Παχυσαρκία

Επιστημονική Ομάδα Εργασίας

Τεντολούρης Νικόλαος (Συντονιστής). Παθολόγος-Διαβητολόγος, Καθηγητής Παθολογίας, Α’ Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Νοσοκομείο Λαϊκό

Αλεξανδράκη Κρυσταλλένια. Παθολόγος-Ενδοκρινολόγος, Επίκουρη Καθηγήτρια Παθολογίας-Ενδοκρινολογίας, Ιατρική Σχολή, ΕΚΠΑ, ΓΝΑ «Ο Ευαγγελισμός»

Αναγνωστής Σταύρος. Παθολόγος-Διαβητολόγος, Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας, Α’ Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική, ΕΚΠΑ, Νοσοκομείο Λαϊκό

Δημητριάδης Γεώργιος. Παθολόγος-Διαβητολόγος, Καθηγητής Παθολογίας, Β’ Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική, ΕΚΠΑ, Νοσοκομείο Αττικόν

Ελληνικής Εταιρείας Διαβητολογίας

Θωμόπουλος Κωνσταντίνος. Παθολόγος-Γαστρεντερολόγος, Καθηγητής Γαστρεντερολογίας, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Πατρών

Κλαδής Αντώνης. Παθολόγος-Διαβητολόγος, Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας, Β’ Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική, ΕΚΠΑ

Κόκκινος Αλέξανδρος. Παθολόγος-Ενδοκρινολόγος, Αναπληρωτής Καθηγητής Παθολογίας-Ενδοκρινολογίας, Α’ Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική, ΕΚΠΑ, Νοσοκομείο Λαϊκό

Λιάτης Στυλιανός. Παθολόγος-Διαβητολόγος, Επιστημονικός Συνεργάτης, Α’ Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική, ΕΚΠΑ, Νοσοκομείο Λαϊκό

Μακρυλάκης Κωνσταντίνος. Παθολόγος-Διαβητολόγος, Αναπληρωτής Καθηγητής Παθολογίας, Α’ Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική, ΕΚΠΑ, Νοσοκομείο Λαϊκό

Παπαζαφειροπούλου Αττική. Παθολόγος-Διαβητολόγος, Διευθύντρια ΕΣΥ, Α’ Παθολογικό Τμήμα & Διαβητολογικό Κέντρο, ΓΝ Νίκαιας-Πειραιά «Άγιος Παντελεήμων»

Τεντολούρης Αλέξανδρος. Παθολόγος-Αγγειολόγος, Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας, Α’ Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική, ΕΚΠΑ, Νοσοκομείο Λαϊκό

Εξωτερικοί Συνεργάτες

Καπαντάης Ευθύμιος. Παιδίατρος-Ενδοκρινολόγος, Τμήμα Ελέγχου Παχυσαρκίας Παιδιών και Εφήβων, Κεντρικό Ινστιτούτο Αθηνών, ΕΟΠΥΥ

Βλαχοπαπαδοπούλου Ελπίδα-Αθηνά. Παιδίατρος-Ενδοκρινολόγος, Τμήμα Ελέγχου Παχυσαρκίας Παιδιών και Εφήβων, Κεντρικό Ινστιτούτο Αθηνών, ΕΟΠΥΥ

Αθανασάκης Κωνσταντίνος. Χειρουργός, Διευθυντής Χειρουργικής Κλινικής, Νοσοκομείο «Ερρίκος Ντυνάν»

Συντονισμός Ομάδων Εργασίας – Επιμέλεια Κειμένων

Θηραίος Ελευθέριος. Γενικός Ιατρός, Ε.Σ.Υ., Γενικός Γραμματέας της Ιατρικής Εταιρείας Αθηνών

Μήτρου Παναγιώτα, MD, PhD. Παθολόγος. Συνεργάτης Γενικού Γραμματέα Υπουργείου Υγείας

Ποδηματάς Ιωάννης. Φαρμακοποιός. Ειδικός Σύμβουλος Γενικού Γραμματέα Υπουργείου Υγείας

1. Ορισμός

Η παχυσαρκία είναι μια χρόνια, υποτροπιάζουσα και πολυπαραγοντική νόσος που ορίζεται ως η πάθηση κατά την οποία η υπερβολική συσσώρευση λίπους μπορεί να βλάψει την υγεία. Για τη διάγνωση της παχυσαρκίας χρησιμοποιείται ο δείκτης μάζας σώματος (ΔΜΣ=βάρος(kg)/ύψος²(m²)) που αποτελεί έναν εύκολα υπολογίσιμο δείκτη ο οποίος όμως δεν αντικατοπτρίζει πλήρως τη λιπώδη μάζα.

