Κλινική σημασία
Η μέτρηση της ερυθροποιητίνης είναι κρίσιμη για τη διάκριση των διαφόρων τύπων αναιμίας και την εκτίμηση της σοβαρότητάς τους. Συνιστάται όταν υπάρχει υποψία αναιμίας λόγω μειωμένης παραγωγής ερυθροκυττάρων. Απαιτείται δείγμα φλεβικού αίματος.
Τι ελέγχει η εξέταση
Η εξέταση προσδιορίζει την ποσότητα ερυθροποιητίνης στο αίμα. Η ερυθροποιητίνη είναι μια ορμόνη που παράγεται κυρίως στα νεφρά και απελευθερώνεται στην κυκλοφορία ως απάντηση σε χαμηλά επίπεδα οξυγόνου. Μεταφέρεται στον μυελό των οστών, όπου διεγείρει τη μετατροπή βλαστοκυττάρων σε ερυθροκύτταρα. Τα ερυθροκύτταρα περιέχουν αιμοσφαιρίνη, την πρωτεΐνη που μεταφέρει οξυγόνο, και έχουν διάρκεια ζωής 120 ημέρες, διατηρώντας συνήθως ομοιόμορφο μέγεθος και σχήμα. Ο οργανισμός διαθέτει ένα δυναμικό σύστημα για τη διατήρηση σταθερού αριθμού ερυθροκυττάρων. Αν η παραγωγή τους μειωθεί, ή αυξηθεί η απώλεια (π.χ. αιμορραγία), ή καταστραφούν (αιμόλυση), ή παρουσιάσουν ανωμαλίες (σχήμα, μέγεθος, λειτουργία αιμοσφαιρίνης), μειώνεται η ικανότητα μεταφοράς οξυγόνου, οδηγώντας σε αναιμία. Η φυσιολογική παραγωγή ερυθροκυττάρων εξαρτάται από την υγιή λειτουργία του μυελού των οστών, επαρκή σίδηρο, βιταμίνη Β12, φυλλικό οξύ, και την κατάλληλη συγκέντρωση ερυθροποιητίνης, καθώς και την ανταπόκριση σε αυτήν. Η ποσότητα ερυθροποιητίνης που απελευθερώνεται εξαρτάται από την ικανότητα των νεφρών και τον βαθμό υποξίας. Η ορμόνη παραμένει ενεργή για μικρό διάστημα και αποβάλλεται μέσω των ούρων. Η αυξημένη παραγωγή συνεχίζεται μέχρι να αποκατασταθούν τα επίπεδα οξυγόνου. Ωστόσο, αν τα νεφρά έχουν υποστεί βλάβη ή ο μυελός των οστών δεν ανταποκρίνεται (π.χ. σε διαταραχές του μυελού), ο ασθενής παραμένει αναιμικός. Υπερβολική παραγωγή ερυθροποιητίνης, όπως σε καλοήθεις ή κακοήθεις όγκους των νεφρών ή άλλους καρκίνους, οδηγεί σε υπερπαραγωγή ερυθροκυττάρων, αυξάνοντας τον όγκο και το ιξώδες του αίματος, καθώς και την αρτηριακή πίεση. Η συλλογή του δείγματος αίματος γίνεται με φλεβοκέντηση στον βραχίονα.
Η εξέταση
Η μέτρηση της ερυθροποιητίνης δεν αποτελεί εξέταση ρουτίνας. Χρησιμοποιείται για τη διαφοροποίηση των τύπων αναιμίας και την αξιολόγηση της σχέσης μεταξύ των επιπέδων ερυθροποιητίνης και του βαθμού αναιμίας. Συνήθως ζητείται μετά από μη φυσιολογικά ευρήματα σε γενική εξέταση αίματος (ερυθρά, αιμοσφαιρίνη, αιματοκρίτης) που υποδεικνύουν αναιμία και καθοδηγούν τον ιατρό στην αναζήτηση αιτιών. Η εξέταση ερυθροποιητίνης βοηθά στον εντοπισμό ορμονικής ανεπάρκειας που μπορεί να προκαλεί ή να επιδεινώνει την αναιμία. Σε ασθενείς με χρόνια νεφρική νόσο, μπορεί να χρησιμοποιηθεί περιοδικά για την αξιολόγηση της νεφρικής ικανότητας παραγωγής ερυθροποιητίνης. Δεν χρησιμοποιείται για την παρακολούθηση της αναιμίας, η οποία παρακολουθείται με ερυθρά, αιμοσφαιρίνη, αιματοκρίτη και δικτυοερυθροκύτταρα (δείκτης λειτουργίας μυελού). Περιστασιακά, η εξέταση μπορεί να βοηθήσει στη διερεύνηση υπερπαραγωγής ερυθροκυττάρων λόγω υπερβολικής ερυθροποιητίνης. Ζητείται όταν η αναιμία δεν οφείλεται σε έλλειψη σιδήρου, Β12, φυλλικού οξέος, αιμόλυση ή απώλεια αίματος. Επίσης, σε ασθενείς με μειωμένα