Κλινική σημασία
Η εξέταση αυτή διενεργείται για την παρακολούθηση της αποτελεσματικότητας της αντιπηκτικής αγωγής, η οποία αποτρέπει τη δημιουργία θρόμβων, καθώς και για την ανίχνευση και διάγνωση αιμορραγικών διαταραχών. Συνιστάται σε ασθενείς που λαμβάνουν αντιπηκτικά φάρμακα ή όταν υπάρχει υποψία αιμορραγικής διαταραχής. Το δείγμα λαμβάνεται συνήθως με φλεβοκέντηση από τον βραχίονα, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να χρησιμοποιηθεί τριχοειδικό αίμα.
Τι ελέγχει η εξέταση
Η εξέταση του Χρόνου Προθρομβίνης (PT) μετρά τον χρόνο που απαιτείται για την πήξη του αίματος. Η διαδικασία της πήξης περιλαμβάνει μια σειρά βιοχημικών αντιδράσεων, με την μετατροπή της προθρομβίνης σε θρομβίνη να αποτελεί ένα από τα τελικά στάδια. Η προθρομβίνη είναι ένας παράγοντας πήξης που παράγεται στο ήπαρ. Η δοκιμασία PT αξιολογεί τη συνολική λειτουργία αυτών των παραγόντων και την ικανότητα του οργανισμού να σχηματίζει θρόμβο σε φυσιολογικό χρόνο. Το αποτέλεσμα του PT εκφράζεται σε δευτερόλεπτα και συγκρίνεται με τιμές αναφοράς υγιών ατόμων. Λόγω της μεταβλητότητας των αντιδραστηρίων μεταξύ εργαστηρίων, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) καθιέρωσε το Διεθνές Κανονικοποιημένο Πηλίκο (INR) για την τυποποίηση των αποτελεσμάτων σε ασθενείς υπό αντιπηκτική αγωγή. Το INR είναι ένας μαθηματικός υπολογισμός που προσαρμόζεται στις διαφορές των αντιδραστηρίων, επιτρέποντας τη σύγκριση αποτελεσμάτων από διαφορετικά εργαστήρια. Σήμερα, τα περισσότερα εργαστήρια αναφέρουν τόσο το PT όσο και το INR. Ωστόσο, το INR δεν χρησιμοποιείται για τον προσδιορισμό του PT σε ασθενείς που δεν λαμβάνουν αντιπηκτική αγωγή. Το δείγμα αίματος συλλέγεται με φλεβοκέντηση από φλέβα του βραχίονα ή, ενίοτε, με χρήση τριχοειδικού αίματος.
Η εξέταση
Το PT και το INR (PT/INR) χρησιμοποιούνται για την αξιολόγηση της ικανότητας πήξης του αίματος, παρέχοντας πληροφορίες τόσο για αιμορραγικές όσο και για θρομβωτικές τάσεις. Η κύρια εφαρμογή τους είναι η παρακολούθηση της αποτελεσματικότητας αντιπηκτικών φαρμάκων, όπως η βαρφαρίνη και το ασενοκουμαρόλη, τα οποία αναστέλλουν τη δημιουργία θρόμβων. Αυτά τα φάρμακα χορηγούνται μακροχρόνια σε ασθενείς με ιστορικό θρομβώσεων (π.χ., έμφραγμα, εγκεφαλικό επεισόδιο, εν τω βάθει φλεβική θρόμβωση) ή προληπτικά σε άτομα με τεχνητές καρδιακές βαλβίδες, καθώς και βραχυπρόθεσμα μετά από χειρουργικές επεμβάσεις (π.χ., αντικατάσταση γόνατος). Η αντιπηκτική αγωγή απαιτεί στενή παρακολούθηση για να διασφαλιστεί η ισορροπία μεταξύ της πρόληψης θρόμβων και της αποφυγής υπερβολικής αιμορραγίας. Σε ασθενείς που λαμβάνουν αντιπηκτικά, ο γιατρός παρακολουθεί τακτικά το PT/INR για να διασφαλίσει την αποτελεσματικότητα της αγωγής και την επίτευξη των επιθυμητών επιπέδων πήξης. Η συχνότητα των εξετάσεων καθορίζεται από τον θεράποντα ιατρό, με στόχο τη ρύθμιση της δόσης ώστε να επιτυγχάνεται ο θεραπευτικός χρόνος πήξης χωρίς υπερβολική αιμορραγία. Το PT μπορεί επίσης να ζητηθεί σε ασθενείς που δεν λαμβάνουν αντιπηκτικά, για τη διερεύνηση αιμορραγικών διαταραχών ή την αξιολόγηση της πηκτικής ικανότητας πριν από χειρουργικές επεμβάσεις. Τα αποτελέσματα του PT εξαρτώνται από τη χρησιμοποιούμενη μέθοδο και εκφράζονται σε δευτερόλεπτα, συγκρινόμενα με τον μέσο όρο υγιών ατόμων. Στις