2. Επιδημιολογία

• Παγκοσμίως: 1 στους 8 ανθρώπους είναι παχύσαρκος
• Στην Ελλάδα: 37,6% υπέρβαροι, 32,1% παχύσαρκοι
• Συνδέεται με: Σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2, αρτηριακή υπέρταση, δυσλιπιδαιμία, καρδιαγγειακά νοσήματα, αποφρακτική άπνοια ύπνου, μη αλκοολική λιπώδη νόσο ήπατος/σύνδρομο MASH, καρκίνο, μυοσκελετικά νοσήματα, στυτική δυσλειτουργία, σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών και υπογονιμότητα

3. ICD-10 Κωδικοί

• E66 Παχυσαρκία
• E66.0 Παχυσαρκία οφειλόμενη σε υπερβολή θερμίδων
• E66.1 Παχυσαρκία οφειλόμενη σε φάρμακα
• E66.8 Άλλη παχυσαρκία
• E66.9 Παχυσαρκία μη καθοριζόμενη

4. Ταξινόμηση — Δείκτης Μάζας Σώματος (ΔΜΣ)

Κεντρική παχυσαρκία (κίνδυνος μεταβολικών επιπλοκών):

• Περίμετρος μέσης > 102 cm σε άνδρες
• Περίμετρος μέσης > 88 cm σε γυναίκες

5. Διαγνωστικός Έλεγχος

Πρώτη Επίσκεψη — Εργαστηριακός Έλεγχος

• Γενική αίματος (ΓΑΕ)
• Γλυκόζη νηστείας
• Ουρία, κρεατινίνη, eGFR
• Ηλεκτρολύτες: Κ, Να, Ασβέστιο, Φώσφορος, Μαγνήσιο
• Αλβουμίνη
• Ηπατικές τρανσαμινάσες: AST, ALT, CPK, γGT, ALP
• HbA1c
• TSH
• CRP
• Λιπίδια (ολική χοληστερόλη, LDL, HDL, τριγλυκερίδια)
• Ινσουλίνη νηστείας
• Ουρικό οξύ
• ApoB, ApoA
• Lp(a)
• Φερριτίνη
• 25-ΟΗ Βιταμίνη D
• Ανάλυση ούρων / καλλιέργεια
• Λόγος αλβουμίνης/κρεατινίνης ούρων
• Υπέρηχος ήπατος
• ΗΚΓ, Triplex καρδιάς, Echocardiogram

Από Δεύτερη Επίσκεψη

• Μέτρηση βάρους σε κάθε επίσκεψη
• Ετήσιος εργαστηριακός έλεγχος

Ένδειξη OGTT (Από Στόμα Δοκιμασία Ανοχής Γλυκόζης)

• Φυσιολογική γλυκόζη νηστείας + ισχυρή κλινική υποψία σακχαρώδους διαβήτη
• Γλυκόζη νηστείας 100–140 mg/dL
• Διαταραγμένη γλυκόζη νηστείας (IFG)

6. Αντιμετώπιση — Θεραπευτική Προσέγγιση

Τρόπος Ζωής

Η θεραπεία της παχυσαρκίας περιλαμβάνει αλλαγές στον τρόπο ζωής (διατροφικές αλλαγές, άσκηση, συμπεριφορική υποστήριξη) ως βάση, με φαρμακευτική αγωγή ή/και βαριατρική χειρουργική επέμβαση όταν χρειάζεται.

7. Φαρμακευτικό Οπλοστάσιο

Πίνακας 2: Εγκεκριμένα Φάρμακα για την Παχυσαρκία

Σημειώσεις ανά Φάρμακο

Liraglutide 3 mg (A10BJ02):

• Εγκεκριμένο από ηλικία ≥12 ετών
• Ένδειξη επίσης σε αποφρακτική άπνοια ύπνου που απαιτεί CPAP
• Προϋποθέσεις αποζημίωσης (Υπουργική Απόφαση Γ26/Γ.Π. οικ. 10748/27-02-2021):
  • Ηλικία 18–74 ετών
  • ΔΜΣ ≥ 40, Ή ΔΜΣ ≥ 35 με εγκατεστημένη καρδιαγγειακή νόσο ή άπνοια ύπνου που απαιτεί CPAP
  • Απαιτείται προέγκριση ΑΥΣ, επανεκτίμηση στις 12 εβδομάδες
  • Μέγιστη διάρκεια θεραπείας: 2 έτη
  • Διακοπή αν: < 5% απώλεια βάρους στις 12 εβδομάδες ή < 10% στο 1 έτος

Tirzepatide (A10BX16):

• Δεν υπάρχουν δεδομένα σε ηλικία < 18 ετών
• Ενδείκνυται επίσης σε σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2

Semaglutide 2,4 mg (A10BJ06):

• Εγκεκριμένο σε ηλικία 12–18 ετών εφόσον βάρος > 60 kg

8. Βαριατρική Χειρουργική

Ενδείξεις

• ΔΜΣ ≥ 40, Ή
• ΔΜΣ ≥ 35 με τουλάχιστον μία από τις παρακάτω συνοδές παθήσεις:
  • Σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2
  • Αρτηριακή υπέρταση
  • Υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια (ΥΜΚ)
  • Στεφανιαία νόσος
  • Εγκεφαλικό επεισόδιο
  • Αποφρακτική άπνοια ύπνου
  • Σύνδρομο Pickwick
  • Δυσλιπιδαιμία
  • Γαστρο-οισοφαγική παλινδρόμηση (GERD)
  • Υπογονιμότητα
  • Ακράτεια ούρων
  • Μυοσκελετικά προβλήματα
  • Προβλήματα κινητικότητας

