Κλινική σημασία
Αυτή η εξέταση διενεργείται για την ανίχνευση του βακτηρίου Treponema pallidum, το οποίο είναι υπεύθυνο για τη σύφιλη, ένα σεξουαλικώς μεταδιδόμενο νόσημα. Συνιστάται σε περιπτώσεις εμφάνισης συμπτωμάτων σύφιλης, συνύπαρξης άλλων σεξουαλικώς μεταδιδόμενων νοσημάτων, ή κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης. Για την εξέταση απαιτείται δείγμα από συφιλιδικό έλκος, αίμα από φλέβα, ή εγκεφαλονωτιαίο υγρό μέσω οσφυονωτιαίας παρακέντησης, ανάλογα με τη μέθοδο. Δεν απαιτείται καμία ειδική προετοιμασία.
Τι ελέγχει η εξέταση
Η εξέταση αυτή ανιχνεύει την παρουσία του βακτηρίου Treponema pallidum, του αιτιολογικού παράγοντα της σύφιλης. Η σύφιλη είναι ένα μεταδοτικό νόσημα που μεταδίδεται κυρίως μέσω σεξουαλικής επαφής, ιδίως με άμεση επαφή με συφιλιδικά έλκη. Αν και θεραπεύεται εύκολα, η μη θεραπεία μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρές επιπλοκές. Επίσης, μια μολυσμένη μητέρα μπορεί να μεταδώσει τη νόσο στο έμβρυο, με δυνητικά θανατηφόρες συνέπειες. Σύμφωνα με το CDC των ΗΠΑ, το 2007 αναφέρθηκαν πάνω από 40.000 κρούσματα σύφιλης, εκ των οποίων 11.466 ήταν πρωτοβάθμια ή δευτεροβάθμια, με την πλειονότητα να αφορά άτομα ηλικίας 20-29 ετών. Η σύφιλη εξελίσσεται σε στάδια. Το πρωτογενές στάδιο εμφανίζεται 2-3 εβδομάδες μετά τη μόλυνση, με ένα ή περισσότερα ανώδυνα συφιλιδικά έλκη (π.χ. στα γεννητικά όργανα, ορθό, τράχηλο) που υποχωρούν σε 4-6 εβδομάδες. Το δευτερογενές στάδιο, 2-8 εβδομάδες μετά το έλκος, χαρακτηρίζεται από δερματικό εξάνθημα (συχνά στις παλάμες και τα πέλματα), πυρετό, κόπωση, λεμφαδενοπάθεια, βλάβες στο στόμα και μυαλγίες. Χωρίς θεραπεία, η νόσος μπορεί να εισέλθει σε λανθάνουσα φάση, όπου ο ασθενής είναι ασυμπτωματικός αλλά παραμένει μολυσμένος, για χρόνια. Περίπου το 15% των μη θεραπευμένων ατόμων θα αναπτύξει τριτογενή σύφιλη, με βλάβες σε καρδιά, μάτια, εγκέφαλο, νευρικό σύστημα, οστά και αρθρώσεις, οδηγώντας σε ψυχικές διαταραχές, τύφλωση, νευρολογικά προβλήματα, καρδιακές παθήσεις και θάνατο. Η σύφιλη θεραπεύεται αποτελεσματικά με αντιβιοτικά, κυρίως πενικιλίνη. Οι πρόσφατες λοιμώξεις αντιμετωπίζονται ευκολότερα, ενώ οι χρόνιες απαιτούν μακροχρόνια θεραπεία. Η συλλογή δείγματος ποικίλλει ανάλογα με τη μέθοδο. Για πρόσφατες λοιμώξεις, μπορεί να ληφθεί δείγμα από συφιλιδικό έλκος (π.χ. κόλπος, πέος, ορθό, φάρυγγας). Για περαιτέρω εξετάσεις, λαμβάνεται δείγμα αίματος από φλέβα. Σε προχωρημένα στάδια ή υποψία νευροσύφιλης, μπορεί να γίνει οσφυονωτιαία παρακέντηση για ανάλυση του εγκεφαλονωτιαίου υγρού (ΕΝΥ). Δεν απαιτείται ειδική προετοιμασία για τη διασφάλιση της ποιότητας του δείγματος.
