Βαρέα μέταλλα

Κλινική σημασία

Η εξέταση αυτή διενεργείται για την ανίχνευση, διάγνωση και παρακολούθηση της έκθεσης σε τοξικά επίπεδα βαρέων μετάλλων. Συνιστάται περιοδικά σε άτομα με επαγγελματική έκθεση σε βαρέα μέταλλα ή όταν υπάρχει κλινική υποψία έκθεσης. Το δείγμα λαμβάνεται συνήθως από φλεβικό αίμα ή συλλογή ούρων 24ώρου. Σε σπάνιες περιπτώσεις, μπορεί να χρησιμοποιηθούν δείγματα τριχών, ιστών ή άλλων βιολογικών υγρών.

Τι ελέγχει η εξέταση

Η ανάλυση βαρέων μετάλλων αποτελεί ένα σύνολο εξετάσεων που ποσοτικοποιεί δυνητικά τοξικά μέταλλα σε βιολογικά δείγματα όπως αίμα, ούρα, τρίχες ή ιστούς. Τα εργαστήρια προσφέρουν προφίλ βαρέων μετάλλων ή μεμονωμένες αναλύσεις, με τον συνηθέστερο συνδυασμό να περιλαμβάνει μόλυβδο, υδράργυρο και αρσενικό. Άλλα προφίλ μπορεί να περιλαμβάνουν κάδμιο, χαλκό και ψευδάργυρο. Η επιλογή των μετάλλων προς εξέταση καθορίζεται από τον θεράποντα ιατρό βάσει του ιστορικού έκθεσης και της κλινικής εικόνας του ασθενούς. Ο όρος «βαρέα μέταλλα» αναφέρεται σε στοιχεία με υψηλή πυκνότητα ή μεταλλικές ιδιότητες, τα οποία, αν και φυσικά στο περιβάλλον, χρησιμοποιούνται ευρέως στη βιομηχανία. Ορισμένα, όπως ο σίδηρος, ο χαλκός, το σελήνιο, το μολυβδαίνιο και ο ψευδάργυρος, είναι απαραίτητα σε χαμηλές συγκεντρώσεις, αλλά γίνονται τοξικά σε υψηλές. Σημαντικές συγκεντρώσεις οποιουδήποτε βαρέος μετάλλου μπορούν να προκαλέσουν σοβαρές βλάβες στον ανθρώπινο οργανισμό. Αυτά τα μέταλλα μολύνουν το έδαφος, τον αέρα, τα τρόφιμα και το νερό, παραμένοντας αμετάβλητα στο περιβάλλον. Λόγω της εκτεταμένης βλάβης που προκαλούν, ο όρος «βαρέα μέταλλα» χρησιμοποιείται συχνά εναλλακτικά με τον όρο «τοξικά μέταλλα». Η κλινική εικόνα της τοξικότητας εξαρτάται από το είδος, τη δομή, την ποσότητα, τη διάρκεια και τον τρόπο έκθεσης, καθώς και την ηλικία και τη γενική υγεία του ατόμου. Ορισμένα μέταλλα ή οι οργανικές τους μορφές είναι πιο τοξικά. Ο τρόπος έκθεσης επηρεάζει την απορρόφηση και τα προσβεβλημένα όργανα. Για παράδειγμα, ένα μέταλλο που είναι ακίνδυνο στην επαφή μπορεί να είναι εξαιρετικά τοξικό αν εισπνευστούν οι ατμοί του. Η οξεία ή χρόνια έκθεση μπορεί να προκαλέσει σοβαρές, ακόμα και απειλητικές για τη ζωή, βλάβες. Ο οργανισμός μπορεί να αποβάλει μικρές ποσότητες, αλλά μεγαλύτερες συσσωρεύονται σε νεφρούς, ήπαρ, οστά και εγκέφαλο. Κάποια μέταλλα είναι καρκινογόνα ή επηρεάζουν την αιμοποίηση. Έμβρυα και παιδιά είναι ιδιαίτερα ευάλωτα, με την έκθεση να μπορεί να επηρεάσει τη σωματική και πνευματική τους ανάπτυξη, προκαλώντας μόνιμες βλάβες. Ορισμένα μέταλλα μπορούν να μεταφερθούν από τη μητέρα στο έμβρυο ή μέσω του μητρικού γάλακτος. Η συλλογή δείγματος γίνεται συνήθως από φλεβικό αίμα ή ούρα 24ώρου, χρησιμοποιώντας ειδικά δοχεία χωρίς μέταλλα. Η επιλογή δείγματος εξαρτάται από το μέταλλο: ο μεθυλυδράργυρος ανιχνεύεται στο αίμα, ενώ οι ανόργανες μορφές και το αρσενικό στα ούρα. Οι αναλύσεις τριχών και νυχιών παρέχουν πληροφορίες για μακροχρόνια ή παρελθούσα έκθεση, ενώ το αίμα και τα ούρα αντικατοπτρίζουν πρόσφατες εκθέσεις. Σε σπάνιες περιπτώσεις, διενεργείται βιοψία ιστού. Δεν απαιτείται ειδική προετοιμασία για τη συλλογή του δείγματος.

