Κλινική σημασία
Η εξέταση της λιπάσης χρησιμοποιείται για τη διάγνωση και την παρακολούθηση παθήσεων του παγκρέατος, όπως η παγκρεατίτιδα. Συνιστάται όταν εμφανίζονται συμπτώματα παγκρεατικής δυσλειτουργίας, όπως έντονος κοιλιακός πόνος, πυρετός, ανορεξία ή ναυτία. Για την εξέταση απαιτείται δείγμα αίματος από φλέβα του χεριού και δεν χρειάζεται καμία ειδική προετοιμασία.
Τι ελέγχει η εξέταση
Η εξέταση μετρά την ποσότητα της λιπάσης στο αίμα. Η λιπάση είναι ένα ένζυμο που παράγεται από το πάγκρεας και είναι απαραίτητο για την πέψη των λιπών. Μεταφέρεται μέσω του παγκρεατικού πόρου στο δωδεκαδάκτυλο, όπου διασπά τα τριγλυκερίδια σε λιπαρά οξέα. Φυσιολογικά, η λιπάση βρίσκεται σε χαμηλά επίπεδα στο αίμα. Ωστόσο, σε περιπτώσεις βλάβης των παγκρεατικών κυττάρων, όπως στην παγκρεατίτιδα, ή απόφραξης του παγκρεατικού πόρου (π.χ. λόγω χολόλιθου ή όγκου), αυξημένες ποσότητες λιπάσης απελευθερώνονται στην κυκλοφορία του αίματος, οδηγώντας σε αύξηση των επιπέδων της. Το δείγμα αίματος λαμβάνεται από φλέβα του χεριού. Δεν απαιτείται καμία προετοιμασία για τη διασφάλιση της ποιότητας του δείγματος.
Η εξέταση
Η εξέταση της λιπάσης χρησιμοποιείται συχνά σε συνδυασμό με την αμυλάση για τη διάγνωση και παρακολούθηση οξείας και χρόνιας παγκρεατίτιδας, καθώς και άλλων παγκρεατικών διαταραχών. Επίσης, μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη διάγνωση και παρακολούθηση κυστικής ίνωσης, κοιλιοκάκης και νόσου του Crohn. Η εξέταση ζητείται όταν ο ασθενής παρουσιάζει συμπτώματα παγκρεατικής διαταραχής, όπως σοβαρό κοιλιακό ή οσφυϊκό πόνο, πυρετό, ανορεξία ή ναυτία. Μπορεί επίσης να ζητηθεί περιοδικά για την παρακολούθηση ασθενών με παγκρεατικές παθήσεις, ώστε να αξιολογηθεί η αποτελεσματικότητα της θεραπείας και να παρακολουθηθούν οι μεταβολές των επιπέδων λιπάσης. Σε οξεία παγκρεατίτιδα, τα επίπεδα λιπάσης είναι συνήθως πολύ αυξημένα, συχνά 5 έως 10 φορές πάνω από το ανώτερο φυσιολογικό όριο. Σε οξεία παγκρεατική προσβολή, η συγκέντρωση της λιπάσης αυξάνεται εντός 24-48 ωρών και παραμένει αυξημένη για περίπου 5-7 ημέρες. Αυξήσεις παρατηρούνται επίσης σε απόφραξη του παγκρεατικού πόρου, καρκίνο του παγκρέατος και άλλες παγκρεατικές παθήσεις. Μειωμένα επίπεδα λιπάσης μπορεί να υποδηλώνουν μόνιμη βλάβη στα παγκρεατικά κύτταρα που παράγουν το ένζυμο, όπως συμβαίνει σε χρόνιες παθήσεις όπως η κυστική ίνωση. Στην οξεία παγκρεατίτιδα, τα επίπεδα λιπάσης αυξάνονται παράλληλα με την αμυλάση, αν και η αμυλάση τείνει να αυξάνεται και να μειώνεται λίγο νωρίτερα. Φάρμακα όπως η κωδεΐνη, η ινδομεθακίνη και η μορφίνη μπορούν να αυξήσουν τα επίπεδα λιπάσης.