Συστάσεις Προαθλητικού Ελέγχου

Επιστημονική Ομάδα Εργασίας Καρδιαγγειακών Νοσημάτων

1. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ ΦΩΤΙΟΣ (Συντονιστής) — Καρδιολόγος, Π.Ι.Σ.
2. ΚΟΧΙΑΔΑΚΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ — Καθηγητής Καρδιολογίας, Πα.Γ.Ν. Ηρακλείου, Πρόεδρος Ε.Κ.Ε.
3. ΚΟΡΩΝΙΩΤΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ — Καρδιολόγος, Π.Ι.Σ.
4. ΛΥΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ — Καθηγητής Παθολογίας, Ε.Κ.Π.Α.
5. ΣΚΟΥΜΑΣ ΙΩΑΝΝΗΣ — Καρδιολόγος, Διευθυντής Ε.Σ.Υ., Α’ Πανεπ. Κλιν. Ιπποκράτειο
6. ΤΣΙΟΥΦΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ — Καθηγητής Ε.Κ.Π.Α., Ιπποκράτειο
7. ΦΙΛΙΠΠΑΤΟΣ ΓΕΡΑΣΙΜΟΣ — Καθηγητής Καρδιολογίας, Ε.Κ.Π.Α., Αττικόν
8. ΧΡΥΣΟΧΟΟΥ ΧΡΙΣΤΙΝΑ — Διευθύντρια Ε.Σ.Υ., Α’ Πανεπ. Κλιν. Ιπποκράτειο
9. ΑΝΔΡΙΚΟΠΟΥΛΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ — Διευθυντής Καρδ. Κλινικής, Ερρίκος Ντυνάν
10. ΠΑΡΙΣΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ — Καθηγητής Καρδιολογίας, Β’ Πανεπ. Κλιν., Αττικόν
11. ΣΤΕΡΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΣ — Καθηγητής Παθολογίας – Αρτηριακής Υπέρτασης, Ε.Κ.Π.Α.
12. ΣΑΡΑΦΙΔΗΣ ΠΑΝΤΕΛΕΗΜΩΝ — Αν. Καθηγητής Νεφρολογίας, Α.Π.Θ., Ιπποκράτειο
13. ΒΛΑΧΟΠΟΥΛΟΣ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ — Καθηγητής Καρδιολογίας Ε.Κ.Π.Α., Ιπποκράτειο
14. ΒΟΥΔΡΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ — Συντονιστής Καρδιολογικού Τομέα, Ω.Κ.Κ.
15. ΕΦΡΑΙΜΙΔΗΣ ΜΙΧΑΛΗΣ — Συντονιστής Διευθυντής Καρδιολογικού Τομέα, Ω.Κ.Κ.
16. ΜΠΟΝΙΟΣ ΜΙΧΑΗΛ — Καρδιολόγος, Επιμελητής Α’, Ω.Κ.Κ.
17. ΣΤΑΜΑΤΕΛΟΠΟΥΛΟΣ ΚΙΜΩΝ — Καθηγητής Θεραπευτικής–Καρδιολογίας, Ε.Κ.Π.Α., Αλεξάνδρα
18. ΜΗΤΡΟΥ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ — Παθολόγος-Διαβητολόγος, Προϊσταμένη Αυτ. Τμ. Θεραπ. Πρωτοκόλλων
19. ΘΗΡΑΙΟΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΣ — Γενικός/Οικογενειακός Ιατρός, Διευθυντής Ε.Σ.Υ., Κ.Υ. Βάρης

Γραμματειακή Υποστήριξη: ΤΣΑΠΑΡΙΚΟΥ ΔΗΜΗΤΡΑ

1. Αντικείμενο

Συστάσεις για προαθλητικό έλεγχο αθλούμενων σε ανταγωνιστικά και ψυχαγωγικά αθλήματα.