ερυθρά, αιμοσφαιρίνη, αιματοκρίτη και φυσιολογικά ή χαμηλά δικτυοερυθροκύτταρα (που υποδηλώνουν ανεπαρκή ανταπόκριση του μυελού). Τέλος, ζητείται για τη διάκριση μεταξύ καταστολής του μυελού των οστών και ανεπάρκειας ερυθροποιητίνης. Σε χρόνια νεφρική νόσο, τα επίπεδα ερυθροποιητίνης μπορεί να ζητηθούν αν ο ιατρός υποψιάζεται ότι η νεφρική δυσλειτουργία επηρεάζει την παραγωγή της. Σε ασθενείς με πολύ υψηλό αριθμό ερυθροκυττάρων, η εξέταση μπορεί να διερευνήσει αιτίες υπερπαραγωγής, όπως αυξημένες συγκεντρώσεις ερυθροποιητίνης. Σημείωση: Δεν υπάρχει ενιαίο εύρος τιμών αναφοράς. Οι τιμές εξαρτώνται από παράγοντες όπως η ηλικία, το φύλο, η μέθοδος ανάλυσης και το εργαστήριο. Τα αποτελέσματα πρέπει να ερμηνεύονται σε συνάρτηση με το εύρος αναφοράς του εκάστοτε εργαστηρίου και να συζητούνται με τον ιατρό. Εάν τα επίπεδα ερυθροποιητίνης είναι αυξημένα σε αναιμικό ασθενή με ανεπαρκή παραγωγή νέων ερυθροκυττάρων, η αναιμία πιθανόν σχετίζεται με μειωμένη λειτουργία του μυελού των οστών. Αντίθετα, σε αναιμικό ασθενή με χαμηλά έως φυσιολογικά επίπεδα ερυθροποιητίνης, τα νεφρά ενδέχεται να μην παράγουν επαρκή ποσότητα. Εάν ο ασθενής έχει αυξημένο αριθμό ερυθροκυττάρων και αυξημένα επίπεδα ερυθροποιητίνης, πιθανόν υπάρχει υπερπαραγωγή της ορμόνης από τα νεφρά ή άλλο ιστό. Σε περίπτωση υπερπαραγωγής ερυθροκυττάρων με χαμηλά έως φυσιολογικά επίπεδα ερυθροποιητίνης, η πολυκυτταραιμία μπορεί να είναι η αιτία, ανεξάρτητα από την παραγωγή ερυθροποιητίνης. Επιπρόσθετα: Αν η αναιμία οφείλεται σε έλλειψη Β12 ή σιδήρου, μπορεί να επιμένει ακόμα και με επαρκή ερυθροποιητίνη, καθώς τα παραγόμενα ερυθροκύτταρα μπορεί να έχουν μη φυσιολογικό μέγεθος, σχήμα ή περιεκτικότητα σε αιμοσφαιρίνη. Σε περιπτώσεις μη φυσιολογικής αιμοσφαιρίνης (π.χ. θαλασσαιμία) ή δυσλειτουργίας του μυελού των οστών, τα αυξημένα επίπεδα ερυθροποιητίνης δεν αντισταθμίζουν την αναιμία. Μια συνθετική μορφή ερυθροποιητίνης (ανασυνδυασμένη ανθρώπινη ερυθροποιητίνη ή rh-EPO) αναπτύχθηκε για την αύξηση της παραγωγής ερυθροκυττάρων σε ασθενείς με χρόνια νεφρική νόσο και άλλες αναιμίες που σχετίζονται με καταστολή του μυελού (π.χ. ακτινοθεραπεία, χημειοθεραπεία). Η θεραπεία αυτή, χορηγούμενη ενδοφλεβίως ή υποδορίως, είναι δαπανηρή και η διέγερση του μυελού διαρκεί λίγες ώρες. Ωστόσο, υπόσχεται μείωση των μεταγγίσεων και βελτίωση της ποιότητας ζωής. Τον Μάρτιο του 2007, ο FDA εξέδωσε αυστηρή προειδοποίηση για τους διεγερτικούς παράγοντες ερυθροποίησης, συστήνοντας παρακολούθηση των επιπέδων αιμοσφαιρίνης και χορήγηση της ελάχιστης απαιτούμενης δόσης για την αποφυγή μετάγγισης. Υψηλότερες δόσεις αυξάνουν τον κίνδυνο θρόμβωσης, εμφράγματος, εγκεφαλικού και θανάτου, ενώ σε ορισμένους καρκινοπαθείς μπορεί να αυξήσουν το μέγεθος του όγκου. Η συνθετική ερυθροποιητίνη χρησιμοποιείται επίσης από αθλητές ως μέσο «φαρμακοδιέγερσης αίματος» για αύξηση αντοχής και οξυγόνωσης μέσω της αύξησης των ερυθροκυττάρων. Αυτή η χρήση είναι επικίνδυνη, οδηγώντας σε υπέρταση και αυξημένο ιξώδες αίματος, και έχει απαγορευτεί από τις περισσότερες αθλητικές οργανώσεις, αποτελώντας απαγορευμένη ουσία στους ολυμπιακούς ελέγχους ντόπινγκ.