Κλινική σημασία
Αυτή η εξέταση παρέχει στον ιατρό σας επιπρόσθετες πληροφορίες σχετικά με τον κίνδυνο ανάπτυξης καρδιακής νόσου, αποτελώντας μέρος ενός στοχευμένου ελέγχου για τη στεφανιαία νόσο (CAD) και την καρδιαγγειακή νόσο (CVD). Συνιστάται όταν υπάρχει οικογενειακό ιστορικό αυξημένων επιπέδων Lp(a) ή πρώιμης στεφανιαίας νόσου, καθώς και σε ασθενείς με καρδιακή νόσο των οποίων το λιπιδικό προφίλ είναι φυσιολογικό ή παρουσιάζει μόνο ελαφρώς αυξημένα επίπεδα ολικής χοληστερόλης ή/και LDL-χοληστερόλης. Το δείγμα λαμβάνεται από φλεβικό αίμα.
Τι ελέγχει η εξέταση
Η Lp(a) είναι μια λιποπρωτεΐνη που αποτελείται από ένα μόριο LDL συνδεδεμένο με την απολιποπρωτεΐνη (α). Θεωρείται ανεξάρτητος παράγοντας κινδύνου για καρδιακή νόσο, καθώς ακόμη και άτομα με φυσιολογικά επίπεδα άλλων λιπιδίων αλλά αυξημένη Lp(a) διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο. Η απολιποπρωτεΐνη (α) μπορεί να επηρεάσει τη λειτουργία του πλασμινογόνου, οδηγώντας σε σχηματισμό θρόμβων, και να διευκολύνει την προσκόλληση της LDL στα αρτηριακά τοιχώματα, επιταχύνοντας τη δημιουργία αθηρωματικής πλάκας και τη σκλήρυνση των αρτηριών. Αυτή η διπλή δράση εξηγεί τον ρόλο της Lp(a) στην ανάπτυξη καρδιαγγειακής νόσου. Τα επίπεδα Lp(a) καθορίζονται γενετικά και παραμένουν σταθερά καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής, χωρίς να επηρεάζονται από τη διατροφή, την άσκηση ή άλλες αλλαγές στον τρόπο ζωής. Μπορεί να παρατηρηθεί μικρή αύξηση σε μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες. Τα επίπεδα Lp(a) ποικίλλουν ανά εθνικότητα, με άτομα αφροαμερικανικής καταγωγής να έχουν συνήθως 3 έως 4 φορές υψηλότερα επίπεδα από τους Καυκάσιους, χωρίς όμως να έχουν αυξημένο κίνδυνο για στεφανιαία νόσο, για λόγους που δεν έχουν πλήρως διευκρινιστεί. Το δείγμα αίματος συλλέγεται από φλέβα του χεριού. Δεν απαιτείται ειδική προετοιμασία, εκτός εάν η εξέταση συνδυάζεται με πλήρες λιπιδικό προφίλ, οπότε μπορεί να απαιτηθεί νηστεία τουλάχιστον 12 ωρών.