2. Κατηγορίες Αθλητικών Δραστηριοτήτων (Εικόνα 1)

• Ασκήσεις ικανοτήτων / επιδεξιότητας (γκολφ, ιστιοπλοΐα, αγωνιστική οδήγηση, πινγκ-πονγκ, κατάδυση): μέτρια αύξηση καρδ. συχνότητας, ήπια αύξηση ΑΠ και καρδ. παροχής.
• Δραστηριότητες δύναμης (άρση βαρών, σφαιροβολία, σκι): αυξάνουν κυρίως ΑΠ, μέτρια αύξηση καρδ. συχνότητας, ελαφρά αναδιαμόρφωση αριστερής κοιλίας.
• Δραστηριότητες αντοχής (ποδηλασία, κανό, κολύμβηση, τρίαθλο, πένταθλο, σκι): αυξάνουν καρδ. συχνότητα, καρδ. παροχή, αναδιαμόρφωση αρ. κοιλίας, λιγότερο ΑΠ.
• Μικτές δραστηριότητες (ποδόσφαιρο, καλαθοσφαίριση, υδατοσφαίριση): σημαντική αύξηση καρδ. συχνότητας, καρδ. παροχής, ΑΠ, μέτρια καρδ. αναδιαμόρφωση.

Πίνακας έντασης (Εικόνα 1)

3. Επιδημιολογία αιφνίδιου καρδιακού θανάτου

• 1–2 / 100.000 αθλητές 12–35 ετών πεθαίνουν αιφνίδια ετησίως.
• Αθλητές: τριπλάσιος κίνδυνος ΑΚΘ έναντι μη αθλητών (ιταλικά δεδομένα). Δανέζικα δεδομένα: ίδιος κίνδυνος.
• ΑΚΘ σε αθλήτριες 2–25 φορές χαμηλότερος.
• Επίπτωση 1.9–6.8 ανά 100.000 έτη-αθλητών.
• ΑΚΘ >35 ετών → κυρίως αθηροσκληρωτική ΣΝ.
• ΑΚΘ <35 ετών → κληρονομικά νοσήματα (μυοκαρδιοπάθειες, ηλεκτρικά νοσήματα).

4. Πρακτικές Συστάσεις

ESC: Ιστορικό + Κλινική Εξέταση + ΗΚΓ ως απαραίτητα στοιχεία προαθλητικού ελέγχου.

Ηλικίες κάτω των 35 ετών (Εικόνα 2)

• Νέοι/νέες σε τακτική προπόνηση σε ανταγωνιστικά ή ψυχαγωγικά αθλήματα.
• Ατομικό + Οικογενειακό Ιστορικό + Κλινική Εξέταση + ΗΚΓ.
• Επί παθολογικών ευρημάτων → υπερηχοκαρδιογράφημα ως πρώτο βήμα.
• Πρώτος έλεγχος συνιστάται στην έναρξη αθλητικής δραστηριότητας (12–14 ετών). Έκτοτε επανάληψη ανά 2 έτη.
• Για άσκηση μέτριας έντασης (ESC: ≥150 min/εβδ. αερόβια) ο προαθλητικός έλεγχος δεν είναι απαραίτητος.

Ατομικό ιστορικό, Οικ. ιστορικό, Συμπτώματα, Κλινική εξέταση, ΗΚΓ
       ↓                                       ↓
Χωρίς ευρήματα                          Με ευρήματα
       ↓                                       ↓
Βεβαίωση ικανότητας                  Υπερηχοκαρδιογράφημα
                                              ↓
                            Περαιτέρω: Δοκιμασία κόπωσης, Holter,
                            MRI καρδιάς, PET, στεφανιογραφία

Ηλικίες άνω των 35 ετών (Εικόνα 3)

• Πρώην επαγγελματίες αθλητές, ή αρχάριοι μετά αδράνεια, ή νέα συστηματική άσκηση.
• Συνήθη νοσήματα: αθηροσκληρωτική ΣΝ, υπερκοιλιακές αρρυθμίες, ΚΜ, διάταση ανιούσας αορτής.
• Εκτιμώνται: 1) προηγούμενη κατάσταση άσκησης, 2) στόχος άσκησης/άθλημα, 3) ΚΑ παράγοντες κινδύνου + 10ετής SCORE-2 κίνδυνος, 4) πιθανότητα στεφανιαίας νόσου.
• Χαμηλού-μέτριου κινδύνου (SCORE-2 <5%) + έως μέτρια ένταση → δεν απαιτείται προαθλητικός έλεγχος.
• Υψηλή ένταση (75 min/εβδ. ή ανταγωνιστικός) → ενδείκνυται προαθλητικός έλεγχος.
• Δοκιμασία κόπωσης ενδείκνυται σε: 1) συμπτωματικά, 2) έντονη καθιστική ζωή, 3) υψηλού/πολύ υψηλού κινδύνου (SCORE >5%).
• Σε επιλεγμένες περιπτώσεις (συμπτώματα, SCORE >10%, οικογενή δυσλιπιδαιμία, ισχυρό οικογ. ιστορικό ΣΝ): λειτουργική ή ανατομική μελέτη ισχαιμίας (stress echo/SPECT ή CTCA).

