Τεστ Παπανικολάου

Κλινική σημασία

Η εξέταση αυτή διενεργείται για τον προληπτικό έλεγχο του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας, καθώς και για την ανίχνευση ορισμένων λοιμώξεων στον κόλπο ή στον τράχηλο. Συνιστάται σε γυναίκες άνω των 21 ετών ή σεξουαλικά ενεργές, με συχνότητα ετήσια ή σύμφωνα με τις οδηγίες του θεράποντος ιατρού. Το δείγμα λαμβάνεται από κύτταρα της περιοχής του τραχήλου της μήτρας. Για την ακριβή διεξαγωγή της εξέτασης, συνιστάται αποφυγή κολπικών πλύσεων ή μπάνιου σε μπανιέρα για 24 ώρες, καθώς και σεξουαλικής επαφής για 24 έως 48 ώρες πριν από το τεστ. Επίσης, δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται κολπικές κρέμες ή αφροί για 48 ώρες πριν την εξέταση και η διενέργεια του τεστ αποφεύγεται κατά την περίοδο της εμμήνου ρύσεως.

Τι ελέγχει η εξέταση

Το τεστ Παπανικολάου αποτελεί μια διαγνωστική μέθοδο για την ανίχνευση μη φυσιολογικών ή δυνητικά κακοήθων κυττάρων στον κόλπο και τον τράχηλο της μήτρας. Είναι μια καθιερωμένη εξέταση ρουτίνας για τις γυναίκες, η οποία επιτρέπει την έγκαιρη αναγνώριση προκαρκινικών αλλοιώσεων, καθιστώντας δυνατή την αποτελεσματική αντιμετώπισή τους πριν εξελιχθούν σε καρκίνο του τραχήλου της μήτρας. Επιπλέον, μέσω αυτής της εξέτασης μπορούν να ανιχνευθούν διάφορες βακτηριακές, μυκητιασικές και ιογενείς λοιμώξεις της μήτρας. Η συλλογή του δείγματος γίνεται παραδοσιακά με τη λήψη κυττάρων από τον τράχηλο της μήτρας χρησιμοποιώντας ειδική σπάτουλα, μπατονέτα ή βουρτσάκι, τα οποία στη συνέχεια τοποθετούνται σε γυάλινη πλάκα. Πιο σύγχρονες μέθοδοι, όπως η κυτταρολογία υγρής φάσης (Thin prep liquid based cytology), αποτελούν τροποποιήσεις της συμβατικής τεχνικής. Σε αυτές, το δείγμα συλλέγεται με τον ίδιο τρόπο, αλλά αντί να τοποθετηθεί απευθείας σε αντικειμενοφόρο πλάκα, μεταφέρεται σε ειδικό συντηρητικό υγρό. Στη συνέχεια, το εναιώρημα κυττάρων επεξεργάζεται αυτόματα και τοποθετείται σε αντικειμενοφόρο πλάκα χωρίς αλληλεπικάλυψη των κυττάρων, ακολουθεί χρώση και μικροσκοπική εξέταση. Για την εξασφάλιση της ποιότητας του δείγματος, συνιστάται η αποφυγή κολπικών πλύσεων ή μπάνιου σε μπανιέρα για 24 ώρες πριν την εξέταση, καθώς και η αποχή από σεξουαλική επαφή για 24 έως 48 ώρες. Επίσης, δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται κολπικές κρέμες ή αφροί για 48 ώρες πριν το τεστ, και η εξέταση δεν πρέπει να προγραμματίζεται κατά τη διάρκεια της εμμήνου ρύσεως.