Η εξέταση
Η Lp(a) δεν αποτελεί εξέταση ρουτίνας. Μπορεί να ζητηθεί μαζί με άλλες λιπιδικές εξετάσεις για την επιλεκτική αξιολόγηση παραγόντων κινδύνου για στεφανιαία νόσο (CAD) και αγγειακά εγκεφαλικά επεισόδια. Συχνά ζητείται σε ασθενείς με ισχυρό οικογενειακό ιστορικό πρώιμης στεφανιαίας νόσου, μαζί με άλλους δείκτες καρδιακού κινδύνου (όπως ApoB, hs-CRP, ApoA και ομοκυστεΐνη). Ορισμένοι ιατροί μπορεί να την ζητήσουν σε ασθενείς με καρδιακή ή αγγειακή νόσο, ειδικά όταν τα επίπεδα λιπιδίων είναι φυσιολογικά ή ελαφρώς αυξημένα. Δεδομένου ότι το 50% των ατόμων που υφίστανται καρδιακή προσβολή έχουν φυσιολογικά επίπεδα χοληστερόλης, η Lp(a) εξετάζεται ως ένας παράγοντας που μπορεί να επιδεινώσει υποκείμενες καρδιακές και αγγειακές διεργασίες. Η εξέταση ζητείται επίσης σε περιπτώσεις οικογενειακής υπερχοληστερολαιμίας ή μετά από εγκεφαλικό ή καρδιακή προσβολή με φυσιολογικά ή ελαφρώς αυξημένα λιπίδια. Σε σπάνιες περιπτώσεις, μπορεί να ζητηθεί σε μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες για να εκτιμηθεί εάν τα αυξημένα επίπεδα Lp(a) (που συνδέονται με μειωμένα οιστρογόνα) έχουν αυξήσει σημαντικά τον κίνδυνο CAD. Τα επίπεδα Lp(a) είναι γενετικά καθορισμένα και παραμένουν σταθερά, χωρίς να επηρεάζονται από αλλαγές στον τρόπο ζωής ή τα περισσότερα φάρμακα. Υψηλά επίπεδα Lp(a) αυξάνουν τον κίνδυνο στεφανιαίας νόσου και εγκεφαλικών επεισοδίων, ακόμη και σε άτομα με φυσιολογικό λιπιδικό προφίλ, ενισχύοντας υποκείμενες καρδιακές ή αγγειακές παθήσεις. Άλλες καταστάσεις που μπορούν να προκαλέσουν αυξημένα επίπεδα Lp(a) περιλαμβάνουν χρόνια νεφρική ανεπάρκεια, μείωση οιστρογόνων, οικογενειακή υπερχοληστερολαιμία, σοβαρό υποθυρεοειδισμό, μη ρυθμισμένο διαβήτη και νεφρωσικό σύνδρομο. Χαμηλά επίπεδα Lp(a) δεν φαίνεται να προκαλούν προβλήματα. Οι κατευθυντήριες οδηγίες δεν συνιστούν την Lp(a) για γενικό πληθυσμιακό έλεγχο, αλλά για ασθενείς με ισχυρό οικογενειακό ιστορικό CVD ή ενδιάμεσο καρδιαγγειακό κίνδυνο. Αυτό οφείλεται εν μέρει στο ότι τα επίπεδα Lp(a) είναι γενετικά καθορισμένα και δύσκολα μεταβάλλονται. Το νικοτινικό οξύ (νιασίνη) και τα οιστρογόνα (σε μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες) μπορούν να μειώσουν ελαφρώς τα επίπεδα Lp(a), αλλά η επίδραση είναι βραχύβια και δεν είναι βέβαιο αν αυτή η μείωση οδηγεί σε μειωμένο κίνδυνο. Οι ειδικοί δεν συνιστούν φαρμακευτική αγωγή ειδικά για την Lp(a), αλλά προτείνουν τη μείωση της LDL-χοληστερόλης για τη μείωση του συνολικού καρδιαγγειακού κινδύνου. Γενικά, τα λιπίδια δεν πρέπει να μετρώνται κατά τη διάρκεια πυρετού, σοβαρής μόλυνσης, εντός τεσσάρων εβδομάδων από οξύ έμφραγμα του μυοκαρδίου, εγκεφαλικό ή σοβαρή χειρουργική επέμβαση, μετά από εκτεταμένη κατανάλωση αλκοόλ, σε σοβαρό μη ρυθμισμένο διαβήτη, κατά την εγκυμοσύνη ή κατά τη διάρκεια ταχείας απώλειας βάρους.
Συχνές ερωτήσεις
Γιατί ο ιατρός μου μπορεί να ζητήσει την εξέταση Lp( a) πάνω από μία φορά; Τυπικά, τα επίπεδα Lp(a) εξετάζονται μόνο μια φορά γιατί είναι συνήθως σταθερά. Περιστασιακά ο γιατρός σας μπορεί να ζητήσει δεύτερη εξέταση Lp(a) για να επιβεβαιώσει τα αρχικά επίπεδα ή για να δει αν ο κίνδυνος σας έχει αυξηθεί σημαντικά μετά την εμμηνόπαυση, ή για να παρακολουθήσει τα αποτελέσματα της θεραπείας.