Κλινική σημασία
Η εξέταση TSH χρησιμοποιείται για τη διάγνωση διαταραχών του θυρεοειδούς, την παρακολούθηση της θεραπείας σε ασθενείς με υπο- ή υπερθυρεοειδισμό, καθώς και ως μέρος του προσυμπτωματικού ελέγχου. Ο προσυμπτωματικός έλεγχος στα νεογνά συνιστάται ευρέως. Σε ενήλικες, η συχνότητα του ελέγχου καθορίζεται από τον θεράποντα ιατρό, ειδικά σε περιπτώσεις συμπτωμάτων υπο- ή υπερθυρεοειδισμού, ή διόγκωσης του θυρεοειδούς. Η λήψη δείγματος αίματος γίνεται από φλέβα του χεριού ή, σε βρέφη, από τη φτέρνα.
Τι ελέγχει η εξέταση
Η εξέταση μετρά την ποσότητα της Θυρεοειδοτρόπου Ορμόνης (TSH) στο αίμα. Η TSH παράγεται από την υπόφυση, έναν αδένα που βρίσκεται στη βάση του εγκεφάλου, και αποτελεί βασικό ρυθμιστή της λειτουργίας του θυρεοειδούς αδένα. Ο θυρεοειδής, ένας αδένας σε σχήμα πεταλούδας στον λαιμό, παράγει τις ορμόνες θυροξίνη (T4) και τριιωδοθυρονίνη (T3), οι οποίες ελέγχουν τον μεταβολισμό του σώματος. Όταν τα επίπεδα των T3/T4 μειώνονται, ο υποθάλαμος εκκρίνει TRH, η οποία διεγείρει την υπόφυση να παράγει TSH. Η TSH με τη σειρά της διεγείρει τον θυρεοειδή να παράγει T3/T4, διατηρώντας έτσι την ομοιόσταση. Διαταραχές στην υπόφυση ή στον υποθάλαμο, καθώς και παθήσεις του θυρεοειδούς, μπορούν να οδηγήσουν σε αυξημένα ή μειωμένα επίπεδα TSH. Υψηλή TSH μπορεί να υποδηλώνει υποθυρεοειδισμό (π.χ. αύξηση βάρους, ξηροδερμία, κόπωση), ενώ χαμηλή TSH μπορεί να υποδηλώνει υπερθυρεοειδισμό (π.χ. ταχυκαρδία, νευρικότητα, απώλεια βάρους). Η συλλογή του δείγματος αίματος γίνεται με φλεβοκέντηση ή, σε βρέφη, με παρακέντηση της φτέρνας.
Η εξέταση
Η TSH αποτελεί την πρωταρχική εξέταση για την αξιολόγηση της λειτουργίας του θυρεοειδούς και τη διερεύνηση συμπτωμάτων υπερ- ή υποθυρεοειδισμού. Συχνά συνδυάζεται ή ακολουθείται από μετρήσεις T4, T3 και, αν υπάρχει υποψία αυτοάνοσης νόσου, αντιθυρεοειδικών αντισωμάτων. Χρησιμοποιείται για: διάγνωση θυρεοειδικών διαταραχών, προσυμπτωματικό έλεγχο νεογνών για υποθυρεοειδισμό, παρακολούθηση θεραπείας υποκατάστασης σε υποθυρεοειδισμό, αξιολόγηση υπογονιμότητας, εκτίμηση λειτουργίας υπόφυσης (σε συγκεκριμένες περιπτώσεις), και προσυμπτωματικό έλεγχο ενηλίκων (σύμφωνα με ορισμένες επιστημονικές συστάσεις, όπως της American Thyroid Association για ενήλικες άνω των 35 ετών κάθε πέντε χρόνια, αν και άλλες οργανώσεις έχουν διαφορετικές προσεγγίσεις). Η εξέταση ζητείται όταν υπάρχουν συμπτώματα υπερ- ή υποθυρεοειδισμού, διόγκωση του θυρεοειδούς, ή για παρακολούθηση θεραπείας. Στα νεογνά, ο έλεγχος TSH είναι ρουτίνας. Αυξημένα επίπεδα TSH συνήθως υποδηλώνουν υπολειτουργία του θυρεοειδούς, ο οποίος δεν ανταποκρίνεται επαρκώς στη διέγερση. Σπανιότερα, μπορεί να οφείλεται σε όγκο της υπόφυσης που παράγει υπερβολική TSH (δευτεροπαθής υπερθυρεοειδισμός). Επίσης, υψηλή TSH παρατηρείται σε ασθενείς με υποθυρεοειδισμό που λαμβάνουν ανεπαρκή δόση θυρεοειδικής ορμόνης. Χαμηλά επίπεδα TSH υποδηλώνουν υπερλειτουργία του θυρεοειδούς (υπερθυρεοειδισμός) ή υπερβολική δόση θυρεοειδικής ορμόνης σε θεραπεία υποκατάστασης. Σπανίως, χαμηλή TSH μπορεί να οφείλεται σε δυσλειτουργία της υπόφυσης. Μια μη φυσιολογική τιμή TSH υποδεικνύει διαταραχή στα επίπεδα των θυρεοειδικών ορμονών, αλλά απαιτούνται περαιτέρω εξετάσεις για την αιτιολογία. Πολλά φάρμακα (π.χ. ασπιρίνη, θυρεοειδικές ορμόνες) και καταστάσεις (π.χ. στρες, οξεία νόσος, πρώτο τρίμηνο κύησης) μπορούν να επηρεάσουν τα αποτελέσματα. Μετά από αλλαγή δόσης θυρεοειδικής ορμόνης, απαιτούνται 1-2 μήνες για επανέλεγχο της TSH.