Η εξέταση

Η εξέταση χρησιμοποιείται κυρίως για την ανίχνευση καρκινικών ή προκαρκινικών κυττάρων στον τράχηλο της μήτρας και στον κόλπο. Το δείγμα κυττάρων, είτε απευθείας είτε ως εναιώρημα, τοποθετείται σε αντικειμενοφόρο πλάκα, χρωματίζεται με ειδική χρώση (κατά Παπανικολάου) και εξετάζεται μικροσκοπικά από κυτταρολόγο. Μπορεί επίσης να ανιχνεύσει λοιμώξεις/φλεγμονές του κόλπου ή της μήτρας. Ατυπα κύτταρα και λοιμώξεις μπορεί να είναι ασυμπτωματικά. Κάποια απαιτούν θεραπεία, άλλα υποχωρούν αυτόματα, ενώ άλλα χρήζουν περαιτέρω διερεύνησης ή παρακολούθησης. Ορισμένοι τύποι του ιού HPV, η συχνότερη σεξουαλικά μεταδιδόμενη ιογενής λοίμωξη, συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο καρκίνου του τραχήλου. Εξέταση για HPV DNA μπορεί να ζητηθεί ταυτόχρονα ή μετά το τεστ Παπανικολάου, ειδικά σε γυναίκες άνω των 30 ετών. Η συχνότητα διενέργειας του τεστ ποικίλλει ανάλογα με τις επιστημονικές οδηγίες. Η Αμερικανική Αντικαρκινική Εταιρεία συνιστά ετήσιο έλεγχο από την ηλικία των 21 ετών ή εντός τριών ετών από την πρώτη σεξουαλική επαφή. Το τεστ μπορεί επίσης να ζητηθεί σε περιπτώσεις συχνής εναλλαγής ερωτικών συντρόφων, εγκυμοσύνης, ή ανώμαλης κολπικής αιμορραγίας, πόνου, ελκών, εκκρίσεων ή κνησμού. Συνήθως διενεργείται ετησίως μέχρι την ηλικία των 30 ετών, και μετά από τρία συνεχόμενα φυσιολογικά τεστ, μπορεί να γίνεται λιγότερο συχνά. Το Αμερικανικό Κολέγιο Μαιευτήρων και Γυναικολόγων (ACOG) συνιστά σε γυναίκες 30 ετών και άνω την επιλογή ταυτόχρονης εξέτασης HPV DNA. Εάν και τα δύο είναι αρνητικά, ο έλεγχος μπορεί να γίνεται αραιότερα. Τα αποτελέσματα ταξινομούνται ως: Φυσιολογικό, ASCUS (Άτυπα κύτταρα απροσδιορίστου σημασίας), LG-SIL (Χαμηλού βαθμού πλακώδης ενδοεπιθηλιακή αλλοίωση), HG-SIL (Υψηλού βαθμού πλακώδης ενδοεπιθηλιακή αλλοίωση), ή Πλακώδες καρκίνωμα. Ένα «αρνητικό» τεστ υποδηλώνει φυσιολογικά κύτταρα ή απουσία εμφανών λοιμώξεων. Ένα «μη ικανοποιητικό» αποτέλεσμα μπορεί να οφείλεται σε ανεπαρκή συλλογή ή κάλυψη των κυττάρων (π.χ. από αίμα). Άλλα πιθανά αποτελέσματα περιλαμβάνουν: Καλόηθες (αρνητικό για κακοήθεια, αλλά με ενδείξεις λοίμωξης, φλεγμονής, ερεθισμού ή αναπλαστικών αλλοιώσεων), ASCUS (άτυπες αλλοιώσεις πλακωδών ή αδενικών κυττάρων απροσδιόριστης αιτίας, συχνά ακολουθούμενο από τεστ HPV DNA), LG-SIL (συχνά λόγω HPV λοίμωξης, με πιθανό κίνδυνο καρκίνου, ακολουθούμενο από τεστ HPV DNA), HG-SIL (έντονα άτυπα κύτταρα με υψηλό κίνδυνο καρκίνου), και Πλακώδες καρκίνωμα ή αδενοκαρκίνωμα (εμφανής καρκίνος που απαιτεί άμεση ιατρική παρέμβαση). Περίπου 3,5 εκατομμύρια από τα 55 εκατομμύρια τεστ Παπανικολάου που διενεργούνται ετησίως στις ΗΠΑ είναι μη φυσιολογικά και απαιτούν παρακολούθηση. Το τεστ Παπανικολάου χρησιμοποιείται ως εξέταση διαλογής. Ένα μόνο τεστ μπορεί να μην ανιχνεύσει όλες τις ανωμαλίες, γι’ αυτό η τακτική διενέργεια είναι σημαντική. Ένας περιορισμός είναι η δειγματοληψία, καθώς λαμβάνεται μικρός αριθμός κυττάρων. Ακόμη και με έμπειρο ιατρό, η λήψη δείγματος μπορεί να είναι ανεπαρκής, απαιτώντας επανάληψη. Η συστηματική διενέργεια του τεστ συμβάλλει στην έγκαιρη ανίχνευση και αντιμετώπιση προκαρκινικών αλλοιώσεων, αποτρέποντας την εξέλιξή τους σε καρκίνο του τραχήλου της μήτρας, καθώς και στην ανίχνευση του καρκίνου σε πρώιμα, πιο αντιμετωπίσιμα στάδια. Χρησιμοποιείται επίσης για την παρακολούθηση ανωμαλιών ή άτυπων ευρημάτων, τα οποία συχνά υποχωρούν αυτόματα. Παράγοντες όπως κολπικές πλύσεις, μπάνιο σε μπανιέρα, χρήση κολπικών κρεμών 48-72 ώρες πριν, έμμηνος ρύση, φλεγμονή, φάρμακα (π.χ. δακτυλίτιδα, τετρακυκλίνη) ή σεξουαλική επαφή εντός 24 ωρών πριν την εξέταση, μπορούν να οδηγήσουν σε «μη ικανοποιητικά» αποτελέσματα, καθιστώντας αναγκαία την επανάληψη του τεστ. Η κυτταρολογία υγρής φάσης μπορεί να βελτιώσει την ποιότητα του δείγματος, εξαλείφοντας προβλήματα από αίμα και βλέννα, και επιτρέπει τη διενέργεια πρόσθετων εξετάσεων, όπως για HPV DNA, από το ίδιο δείγμα.