5. Υπόμνημα — Είδη Προαθλητικού Ελέγχου

• Βασικός: Ατομικό/Οικογενειακό ιστορικό + κλινική εξέταση + ΗΚΓ. Για όλες ηλικίες >12 ετών.
• Επαγγελματικός: Ιστορικό + κλινική εξέταση + ΗΚΓ + (πιθανώς) υπερηχοκαρδιογράφημα. Για επαγγελματίες αθλητές υψηλού επιπέδου (elite).

6. Κάρτα Υγείας Αθλητή (άρθρο 16 ν. 4479/2017)

• Υποχρεωτική για εγγεγραμμένους σε σωματείο με Δελτίο Αθλητικής Ιδιότητας.
• Ανανέωση ετήσια από Εθνικές Αθλητικές Ομοσπονδίες.
• Πιστοποίηση ικανότητας με: α) Κλινική εξέταση, β) Ατομικό+οικογενειακό ιστορικό, γ) ΗΚΓ.
• Θεωρείται από καρδιολόγους ή ιατρούς λοιπών ειδικοτήτων μετά παρακολούθηση μετεκπαιδευτικών σεμιναρίων ΕΥΑΕΤ.
• Διάρκεια ισχύος: 1 έτος.

7. Στοιχεία Προαθλητικού Ελέγχου

Ατομικό ιστορικό

• Θωρακικό άλγος/βάρος/σύσφιξη κατά την άσκηση
• Δύσπνοια προσπαθείας
• Δυσανάλογη δύσπνοια, κόπωση ή αίσθημα παλμών
• Ανεξήγητη ζάλη ή απώλεια συνείδησης σε ηρεμία/άσκηση
• Ιστορικό υπέρτασης, δυσλιπιδαιμίας
• Αναφερόμενο φύσημα
• Παθολογικός προηγούμενος έλεγχος

Υπολογισμός SCORE2 / SCORE2-OP

Πρόσβαση Ελλάδα: https://heartscore.escardio.org/Calculate/quickcalculator.aspx?model=moderate

Οικογενειακό ιστορικό

1. ΑΚΘ <50 ετών
2. ΣΝ σε άνδρες <55 και γυναίκες <65
3. Καρδιοπάθεια/καρδ. νόσημα <50 ετών
4. Μυοκαρδιοπάθεια (υπερτροφική, διατατική, αρρυθμιογόνος)
5. Διαυλοπάθεια (Long QT, Brugada, κατεχολαμινεργική πολύμορφη ΚΤ)
6. Αορτική νόσος (διαχωρισμός, ανεύρυσμα) <50 ετών
7. Νοσήματα συνδετικού ιστού (Marfan)
8. Δυσλιπιδαιμίας
9. Λοιποί ΚΑ παράγοντες (υπέρταση, ΣΔ)

Φυσική εξέταση

• Μέτρηση ΑΠ καθιστή
• Μέτρηση καρδ. συχνότητας
• Ακρόαση καρδιάς (ύπτια, όρθια, χειρισμός Valsalva)
• Ακρόαση πνευμόνων
• Ψηλάφηση περιφερικών σφύξεων (αποκλεισμός στένωσης ισθμού αορτής)
• Στοιχεία Marfan: κυφοσκολίωση, υψηλή-τοξοειδής υπερώα, σκαφοειδής θώρακας, αραχνοδακτυλία, άνοιγμα χεριών > ύψος, αυξημένη ελαστικότητα, μυωπία, πρόπτωση μιτροειδούς, ανεπάρκεια αορτικής

8. ΗΚΓ 12 απαγωγών — Διεθνείς Συστάσεις (Εικόνα 4)

Φυσιολογικά ευρήματα (μεμονωμένα)

