Κλινική σημασία
Η εξέταση αυτή διενεργείται για την ανίχνευση σπάνιων μεταλλάξεων στο γονίδιο PSEN1, οι οποίες συνδέονται με την πρώιμη έναρξη της οικογενούς νόσου Alzheimer (EOFAD). Συνιστάται σε ενήλικες με συμπτώματα άνοιας και ισχυρό οικογενειακό ιστορικό Alzheimer που εκδηλώθηκε πριν τα 60-65 έτη, ή σε ασυμπτωματικούς ενήλικες με συγγενή που εμφάνισε πρώιμη νόσο Alzheimer και φέρει επιβεβαιωμένη μετάλλαξη στο PSEN1.
Τι ελέγχει η εξέταση
Για την εξέταση απαιτείται δείγμα αίματος, το οποίο λαμβάνεται από φλέβα. Δεν απαιτείται ειδική προετοιμασία πριν την αιμοληψία. Ωστόσο, συνιστάται η λήψη γενετικής συμβουλής πριν την εξέταση, ώστε να αξιολογηθεί η αναγκαιότητα και οι πιθανές επιπτώσεις των αποτελεσμάτων, ιδίως σε ασυμπτωματικά άτομα.
Η εξέταση
Η εξέταση αυτή αναζητά μεταλλάξεις στην αλληλουχία του γονιδίου PSEN1, οι οποίες έχουν συσχετιστεί με την πρώιμη εκδήλωση της οικογενούς νόσου Alzheimer (EOFAD). Ενώ η πλειονότητα των περιπτώσεων Alzheimer (AD) εμφανίζεται μετά την ηλικία των 65 ετών, περίπου το 5-10% εκδηλώνεται πριν τα 65. Ένα σημαντικό ποσοστό αυτών των πρώιμων περιπτώσεων είναι οικογενές, προκαλούμενο από γενετικές μεταλλάξεις. Μέχρι σήμερα, τρία γονίδια έχουν αναγνωριστεί ως υπεύθυνα για την EOFAD: PSEN1, PSEN2 και το γονίδιο της πρόδρομης πρωτεΐνης αμυλοειδούς (APP). Το PSEN1 είναι το πιο συχνά εμπλεκόμενο, ευθυνόμενο για το 20-70% των περιπτώσεων πρώιμης έναρξης της νόσου. Δεδομένου ότι η AD που σχετίζεται με το PSEN1 κληρονομείται με αυτοσωματικό επικρατή τρόπο, ένα μόνο μεταλλαγμένο αλληλόμορφο από τον ένα γονέα αρκεί για την εκδήλωση της EOFAD. Ο ακριβής μηχανισμός μέσω του οποίου οι μεταλλάξεις του PSEN1 προκαλούν EOFAD δεν είναι πλήρως κατανοητός. Πιστεύεται ότι το φυσιολογικό γονίδιο PSEN1 παράγει την πρεσενιλίνη 1, μια πρωτεΐνη κρίσιμη για την ανάπτυξη του εγκεφάλου και του νωτιαίου μυελού. Η πρεσενιλίνη 1 συνεργάζεται με άλλα ένζυμα για την διάσπαση πρωτεϊνών σε μικρότερα πεπτίδια (β-αμυλοειδή). Οι μεταλλάξεις στο PSEN1 οδηγούν στην παραγωγή μιας παθολογικής πρεσενιλίνης 1, η οποία δυσλειτουργεί, με αποτέλεσμα την αυξημένη παραγωγή του μακρύτερου, τοξικού για το νευρικό σύστημα βήτα-αμυλοειδούς, το οποίο σχηματίζει τις χαρακτηριστικές αμυλοειδείς πλάκες που παρατηρούνται στην AD. Έχει εντοπιστεί μεγάλη ποικιλία μεταλλάξεων του PSEN1 σε μελετηθείσες οικογένειες, χωρίς να υπάρχει κάποια κοινή ή ιδιαίτερα συχνή μετάλλαξη. Ορισμένες μεταλλάξεις ενδέχεται να είναι πιο συχνές σε συγκεκριμένους πληθυσμούς. Η εξέταση είναι πιο χρήσιμη όταν έχει ήδη εντοπιστεί μετάλλαξη του PSEN1 σε μέλος της οικογένειας. Η ανάλυση των γενετικών μεταλλάξεων του PSEN1 είναι μια σχετικά νέα εξέταση και προσφέρεται από περιορισμένο αριθμό εργαστηρίων.