Κλινική σημασία
Η εξέταση αυτή διενεργείται για την αξιολόγηση των επιπέδων βιταμίνης Α στον οργανισμό, με σκοπό την ανίχνευση τόσο της ανεπάρκειας όσο και της υπερβιταμίνωσης. Συνιστάται σε ασθενείς που παρουσιάζουν συμπτώματα συμβατά με έλλειψη ή περίσσεια βιταμίνης Α, καθώς και σε ομάδες υψηλού κινδύνου για ανεπάρκεια. Για τη διενέργεια της εξέτασης απαιτείται δείγμα αίματος από φλέβα. Ο ασθενής πρέπει να είναι νηστικός και να έχει αποφύγει την κατανάλωση αλκοόλ για 24 ώρες πριν τη λήψη του δείγματος.
Τι ελέγχει η εξέταση
Η εξέταση μετρά τη συγκέντρωση ρετινόλης στο αίμα, η οποία αποτελεί την κύρια μορφή της βιταμίνης Α στον ζωικό οργανισμό. Η βιταμίνη Α είναι ζωτικής σημασίας για την υγεία της όρασης, την ανάπτυξη, την ακεραιότητα του δέρματος, τον σχηματισμό των οστών, την ανοσολογική λειτουργία και την εμβρυϊκή ανάπτυξη. Συγκεκριμένα, είναι απαραίτητη για την ανάπτυξη των φωτοϋποδοχέων και τη διατήρηση των βλεννογόνων των οφθαλμών. Η ανεπάρκειά της μπορεί να οδηγήσει σε νυχτερινή τύφλωση, οφθαλμικές βλάβες και, σε σοβαρές περιπτώσεις, τύφλωση. Αντίθετα, η οξεία ή χρόνια υπερβολική πρόσληψη βιταμίνης Α μπορεί να προκαλέσει τοξικότητα με ποικίλα συμπτώματα και πιθανές τερατογενέσεις. Ο ανθρώπινος οργανισμός δεν συνθέτει βιταμίνη Α, βασιζόμενος αποκλειστικά σε διατροφικές πηγές. Η ρετινόλη βρίσκεται σε ζωικά προϊόντα, ενώ τα φρούτα και λαχανικά παρέχουν καροτενοειδή (π.χ. β-καροτένιο) που μετατρέπονται σε βιταμίνη Α στο ήπαρ. Ως λιποδιαλυτή βιταμίνη, αποθηκεύεται στο ήπαρ και στον λιπώδη ιστό, επιτρέποντας σε υγιείς ενήλικες να διατηρούν αποθέματα για έως και ένα έτος. Ο οργανισμός ρυθμίζει τα επίπεδα βιταμίνης Α στο αίμα μέσω ενός μηχανισμού ανάδρασης, απελευθερώνοντας από τις αποθήκες ή προσαρμόζοντας την απορρόφηση από την τροφή. Η ανεπάρκεια βιταμίνης Α είναι σπάνια σε ανεπτυγμένες χώρες, αλλά αποτελεί σοβαρό πρόβλημα δημόσιας υγείας σε αναπτυσσόμενες περιοχές λόγω υποσιτισμού. Η νυχτερινή τύφλωση είναι ένα από τα πρώτα σημεία ανεπάρκειας. Σύμφωνα με τον ΠΟΥ (1995-2005), περίπου 5 εκατομμύρια παιδιά προσχολικής ηλικίας και 10 εκατομμύρια έγκυες γυναίκες επηρεάστηκαν από νυχτερινή τύφλωση, ενώ επιπλέον 190 εκατομμύρια παιδιά και 19 εκατομμύρια έγκυες γυναίκες διέτρεχαν κίνδυνο ανεπάρκειας. Στις ΗΠΑ, η ανεπάρκεια παρατηρείται κυρίως σε άτομα με κακή διατροφή, σύνδρομα δυσαπορρόφησης (κοιλιοκάκη, κυστική ίνωση, χρόνια παγκρεατίτιδα), ηλικιωμένους, αλκοολικούς και ασθενείς με ηπατική νόσο. Η τοξικότητα από βιταμίνη Α οφείλεται κυρίως στην υπερβολική λήψη συμπληρωμάτων, αλλά μπορεί να προκληθεί και από δίαιτα πλούσια σε τροφές με υψηλή περιεκτικότητα, όπως το συκώτι. Η λήψη του δείγματος αίματος γίνεται με φλεβοκέντηση. Απαιτείται νηστεία και αποφυγή αλκοόλ για 24 ώρες πριν την εξέταση.
