυσιολογική, καθώς η διαταραχή αυτή συνδέεται κυρίως με την παραγωγή ανδρογόνων από τις ωοθήκες (κυρίως τεστοστερόνης). Αυξημένα επίπεδα DHEAS υποδηλώνουν φλοιοεπινεφριδιακό όγκο, καρκίνο ή υπερπλασία των επινεφριδίων, απαιτώντας περαιτέρω διερεύνηση. Χαμηλά επίπεδα DHEAS μπορεί να οφείλονται σε δυσλειτουργία των επινεφριδίων ή υποθυρεοειδισμό, ο οποίος μειώνει τα επίπεδα των ορμονών της υπόφυσης που ρυθμίζουν την παραγωγή επινεφριδιακών ορμονών. Τα επίπεδα DHEAS είναι φυσιολογικά υψηλά σε νεογνά, μειώνονται απότομα μετά τη γέννηση και αυξάνονται ξανά κατά την εφηβεία. Μετά την εφηβεία, οι συγκεντρώσεις της DHEAS αυξάνονται σημαντικά και στη συνέχεια, όπως και άλλες ορμόνες, τείνουν να μειώνονται με την ηλικία. Άτομα που λαμβάνουν συμπληρώματα DHEAS θα έχουν αυξημένα επίπεδα στο αίμα τους.
Συχνές ερωτήσεις
- Γιατί η λήψη του δείγματος γίνεται τις πρωινές ώρες; Ορισμένεςορμόνες αυξάνονται το πρωί, ενώ άλλες αυξάνονται και πέφτουν κατά τη διάρκεια της ημέρας. Μερικές απελευθερώνονται διακεκομμένα ή λόγω αυξημένης δραστηριότητας ή ως απάντηση στο στρες. Άλλες ορμόνες είναι υψηλότερες σε συγκεκριμένες περιόδους του μήνα, ενώ άλλες είναι σχετικά σταθερές. Για τους λόγους αυτούς ηλήψη των δειγμάτων αίματος για ορισμένες ορμονολογικές εξετάσεις γίνονται σε συγκεκριμένους χρόνους έτσι ώστε να μπορούν να προσδιοριστούν τα χαμηλότερα και υψηλότερα επίπεδά τους. Η συγκέντρωση της DHEAS ωστόσο είναι σταθερή, οπότε το δείγμα μπορεί να συλλεχτεί οποιαδήποτε ώρα ή ημέρα.
- Αν έχω αυξημένα επίπεδα DHEAS θα έχω κάποια συμπτώματα; Όχι απαραίτητα. Ειδικότερα για τους άνδρες μπορεί να είναι δύσκολο να καθοριστεί έχουν αυξημένα επίπεδα DHEAS δεδομένου ότι έχουν ήδη αρρενωπά δευτερεύοντα σεξουαλικά χαρακτηριστικά. Οι γυναίκες ορισμένων εθνοτήτων (π.χ. οι Ασιάτισσες) ενδέχεται να έχουν αυξημένα επίπεδα τεστοστερόνης και DHEAS χωρίς να παρουσιάζουν τα συμπτώματα που τα συνοδεύουν όπως υπερβολική τριχοφυΐα ή ακμή. Εν ολίγοις, τα συμπτώματα και η σοβαρότητα τους ποικίλουν από άτομο σε άτομο.