Η εξέταση

Η ανάλυση βαρέων μετάλλων χρησιμοποιείται για τη διάγνωση και παρακολούθηση της δηλητηρίασης από βαρέα μέταλλα σε άτομα με οξεία ή χρόνια έκθεση, καθώς και για την παρακολούθηση εργαζομένων σε περιβάλλοντα με βαρέα μέταλλα. Τα προφίλ εξετάσεων οργανώνονται βάσει πιθανής έκθεσης και διατίθενται για αίμα ή ούρα. Ο ιατρός επιλέγει τις κατάλληλες εξετάσεις με βάση το επάγγελμα, τις δραστηριότητες, την υποψία έκθεσης και τα κλινικά συμπτώματα. Συχνά εξεταζόμενα μέταλλα περιλαμβάνουν μόλυβδο, υδράργυρο, αρσενικό, κάδμιο και χρώμιο. Εάν υπάρχει υποψία έκθεσης σε συγκεκριμένο μέταλλο, όπως ο μόλυβδος, μπορεί να ζητηθεί εξειδικευμένη εξέταση. Στα παιδιά, η έκθεση σε μόλυβδο ελέγχεται συνήθως μεμονωμένα. Ορισμένα μέταλλα μπορούν να προσδιοριστούν σε βιολογικά υγρά, τρίχες, νύχια και ιστούς, συνήθως μεμονωμένα. Η εξέταση ψευδαργύρου-πρωτοπορφυρίνης (ZPP) μπορεί να ζητηθεί μαζί με τα επίπεδα μολύβδου για την αξιολόγηση χρόνιας έκθεσης σε ενήλικες, καθώς ο μόλυβδος επηρεάζει την παραγωγή αιμοσφαιρίνης. Τα επίπεδα ZPP αυξάνονται σε έκθεση μολύβδου, αντικατοπτρίζοντας τη συνολική έκθεση, αλλά όχι την πρόσφατη, και δεν είναι ευαίσθητα για παιδιά, καθώς αυξάνονται μόνο σε συγκεντρώσεις μολύβδου άνω των 25 μg/dL. Για την εκτίμηση της γενικής υγείας, μπορούν να ζητηθούν συμπληρωματικές εξετάσεις, όπως γενική αίματος για αναιμία ή βασικό μεταβολικό προφίλ για τη λειτουργία οργάνων και την ηλεκτρολυτική ισορροπία. Το προφίλ βαρέων μετάλλων παραγγέλλεται όταν υπάρχει υποψία οξείας ή χρόνιας έκθεσης. Τα συμπτώματα ποικίλλουν και μπορεί να είναι μη ειδικά στα αρχικά στάδια, οδηγώντας σε βλάβες σε πολλά όργανα με συνεχιζόμενη έκθεση. Συχνά συμπτώματα περιλαμβάνουν κοιλιακό άλγος, ναυτία, έμετο, διάρροια, νευρολογικά συμπτώματα (μούδιασμα, μυρμηκίαση, αδυναμία), αναιμία, νεφρικές και ηπατικές βλάβες, πνευμονικό ερεθισμό, εγκεφαλική δυσλειτουργία, αλλαγές συμπεριφοράς, οστικές ανωμαλίες στα παιδιά και επιπλοκές στην εγκυμοσύνη. Άτομα με επαγγελματική έκθεση παρακολουθούνται τακτικά, με εφαρμογή μέτρων ασφαλείας. Η ερμηνεία των αποτελεσμάτων απαιτεί προσοχή, καθώς χαμηλά επίπεδα στο αίμα δεν αποκλείουν υπερβολική έκθεση, καθώς τα βαρέα μέταλλα δεν παραμένουν στο αίμα για μεγάλο διάστημα. Ο μόλυβδος, για παράδειγμα, συσσωρεύεται στα οστά. Πολύ χαμηλά επίπεδα βαρέων μετάλλων μπορούν να ανιχνευθούν σε υγιή άτομα λόγω της πανταχού παρουσίας τους στο περιβάλλον. Οι συστάσεις για ασφαλή επίπεδα εξαρτώνται από την ηλικία και αναθεωρούνται με βάση νέα δεδομένα. Οι ερασιτεχνικές δραστηριότητες που περιλαμβάνουν μέταλλα απαιτούν επίγνωση των κινδύνων. Η έκθεση στην ίδια ποσότητα και είδος μετάλλου δεν οδηγεί πάντα στα ίδια αποτελέσματα, καθώς η απορρόφηση και απομάκρυνση διαφέρει μεταξύ ατόμων. Ασθενείς με υποκείμενες παθήσεις είναι πιο ευάλωτοι. Σε υψηλά επίπεδα, μπορεί να απαιτηθεί θεραπεία χηλίωσης για την απομάκρυνση των μετάλλων. Οι συγκεντρώσεις βαρέων μετάλλων παρακολουθούνται και ρυθμίζονται, αλλά η πλήρης εξάλειψή τους είναι αδύνατη. Το αρσενικό υπάρχει φυσικά στο πόσιμο νερό, ο υδράργυρος σε φθορίζουσες λάμπες και θερμόμετρα, και ο μεθυλυδράργυρος συσσωρεύεται στα ψάρια. Οι έγκυες γυναίκες πρέπει να είναι ιδιαίτερα προσεκτικές στην κατανάλωση ψαριών λόγω του κινδύνου για το έμβρυο. Ο μόλυβδος, αν και μειώθηκε η χρήση του, παραμένει σε παλαιά χρώματα, σωληνώσεις και εισαγόμενα παιχνίδια. Τα παιδιά διατρέχουν υψηλότερο κίνδυνο έκθεσης σε μόλυβδο. Κυβερνητικές υπηρεσίες και η ιατρική κοινότητα παρακολουθούν και ρυθμίζουν τις πηγές έκθεσης σε βαρέα μέταλλα σε αέρα, νερό, τρόφιμα και περιβάλλον.

