Κλινική σημασία
Η εξέταση GGT (γάμμα-γλουταμυλοτρανσφεράση) διενεργείται για τη διάγνωση ηπατικών παθήσεων, την ανίχνευση κατάχρησης αλκοόλ, ή για τη διαφορική διάγνωση μεταξύ ηπατικής και οστικής νόσου, ειδικά όταν παρατηρούνται αυξημένα επίπεδα αλκαλικής φωσφατάσης (ALP). Συνιστάται όταν ο κλινικός ιατρός υποψιάζεται συμπτώματα ηπατικής δυσλειτουργίας. Η δειγματοληψία απαιτεί φλεβικό αίμα από το χέρι. Είναι σημαντικό ο ασθενής να έχει νηστέψει για τουλάχιστον 8 ώρες πριν την εξέταση, καθώς η πρόσληψη τροφής μπορεί να επηρεάσει τα επίπεδα της GGT.
Τι ελέγχει η εξέταση
Η GGT είναι ένα ένζυμο που εντοπίζεται κυρίως στο ήπαρ και αποτελεί ευαίσθητο δείκτη της ηπατικής λειτουργίας. Φυσιολογικά, τα επίπεδά της στο αίμα είναι χαμηλά. Ωστόσο, σε περιπτώσεις ηπατικής βλάβης ή απόφραξης των χοληφόρων οδών, τα επίπεδα της GGT αυξάνονται. Θεωρείται ο πιο ευαίσθητος ηπατικός δείκτης για προβλήματα των χοληφόρων. Αύξηση της GGT μπορεί να παρατηρηθεί ακόμα και χωρίς σαφή αιτία ηπατικής νόσου. Το δείγμα αίματος λαμβάνεται από φλέβα του βραχίονα. Για την ακριβή μέτρηση, απαιτείται νηστεία τουλάχιστον 8 ωρών πριν τη δειγματοληψία, καθώς η πρόσληψη τροφής μπορεί να μειώσει τα επίπεδα της GGT.
Η εξέταση
Η μέτρηση της GGT χρησιμοποιείται για την ανίχνευση βλαβών στο ήπαρ και στα χοληφόρα. Πολλοί κλινικοί ιατροί τη ζητούν σε υποψία ηπατικής νόσου, ενώ άλλοι την αξιοποιούν για τη διερεύνηση άλλων εργαστηριακών ευρημάτων ή σε υποψία κατάχρησης αλκοόλ. Για παράδειγμα, τόσο η ALP όσο και η GGT αυξάνονται σε παθήσεις των χοληφόρων και ορισμένες ηπατικές νόσους, αλλά μόνο η ALP αυξάνεται σε οστικές παθήσεις. Εάν η GGT είναι φυσιολογική σε ασθενή με αυξημένη ALP, η αιτία είναι πιθανότατα οστικής φύσης. Η GGT μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί για τη διάγνωση χρόνιας κατάχρησης αλκοόλ, καθώς περίπου το 75% των χρόνιων αλκοολικών εμφανίζουν αυξημένα επίπεδα. Η εξέταση GGT παραγγέλλεται συχνά μαζί με άλλες εξετάσεις για την αξιολόγηση ασθενών με συμπτώματα ηπατικής δυσλειτουργίας, όπως ίκτερος, σκούρα ούρα, ναυτία, έμετος, κοιλιακό οίδημα, ανεξήγητη αύξηση βάρους, κοιλιακός πόνος, κνησμός και κόπωση. Αν και η GGT αυξάνεται στις περισσότερες οξείες βλάβες του ήπατος ή των χοληφόρων, δεν είναι ειδική για τη διαφορική διάγνωση της αιτίας της ηπατικής βλάβης. Για αυτόν τον λόγο, η χρήση της GGT ως εξέταση ρουτίνας είναι αμφιλεγόμενη, με κατευθυντήριες οδηγίες να προτείνουν τη χρήση της κυρίως για τη διερεύνηση αυξημένων επιπέδων ALP. Σε ασθενείς με ιστορικό κατάχρησης αλκοόλ που έχουν ολοκληρώσει θεραπεία, η GGT μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την παρακολούθηση της συμμόρφωσης. Χαμηλά ή φυσιολογικά επίπεδα GGT υποδηλώνουν μικρή πιθανότητα ηπατικής νόσου. Αυξημένα επίπεδα GGT υποδεικνύουν ηπατική δυσλειτουργία, χωρίς να προσδιορίζουν την ακριβή αιτία. Όσο υψηλότερα είναι τα επίπεδα, τόσο πιο εκτεταμένη είναι η βλάβη. Εκτός από ηπατικές παθήσεις, αυξημένα επίπεδα μπορεί να οφείλονται σε συμφορητική καρδιακή ανεπάρκεια, κατανάλωση αλκοόλ και χρήση διαφόρων φαρμάκων, όπως ΜΣΑΦ, υπολιπιδαιμικά, αντιβιοτικά, αναστολείς ισταμίνης, αντιμυκητιασικά, αντιεπιληπτικά, αντικαταθλιπτικά και ορμόνες (π.χ. τεστοστερόνη). Αντίθετα, τα από του στόματος αντισυλληπτικά και η κλοφιμπράτη μπορούν να μειώσουν τα επίπεδα GGT. Ακόμη και μικρή ποσότητα αλκοόλ τις τελευταίες 24 ώρες πριν τη δειγματοληψία μπορεί να προκαλέσει παροδική αύξηση της GGT, απαιτώντας ενδεχομένως επανάληψη της εξέτασης. Το κάπνισμα μπορεί επίσης να αυξήσει τα επίπεδα GGT. Στις γυναίκες, τα επίπεδα GGT αυξάνονται με την ηλικία, ενώ στους άνδρες παραμένουν σχετικά σταθερά, αλλά γενικά είναι υψηλότερα στους άνδρες. Στα νεογνά, οι τιμές είναι έως και πέντε φορές υψηλότερες από τους ενήλικες. Τέλος, τα επίπεδα GGT είναι περίπου διπλάσια σε άτομα αφρικανικής καταγωγής σε σύγκριση με τους Ευρωπαίους.