Η εξέταση
Οι εξετάσεις για τη σύφιλη χρησιμοποιούνται για την ανίχνευση και διάγνωση της λοίμωξης από το Treponema pallidum. Η Ομάδα Εργασίας Προληπτικών Υπηρεσιών των ΗΠΑ (US Preventive Services Task Force) συνιστά τον έλεγχο όλων των εγκύων γυναικών, ιδανικά στην πρώτη προγεννητική επίσκεψη. Ορισμένες πολιτείες απαιτούν έλεγχο για σύφιλη πριν την έκδοση άδειας γάμου, για την πρόληψη της μετάδοσης, ειδικά σε νεογνά. Υπάρχουν διάφορες μέθοδοι διάγνωσης. Στα αρχικά στάδια, μπορεί να ανιχνευθεί το βακτήριο σε δείγμα από συφιλιδικό έλκος με μικροσκόπιο σκοτεινού πεδίου. Άλλες μέθοδοι βασίζονται στην ανίχνευση αντισωμάτων στο αίμα: για προσυμπτωματικό έλεγχο (screening) χρησιμοποιούνται οι δοκιμασίες VDRL και RPR, ενώ για επιβεβαίωση οι FTA-ABS και TPPA. Η μέθοδος MHA-TP χρησιμοποιείται πλέον σπάνια. Η ανταπόκριση στη θεραπεία παρακολουθείται με επαναληπτικές δοκιμασίες RPR. Η FTA-ABS χρησιμοποιείται για την επιβεβαίωση θετικών αποτελεσμάτων VDRL ή RPR. Σε προχωρημένα ή λανθάνοντα στάδια, με υποψία νευροσύφιλης, εξετάζεται το εγκεφαλονωτιαίο υγρό (ΕΝΥ) μετά από οσφυονωτιαία παρακέντηση. Ο γιατρός ζητά την εξέταση σε περίπτωση συμπτωμάτων (π.χ. έλκη στα γεννητικά όργανα ή στο στόμα), θεραπείας για άλλο σεξουαλικώς μεταδιδόμενο νόσημα (π.χ. γονόρροια), εγκυμοσύνης (λόγω κινδύνου για το έμβρυο), ή μη ειδικών συμπτωμάτων που παραπέμπουν σε σύφιλη. Μετά τη διάγνωση και θεραπεία, συνιστώνται επαναληπτικές εξετάσεις αίματος στους 3, 6, 12 και 24 μήνες για επιβεβαίωση της εξάλειψης της λοίμωξης. Ένα θετικό αποτέλεσμα υποδηλώνει ενεργό ή προηγούμενη λοίμωξη που απαιτεί θεραπεία με αντιβιοτικά, κυρίως πενικιλίνη. Ένα αρνητικό αποτέλεσμα δεν αποκλείει πάντα τη σύφιλη, καθώς τα αντισώματα μπορεί να μην είναι ανιχνεύσιμα τους πρώτους τρεις μήνες μετά την έκθεση. Τα αντισώματα παραμένουν στο σώμα για χρόνια, και ένα θετικό αποτέλεσμα μπορεί να οφείλεται σε παλαιότερη, θεραπευμένη λοίμωξη (π.χ. FTA-ABS μπορεί να παραμείνει θετικό επ’ αόριστον). Για την αποφυγή άσκοπης επανεκκίνησης θεραπείας, είναι σημαντικό να υπάρχει ιστορικό προηγούμενης θεραπείας. Μετά τη θεραπεία, οι τίτλοι αντισωμάτων αναμένεται να μειωθούν. Αν παραμείνουν σταθεροί ή αυξηθούν, μπορεί να υποδηλώνει εμμένουσα λοίμωξη. Η ακρίβεια των διαφόρων τεστ ποικίλλει ανάλογα με το στάδιο της νόσου (π.χ. VDRL και RPR έχουν υψηλότερη ευαισθησία στα ενδιάμεσα στάδια). Οι εξετάσεις προσυμπτωματικού ελέγχου για σύφιλη δεν έχουν υψηλή ειδικότητα και μπορεί να δώσουν ψευδώς θετικά αποτελέσματα σε περιπτώσεις HIV, νόσου Lyme, ελονοσίας, λύκου ή ορισμένων πνευμονιών. Τα θετικά αποτελέσματα πρέπει να επιβεβαιώνονται με πιο ειδικές εξετάσεις, όπως η FTA-ABS. Σε περίπτωση σεξουαλικής δραστηριότητας, οποιοδήποτε ύποπτο εξάνθημα ή έλκος στα γεννητικά όργανα πρέπει να αξιολογείται από γιατρό. Εάν διαγνωστεί σύφιλη, είναι απαραίτητο να ενημερωθούν και να εξεταστούν οι σεξουαλικοί σύντροφοι. Η σύφιλη αυξάνει τον κίνδυνο μετάδοσης άλλων σεξουαλικώς μεταδιδόμενων νοσημάτων, συμπεριλαμβανομένου του HIV, καθώς τα συφιλιδικά έλκη διευκολύνουν την είσοδο του ιού.
Συχνές ερωτήσεις
- Πόσος χρόνος χρειάζεται για να πάρω τις απαντήσεις από την εξέταση της σύφιλης?
- Πώς προλαμβάνεται η σύφιλη?
- Πόσος χρόνος χρειάζεται για να πάρω τις απαντήσεις από την εξέταση της σύφιλης? Αν το δείγμα εξετάζεται μικροσκοπικά από γιατρό, τότε τα αποτελέσματα μπορεί αμέσως να είναι διαθέσιμα. Σε άλλη περίπτωση, εξετάσεις αίματος και εγκεφαλονωτιαίου υγρού (ΕΝΥ) στέλνονται στο εργαστήριο και τα αποτελέσματα χρειάζονται τρεις με πέντε ημέρες για να είναι διαθέσιμα.
- Πώς προλαμβάνεται η σύφιλη? Για πληροφορίες σχετικά με την πρόληψη, επισκεφθείτε τοAmerican Social Health Association’s STD/STI Prevention Tips.