Συχνές ερωτήσεις

1. Ποιοι είναι οι παράγοντες κινδύνου για καρκίνο του τραχήλου;
2. Μήπως ένα άτυπο τεστ Παπανικολάου σημαίνει πάντα καρκίνος;
3. Αν έχω καρκίνο του τραχήλου της μήτρας, ποιες είναι οι θεραπευτικές επιλογές μου;
4. Ποιοι είναι οι παράγοντες κινδύνου για καρκίνο του τραχήλου; Ο πιο σημαντικός παράγοντας κινδύνου για καρκίνο του τραχήλου της μήτρας είναι η μόλυνση με τον ιό των ανθρωπίνων θηλωμάτων ( HPV ). Για ανίχνευση αυτού του είδους της μόλυνσης, υπάρχουν διαθέσιμες εξετάσεις οι οποίες συχνά εκτελούνται σε συνδυασμό με ένα τεστ Παπανικολάου. Επίσης, υπάρχουν πλέον προληπτικά εμβόλια προκειμένου να αποφευχθεί η μόλυνση με τον ιό HPV. Χορηγούνται σε τρεις δόσεις σε διάστημα έξι μηνών και είναι πιο αποτελεσματικά εάν χορηγηθούν πριν οποιαδήποτε σεξουαλική δραστηριότητα. Επίσης, αυξημένος κίνδυνος υπάρχει αναφορικά με την ηλικία στην οποία αρχίζει κάποιος τη σεξουαλική δραστηριότητα (όσο νωρίτερα τόσο μεγαλύτερος κίνδυνος), με τους πολλαπλούς ερωτικούς συντρόφους, με το κάπνισμα, με το ιατρικό ιστορικό σε έκθεση DES (Diethylstilbestrol) καθώς και με τη παρουσία άλλων σεξουαλικά μεταδιδόμενων ασθενειών, όπως ο έρπης (πιθανός συνεργιστικός παράγων) ή ο ιός του HIV (πρόκληση ανοσοκαταστολής).
5. Μήπως ένα άτυπο τεστ Παπανικολάου σημαίνει πάντα καρκίνος; Ένα «μη φυσιολογικό» τεστ Παπανικολάου δεν σημαίνει απαραίτητα ότι ο καρκίνος είναι παρών. Τα επιθηλιακά κύτταρα που καλύπτουν τον τράχηλο της μήτρας υπόκεινται σε συνεχείς αλλαγές και αναπλάσεις. Ενώ η θεραπεία δεν είναι απαραίτητη, η κατάσταση θα πρέπει να παρακολουθείται στενά. Αυτό μπορεί να απαιτεί την επανάληψη του τεστ Παπανικολάου κάθε τρεις έως έξι μήνες έως ότου η κατάσταση επιλυθεί.
6. Αν έχω καρκίνο του τραχήλου της μήτρας, ποιες είναι οι θεραπευτικές επιλογές μου; Ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας είναι μία αργή, σταδιακή νόσος και μπορεί να χρειαστούν χρόνια για να προχωρήσει πέρα από τον τράχηλο της μήτρας. Εξ’ αιτίας αυτού του γεγονότος, η τακτική γυναικολογική εξέταση και το τεστ Παπανικολάου αποτελούν την καλύτερη ευκαιρία για την πρόληψη του καρκίνου με τον εντοπισμό και την αφαίρεση των προ-καρκινικών ιστών. Επίσης, οι τακτικές αυτές εξετάσεις μπορούν να ανιχνεύσουν πρώιμα στάδια ανάπτυξής του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας. Η τυπική θεραπεία είναι μια ελάχιστα επεμβατική χειρουργική επέμβαση στον τράχηλο της μήτρας και ο ιατρός σας μπορεί να χρησιμοποιήσει τους όρους κρυοπηξία, LEEP (εκτομή της βλάβης με αγκύλη), κωνοειδής εκτομή (με laser ή LLETZ), για να αφαιρέσει τις προκαρκινικές αλλοιώσεις ή τον πολύ πρώιμο καρκίνο. Σε πιο προχωρημένο στάδιο καρκίνου του τραχήλου της μήτρας μπορεί να απαιτείται υστερεκτομή. Εάν ο καρκίνος εξαπλωθεί σε άλλους ιστούς (γίνει μετάσταση), απαιτείται ακτινοθεραπεία και σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να χρειασθεί συμπληρωματική χειρουργική επέμβαση.