Προϋποθέσεις Χειρουργείου

• Ηλικία 18–65 ετών
• Παχυσαρκία > 5 έτη
• Απουσία δευτεροπαθούς αιτίας παχυσαρκίας:
  • Υποθυρεοειδισμός
  • Σύνδρομο Cushing
  • Σύνδρομο Prader-Willi
  • Σοβαρή ψυχιατρική νόσος
• Απουσία εξάρτησης από αλκοόλ ή ουσίες
• Διάθεση συμμετοχής στη διαδικασία
• Ενημέρωση για πιθανές επιπλοκές

9. Παρακολούθηση

• Μέτρηση βάρους σε κάθε επίσκεψη
• Ετήσιος εργαστηριακός έλεγχος (ανάλογα με τον πίνακα της πρώτης επίσκεψης)
• Επανεκτίμηση αποτελεσματικότητας φαρμακευτικής αγωγής:
  • Στις 12 εβδομάδες: στόχος ≥ 5% απώλεια βάρους
  • Στο 1 έτος: στόχος ≥ 10% απώλεια βάρους

10. Βιβλιογραφία

1. Frühbeck G, et al. Prevalence of obesity in Europe. Nat Rev Endocrinol. 2019.
2. WHO. Obesity and overweight. Fact sheet. 2021.
3. Mechanick JI, et al. Clinical practice guidelines for the perioperative nutritional, metabolic, and nonsurgical support of patients undergoing bariatric procedures. Obesity (Silver Spring). 2013.
4. Guh DP, et al. The incidence of co-morbidities related to obesity and overweight: a systematic review and meta-analysis. BMC Public Health. 2009.
5. Tzeravini E, et al. MASH and metabolic syndrome. 2023.
6. Lean ME, et al. Primary care-led weight management for remission of type 2 diabetes (DiRECT). Lancet. 2018.
7. Pi-Sunyer X, et al. A randomized, controlled trial of 3.0 mg of liraglutide in weight management. NEJM. 2015.
8. Wadden TA, et al. SCALE Obesity and Prediabetes. Obesity. 2013.
9. Kelly AS, et al. A randomized, controlled trial of liraglutide for adolescents with obesity. NEJM. 2020.
10. Davies M, et al. Semaglutide 2·4 mg once a week in adults with overweight or obesity, and type 2 diabetes (STEP 2). Lancet. 2021.
11. Wilding JP, et al. Once-Weekly Semaglutide in Adults with Overweight or Obesity. NEJM. 2021.
12. Wadden TA, et al. Maintenance of Weight Loss with Semaglutide plus Lifestyle Intervention (STEP 5). Obesity. 2023.
13. Weghuber D, et al. Once-Weekly Semaglutide in Adolescents with Obesity. NEJM. 2022.
14. Jastreboff AM, et al. Tirzepatide Once Weekly for the Treatment of Obesity. NEJM. 2022.
15. Garvey WT, et al. Tirzepatide once weekly for the treatment of obesity in people with type 2 diabetes (SURMOUNT-2). Lancet. 2023.
16. Torgerson JS, et al. XENical in the Prevention of Diabetes in Obese Subjects (XENDOS) Study. Diabetes Care. 2004.
17. Greenway FL, et al. Effect of naltrexone plus bupropion on weight loss in overweight and obese adults (COR-I). Lancet. 2010.
18. Apovian CM, et al. A randomized, phase 3 trial of naltrexone SR/bupropion SR on weight and obesity-related risk factors (COR-II). Obesity. 2013.
19. Hollander P, et al. Effects of naltrexone sustained-release/bupropion sustained-release combination therapy on body weight and glycemic parameters in overweight and obese patients with type 2 diabetes. Diabetes Care. 2013.
20. Garber AJ, et al. AACE/ACE Clinical Practice Guidelines for Comprehensive Medical Care of Patients with Obesity. Endocr Pract. 2016.
21. Yumuk V, et al. European Guidelines for Obesity Management in Adults. Obes Facts. 2015.
22. Rubino DM, et al. Effect of Continued Weekly Subcutaneous Semaglutide vs Placebo on Weight Loss Maintenance in Adults With Overweight or Obesity (STEP 4). JAMA. 2021.
23. Rubino F, et al. Joint international consensus statement for ending stigma of obesity. Nat Med. 2020.
24. Angrisani L, et al. IFSO worldwide survey 2016: Primary, endoluminal, and revisional procedures. Obes Surg. 2018.
25. Mechanick JI, et al. Clinical practice guidelines for the perioperative care in bariatric surgery. Surg Obes Relat Dis. 2020.
26. Sjöström L. Review of the key results from the Swedish Obese Subjects (SOS) trial. J Intern Med. 2013.