Λιπάση

Κλινική σημασία

Η εξέταση της λιπάσης χρησιμοποιείται για τη διάγνωση και την παρακολούθηση παθήσεων του παγκρέατος, όπως η παγκρεατίτιδα. Συνιστάται όταν εμφανίζονται συμπτώματα παγκρεατικής δυσλειτουργίας, όπως έντονος κοιλιακός πόνος, πυρετός, ανορεξία ή ναυτία. Για την εξέταση απαιτείται δείγμα αίματος από φλέβα του χεριού και δεν χρειάζεται καμία ειδική προετοιμασία.

Τι ελέγχει η εξέταση

Η εξέταση μετρά την ποσότητα της λιπάσης στο αίμα. Η λιπάση είναι ένα ένζυμο που παράγεται από το πάγκρεας και είναι απαραίτητο για την πέψη των λιπών. Μεταφέρεται μέσω του παγκρεατικού πόρου στο δωδεκαδάκτυλο, όπου διασπά τα τριγλυκερίδια σε λιπαρά οξέα. Φυσιολογικά, η λιπάση βρίσκεται σε χαμηλά επίπεδα στο αίμα. Ωστόσο, σε περιπτώσεις βλάβης των παγκρεατικών κυττάρων, όπως στην παγκρεατίτιδα, ή απόφραξης του παγκρεατικού πόρου (π.χ. λόγω χολόλιθου ή όγκου), αυξημένες ποσότητες λιπάσης απελευθερώνονται στην κυκλοφορία του αίματος, οδηγώντας σε αύξηση των επιπέδων της. Το δείγμα αίματος λαμβάνεται από φλέβα του χεριού. Δεν απαιτείται καμία προετοιμασία για τη διασφάλιση της ποιότητας του δείγματος.

Η εξέταση

Η εξέταση της λιπάσης χρησιμοποιείται συχνά σε συνδυασμό με την αμυλάση για τη διάγνωση και παρακολούθηση οξείας και χρόνιας παγκρεατίτιδας, καθώς και άλλων παγκρεατικών διαταραχών. Επίσης, μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη διάγνωση και παρακολούθηση κυστικής ίνωσης, κοιλιοκάκης και νόσου του Crohn. Η εξέταση ζητείται όταν ο ασθενής παρουσιάζει συμπτώματα παγκρεατικής διαταραχής, όπως σοβαρό κοιλιακό ή οσφυϊκό πόνο, πυρετό, ανορεξία ή ναυτία. Μπορεί επίσης να ζητηθεί περιοδικά για την παρακολούθηση ασθενών με παγκρεατικές παθήσεις, ώστε να αξιολογηθεί η αποτελεσματικότητα της θεραπείας και να παρακολουθηθούν οι μεταβολές των επιπέδων λιπάσης. Σε οξεία παγκρεατίτιδα, τα επίπεδα λιπάσης είναι συνήθως πολύ αυξημένα, συχνά 5 έως 10 φορές πάνω από το ανώτερο φυσιολογικό όριο. Σε οξεία παγκρεατική προσβολή, η συγκέντρωση της λιπάσης αυξάνεται εντός 24-48 ωρών και παραμένει αυξημένη για περίπου 5-7 ημέρες. Αυξήσεις παρατηρούνται επίσης σε απόφραξη του παγκρεατικού πόρου, καρκίνο του παγκρέατος και άλλες παγκρεατικές παθήσεις. Μειωμένα επίπεδα λιπάσης μπορεί να υποδηλώνουν μόνιμη βλάβη στα παγκρεατικά κύτταρα που παράγουν το ένζυμο, όπως συμβαίνει σε χρόνιες παθήσεις όπως η κυστική ίνωση. Στην οξεία παγκρεατίτιδα, τα επίπεδα λιπάσης αυξάνονται παράλληλα με την αμυλάση, αν και η αμυλάση τείνει να αυξάνεται και να μειώνεται λίγο νωρίτερα. Φάρμακα όπως η κωδεΐνη, η ινδομεθακίνη και η μορφίνη μπορούν να αυξήσουν τα επίπεδα λιπάσης.