περισσότερες εργαστηριακές αναφορές, το PT συνοδεύεται από το INR. Για ασθενείς υπό αντιπηκτική αγωγή, το θεραπευτικό εύρος του INR είναι συνήθως 2.0-3.0. Σε περιπτώσεις αυξημένου κινδύνου θρόμβωσης, το INR μπορεί να στοχεύει σε υψηλότερες τιμές, μεταξύ 2.5-3.5. Ο γιατρός χρησιμοποιεί το INR για την προσαρμογή της δόσης του φαρμάκου. Ένας παρατεταμένος ή αυξημένος χρόνος προθρομβίνης υποδηλώνει ότι το αίμα χρειάζεται περισσότερο χρόνο για να πήξει. Εάν το PT είναι παρατεταμένο σε ασθενείς που δεν λαμβάνουν αντιπηκτικά, απαιτείται περαιτέρω διερεύνηση της αιτίας. Ορισμένες ουσίες, όπως το αλκοόλ, τα αντιβιοτικά και η ασπιρίνη, μπορούν να αυξήσουν το PT/INR. Αντίθετα, τα βαρβιτουρικά, τα από του στόματος αντισυλληπτικά, η ορμονική θεραπεία υποκατάστασης (HRT) και η βιταμίνη Κ (είτε από πολυβιταμίνες είτε από διατροφικά συμπληρώματα) μπορούν να το μειώσουν. Τροφές πλούσιες σε βιταμίνη Κ, όπως το συκώτι (βοδινό, χοιρινό), το πράσινο τσάι, το μπρόκολο, τα ρεβίθια, το λάχανο και τα προϊόντα σόγιας, μπορούν επίσης να επηρεάσουν τα αποτελέσματα. Είναι σημαντικό να ενημερώνετε τον γιατρό σας για όλα τα φάρμακα που λαμβάνετε και τις πρόσφατες διατροφικές σας συνήθειες, ώστε να διασφαλιστεί η ορθή ερμηνεία των αποτελεσμάτων PT/INR.
Συχνές ερωτήσεις
- Μπορώ να κάνω αυτή την εξέταση στο σπίτι;
- Πρέπει να την πραγματοποιώ την ίδια ώρα της ημέρας;
- Τα αποτελέσματά μου από την εξέταση PT μερικές φορές διαφέρουν, αλλά ο γιατρός μου δεν έχει ακόμη αλλάξει την συνταγή μου. Γιατί; 1.Μπορώ να κάνω αυτή την εξέταση στο σπίτι; Ναι. Διεθνείς οργανισμοί έχουν εγκρίνει πολλές συσκευές με τις οποίες μπορεί να πραγματοποιηθεί η δοκιμασία PT/INR στο σπίτι. Ωστόσο, ο έλεγχος στο σπίτι συχνά πραγματοποιείται στα πλαίσια ενός συντονισμένου προγράμματος που περιλαμβάνει την εκπαίδευση του ασθενούς, τον καθορισμό της ανταπόκρισης και πρωτόκολλα ρύθμισης σε συνεργασία με εξειδικευμένα τμήματα παρακολούθησης αντιπηκτικής αγωγής στα νοσοκομεία.
- Πρέπει να την πραγματοποιώ την ίδια ώρα της ημέρας; Γενικά δεν είναι απαραίτητο να μετράτε το PT/INR σας μια συγκεκριμένη ώρα της ημέρας. Είναι σημαντικό, ωστόσο, να λαμβάνετε την αντιπηκτική αγωγή την ίδια ώρα κάθε μέρα ώστε να διατηρείται ένα σταθερό επίπεδο. Εάν ο γιατρός σας αυξάνει ή μειώνει τη δοσολογία σας, μπορεί να ζητήσει την επανεξέταση του αίματος σας μέσα στις επόμενες μέρες για να προσδιορίσει τα αποτελέσματα που προκαλεί η αλλαγή της δοσολογίας στο PT/INR σας (τα αποτελέσματα δεν είναι άμεσα). 3.Τα αποτελέσματά μου από την εξέταση PT μερικές φορές διαφέρουν, αλλά ο γιατρός μου δεν έχει ακόμη αλλάξει την συνταγή μου. Γιατί; Η χρήση οποιουδήποτε από τα φάρμακα που αναφέρονται πιο πάνω μπορεί να αλλάξει τα αποτελέσματα σας, όπως και τα διουρητικά, τα αντισταμινικά και η εμφάνιση μιας ασθένειας ή αλλεργίας. Βασικές τροφές, όπως βοδινό και χοιρινό συκώτι, πράσινο τσάι, μπρόκολο, ρεβίθια, τα προϊόντα της σόγιας περιέχουν μεγάλες ποσότητες βιταμίνης Κ και μπορούν να μεταβάλλουν τα αποτελέσματα του PT. Η τεχνική με την οποία συλλέγεται το αίμα και η δυσχέρεια κατά τη διάρκεια της αιμοληψίας μπορεί να επηρεάσουν τα αποτελέσματα της δοκιμασίας. Αν ο γιατρός σας ανησυχεί για τη σταθερότητα του PT/INR σας, μπορεί να εξετάζει το αίμα σας περισσότερο συχνά.