Η εξέταση
Η εξέταση της βιταμίνης Α χρησιμοποιείται για τη διάγνωση ανεπάρκειας σε ασθενείς με συμπτώματα όπως νυχτερινή τύφλωση ή σε άτομα με παθήσεις που επηρεάζουν την απορρόφηση θρεπτικών συστατικών. Επίσης, είναι χρήσιμη για την ανίχνευση τοξικών επιπέδων βιταμίνης Α λόγω υπερβολικής πρόσληψης. Η εξέταση ζητείται όταν υπάρχουν συμπτώματα ανεπάρκειας, όπως νυχτερινή τύφλωση, ξηροφθαλμία, ξηρότητα δέρματος και μαλλιών, έλκη κερατοειδούς, πάχυνση δέρματος, κηλίδες Bitot, συχνές λοιμώξεις και αναιμία. Επίσης, ενδείκνυται σε ασθενείς με παθήσεις που σχετίζονται με δυσαπορρόφηση, όπως κοιλιοκάκη, σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου και νόσος του Crohn, για παρακολούθηση των επιπέδων και διασφάλιση επαρκούς πρόσληψης. Η εξέταση διενεργείται και σε περιπτώσεις υποψίας τοξικότητας από βιταμίνη Α, ειδικά αν υπάρχει ιστορικό υπερβολικής κατανάλωσης τροφών ή συμπληρωμάτων. Συμπτώματα τοξικότητας περιλαμβάνουν πονοκέφαλο, ναυτία, έμετο, διπλωπία ή θολή όραση, κόπωση, αδυναμία, ίλιγγο, σπασμούς, ευερεθιστότητα, μυϊκούς και αρθρικούς πόνους, απώλεια βάρους, τριχόπτωση, ξηρότητα βλεννογόνων, κνησμό, ραγάδες στις γωνίες του στόματος και γλωσσίτιδα. Φυσιολογικά επίπεδα βιταμίνης Α υποδηλώνουν επάρκεια, αλλά δεν αντικατοπτρίζουν απαραίτητα τα αποθέματα του οργανισμού, καθώς το σώμα διατηρεί σταθερά επίπεδα στο αίμα μέχρι την εξάντληση των αποθηκών. Χαμηλά επίπεδα υποδεικνύουν εξάντληση των αποθεμάτων και ανεπάρκεια. Υψηλά επίπεδα συνήθως υποδηλώνουν υπερφόρτωση των αποθηκών και κυκλοφορία υπερβολικής ποσότητας στο αίμα, με κίνδυνο εναπόθεσης σε ιστούς και πρόκληση τοξικότητας. Ακόμη και με οριακά αποθέματα, ένα άτομο μπορεί να έχει επαρκή επίπεδα βιταμίνης Α μέχρι να εμφανιστεί μια κατάσταση (π.χ. εγκυμοσύνη) που αυξάνει τις ανάγκες του οργανισμού, εξηγώντας τη συχνότητα της νυχτερινής τύφλωσης στην εγκυμοσύνη σε ορισμένες περιοχές. Η υπερβολική κατανάλωση τροφών πλούσιων σε β-καροτένιο (π.χ. καρότα) μπορεί να προκαλέσει πορτοκαλοκίτρινο χρωματισμό του δέρματος, αλλά αυτό δεν συνιστά τοξικότητα βιταμίνης Α, καθώς ο οργανισμός δεν μετατρέπει το β-καροτένιο σε βιταμίνη Α όταν τα επίπεδα είναι επαρκή.
Συχνές ερωτήσεις
Ποιές είναι οι πηγές της βιταμίνης Α; Πηγές προσχηματισμένης βιταμίνης Α είναι το κρέας (κυρίως το συκώτι), τα αυγά, τα γαλακτοκομικά προϊόντα και τα εμπλουτισμένα τρόφιμα (με θρεπτικά συστατικά). Πηγές καροτένιου (κυρίως β-καροτένιου) είναι τα φρούτα και τα λαχανικά με έντονο χρώμα όπως τα καρότα, το σπανάκι, τα βερύκοκα, οι γλυκοπατάτες και το πεπόνι. Ποια είναι η Συνιστώμενη Ημερήσια Δόση βιταμίνης Α; Για τους εφήβους και τους ενήλικες ηλικίας 14 ετών και άνω, η συνιστώμενη δόση είναι 900 μικρογραμμάρια (μg) (3,000 IU) για τους άντρες και 700 μg (2,310 IU) για τις γυναίκες. Αντίθετα οι συστάσεις για βρέφη, παιδιά και έγκυες ποικίλουν. Για τα άτομα αυτά, δείτε τις λίστες που παρέχουν τα Εθνικά Ινστιτούτα Γραφείου Υγείας Συμπληρωμάτων Διατροφής. Πώς θεραπεύεται η έλλειψη βιταμίνης Α; Η ήπια έως μέτρια έλλειψη θεραπεύεται με συμπληρώματα ή/και αλλαγές στη διατροφή. Η σοβαρή έλλειψη απαιτεί την χορήγηση βιταμίνης Α και την Αυτή η εξέταση μπορεί να γίνει στο γραφείο του γιατρού μου; Όχι, διότι αυτή η εξέταση απαιτεί ειδικό εξοπλισμό που δεν υπάρχει σε όλα τα εργαστήρια. Σε πολλές περιπτώσεις, το δείγμα αίματος παραπέμπεται σε άλλο εργαστήριο. Σχετικές σελίδες Σε αυτήν την ιστοσελίδα Παθολογικές καταστάσεις: Υποσιτισμός, Κοιλιοκάκη, Κυστική ίνωση, Πανγκρεατίτιδα, Αναιμία, Αλκοολισμός, Ηπατική νόσος, Δυσαπορρόφηση