Συχνές ερωτήσεις

1. Ποιες είναι οι μακροπρόθεσμες συνέπειες της παγκρεατίτιδας; Η οξεία παγκρεατίτιδα , συνήθως δεν επιφέρει μακροπρόθεσμη βλάβη και συνήθως δεν εμφανίζονται άλλα προβλήματα. Η χρόνια παγκρεατίτιδα, η οποία μπορεί να παρουσιασθεί είτε ως συνεχόμενες οξείες προσβολές είτε συνεχή ενόχληση, μπορεί να προκαλέσει μόνιμη βλάβη. Καθώς στο πάγκρεας δημιουργούνται ουλές, μερικοί άνθρωποι αναπτύσσουν διαβήτη και/ή ανεπάρκεια πέψης ορισμένων τροφίμων, ιδιαίτερα των λιπών. Η έλλειψη των κανονικών παγκρεατικών ενζύμων μπορεί να οδηγήσει σε αρνητικές επιπτώσεις στη πέψη των τροφίμων και τη παραγωγή αποβλήτων, προκαλώντας κοιλιακό πόνο, λιπαρά κόπρανα, και το σχηματισμό λίθων στο πάγκρεας. Ακόμη και αν η νόσος είναι υπό έλεγχο, η ζημιά είναι συχνά μη αναστρέψιμη. Εάν η νόσος εξελιχθεί μπορεί να οδηγήσει στο θάνατο.
2. Τα αυξημένα επίπεδα λιπάσης σημαίνουν πάντα ότι έχω κάποια πάθηση του παγκρέατος; Σε μερικές περιπτώσεις, η πολύ αυξημένη λιπάση μπορεί να οφείλεται σε μία παθολογική κατάσταση διαφορετική από παγκρεατίτιδα. Στην παγκρεατίτιδα, το επίπεδο λιπάσης αυξάνεται γρήγορα και πέφτει μετά από 5 έως 7 ημέρες. Σε άλλες παθολογικές καταστάσεις, η αύξηση δεν είναι συνήθως τόσο μεγάλη, και το αυξημένο της επίπεδο διατηρείται για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα. Μετρίως αυξημένες τιμές λιπάσης μπορεί να συνυπάρχουν με άλλες παθήσεις όπως νεφροπάθειες λόγω μειωμένης νεφρικής κάθαρσης, φλεγμονή σιελογόνων αδένων, απόφραξη του εντέρου ή πεπτικό έλκος, παρόλο που η εξέταση της λιπάσης δεν χρησιμοποιείται συχνά για την παρακολούθηση αυτών των καταστάσεων. Ο γιατρός σας θα καθορίσει εάν πάσχετε από κάποια διαταραχή του παγκρέατος. Αυτός θα βγάλει διάγνωση με βάση τα συμπτώματά σας, το ιατρικό ιστορικό, και τα αποτελέσματα των εξετάσεων.
3. Γιατί οι εξετάσεις της λιπάσης και αμυλάσης συνήθως ζητούνται μαζί; Τα επίπεδα αμυλάσης του αίματος είναι ευαίσθητα στις διαταραχές του παγκρέατος, αλλά δεν είναι ειδικά. Αυτό σημαίνει ότι η αύξηση της αμυλάσης μπορεί να υποδεικνύει ένα πρόβλημα, αλλά η αιτία μπορεί να είναι μια διαταραχή που δεν σχετίζεται με το πάγκρεας. Τα επίπεδα λιπάσης είναι συνήθως πιο ειδικά από αυτά της αμυλάσης για ασθένειες του παγκρέατος. Η αξιολόγηση των αποτελεσμάτων και των δύο εξετάσεων μαζί βοηθούν στη διαφορική διάγνωση ή τον αποκλεισμό της παγκρεατίτιδας και άλλων παθήσεων.