Συχνές ερωτήσεις

Σε πόσο καιρό μπορώ να πάρω τα αποτελέσματα των εξετάσεων μου;
Πώς εκτίθεται κάποιος σε τοξικά μέταλλα;
Πώς μπορώ να εξετάσω το χώμα, το νερό ή το χρώμα του σπιτιού μου για βαρέα μέταλλα;
Πέρα από τον μόλυβδο, τον υδράργυρο, το αρσενικό, το κάδμιο και το χρώμιο, ποια άλλα μέταλλα εξετάζονται;
Σε πόσο καιρό μπορώ να πάρω τα αποτελέσματα των εξετάσεων μου; Η εξέταση των βαρέων μετάλλων δεν αποτελεί εξέταση ρουτίνας και συνήθως διεξάγεται σε εργαστήρια αναφοράς, οπότε θα χρειαστούν μερικές μέρες μέχρι να είναι έτοιμα τα αποτελέσματα.
Πώς εκτίθεται κάποιος σε τοξικά μέταλλα; Τα βαρέα μέταλλα εισέρχονται στον οργανισμό μέσω του δέρματος ή έπειτα από εισπνοή ή κατάποση. Η τοξικότητα οφείλεται στην αντικατάσταση βασικών στοιχείων του οργανισμού από τα μέταλλα αυτά γεγονός που επηρεάζει τη φυσιολογική λειτουργία διάφορων οργάνων. Η πλειονότητα των πρόσκαιρων και χρόνιων εκθέσεων που συμβαίνει στο χώρο εργασίας, ιδιαίτερα στις βιομηχανίες που χρησιμοποιούν μέταλλα για να κατασκευάσουν προϊόντα, όπως το κάδμιο, ο μόλυβδος και ο υδράργυρος, που χρησιμοποιούνται στις μπαταρίες, και το αρσενικό που χρησιμοποιείται σε ορισμένα εντομοκτόνα. Μπορεί επίσης να εκτεθούν αγρότες, άτομα που καθαρίζουν μολυσμένες τοποθεσίες, εργάτες που παράγουν συγκεκριμένα προϊόντα (πχ μηχανικοί αυτοκινήτων που ασχολούνται με μπαταρίες) καθώς και τα άτομα των οποίων οι δραστηριότητες περιλαμβάνουν τη χρήση μετάλλων (πχ ο μόλυβδος που χρησιμοποιείται από τους τεχνίτες υαλογραφημάτων). Οι περισσότερες εκθέσεις του πληθυσμού σε υπερβολικές συγκεντρώσεις μετάλλων, οφείλονται κυρίως στα αυξημένα επίπεδα των μετάλλων στο νερό και τα τρόφιμα, στα προϊόντα που χρησιμοποιούν ή στη μόλυνση εδάφους κοντά στις περιοχές που ζουν ή εργάζονται.
Πώς μπορώ να εξετάσω το χώμα, το νερό ή το χρώμα του σπιτιού μου για βαρέα μέταλλα; Δείτε τους σχετικούς συνδέσμους και περιηγηθείτε την ιστοσελίδα της Αμερικανικής Υπηρεσίας Προστασίας του Περιβάλλοντος (EnvironmentalProtectionAgency). Εκεί υπάρχουν πληροφορίες που μπορούν να σας βοηθήσουν να βρείτε κάποιον ειδικό που να αξιολογήσει το περιβάλλον σας.
Πέρα από τον μόλυβδο, τον υδράργυρο, το αρσενικό, το κάδμιο και το χρώμιο, ποια άλλα μέταλλα εξετάζονται; Άλλα μέταλλα που εξετάζονται σπανιότερα όταν ο ιατρός υποπτευθεί τοξικότητα είναι: Αλουμίνιο Βηρύλλιο Κοβάλτιο Χαλκός Σίδηρος Μαγγάνιο Νικέλιο Λευκόχρυσος Σελήνιο Πυρίτιο Ασήμι Θάλλιο