• Αυξημένα δυναμικά QRS (υπερτροφία αρ./δεξ. κοιλίας)
• Ατελής αποκλεισμός δεξιού σκέλους
• Πρώιμη επαναπόλωση / Ανάσπαση ST διαστήματος
• Ανάσπαση ST + ανάστροφη T στις V1-V4 σε μαύρους αθλητές
• Αναστροφή T στις V1-V3 σε ηλικίες <16 ετών
• Φλεβοκομβική βραδυκαρδία ή αρρυθμία
• Ισχ. κολπικός κομβικός ρυθμός
• 1ου βαθμού ΚΚΑ
• 2ου βαθμού ΚΚΑ τύπου Mobitz I

Οριακά (≥2 → περαιτέρω έλεγχος)

• Αριστερός αποκλεισμός κατά άξονα
• Διάταση αριστερού κόλπου
• Δεξιός αποκλεισμός άξονα
• Διάταση δεξιού κόλπου
• Πλήρης αποκλεισμός αριστερού σκέλους

Παθολογικά

• Αναστροφή T (≥1mm σε δύο συνεχείς απαγωγές εκτός aVR, III, V1): πρόσθιες V2-V4, πλάγιες I/aVL/V5-V6, κατωτεροπλάγιες II/aVF/aVL/V5-V6, κατώτερες II/aVF
• Κατάσπαση ST (≥0.5mm σε 2 συνεχείς)
• Κύματα Q (Q/R ≥0.25 ή Q ≥40ms σε 2 συνεχείς)
• Πλήρης αποκλεισμός αριστερού σκέλους
• QRS ≥140 ms
• Κύμα ε
• Κοιλιακή προδιέγερση
• Παράταση QT (Α: ≥470ms, Γ: ≥480ms)
• Brugada τύπου 1
• Βραδυκαρδία <30 bpm / παύσεις >3s
• Διάστημα PR ≥400ms
• 2ου βαθμού ΚΚΑ τύπου Mobitz II
• 3ου βαθμού ΚΚΑ
• ≥2 κοιλιακές έκτακτες συστολές
• Κολπικές ταχυαρρυθμίες
• Κοιλιακές αρρυθμίες

9. Καρδιαγγειακά νοσήματα και συμμετοχή σε αθλητικές δραστηριότητες (ESC 2020)

Διαχείριση αθλητών με στεφανιαία νόσο

Κριτήρια απόφασης:

• Παρουσία ισχαιμίας με την άσκηση
• Αρρυθμία προκαλούμενη με άσκηση
• Μυοκαρδιακή δυσλειτουργία
• Τύπος άθλησης και επίπεδο ενασχόλησης
• Επίπεδο φυσικής κατάστασης
• ΚΑ παράγοντες κινδύνου

Επιτρέπεται συμμετοχή (Class IIa, Level C):

• Απουσία στένωσης >70% ή >50% στο LMCA
• ΚΕ >50%
• Φυσιολογική ανοχή στην άσκηση
• Απουσία NSVT, πολυμορφικών συστολών

Ψυχαγωγικές δραστηριότητες μικρής έντασης (Class IIb, Level C):

• Στένωση >70% ή >50% LMCA
• ΚΕ <50%
• Μη φυσιολογική ανοχή
• Πρόκληση ισχαιμίας
• Εμφάνιση νέου LBBB
• Δύσπνοια
• Κοιλιακή αρρυθμιογένεση
• Παρουσία LGE στην CMR

Αθλητές >60 ετών με κλινικά αποδεδειγμένη ΣΝ → εξαιρούνται υψηλής έντασης αθλήματα.

10. Άθληση και Μυοκαρδιοπάθειες

Υπερτροφική Μυοκαρδιοπάθεια (HCM)

• Επιπολασμός ~1/500. Συχνότερο αίτιο ΑΚΘ σε νέους αθλητές.
• Διαφοροδιάγνωση από αθλητική καρδιά: γκρίζα ζώνη πάχους τοιχωμάτων 13–15 mm.

Πίνακας 1 — Αθλητική καρδιά vs HCM

HCM — Class IIb/Level C:

• Πλήρης αντένδειξη: ιστορικό SCD, συγκοπή, ΚΤ από άσκηση, υψηλό 5ετές σκορ ΑΚΘ, κλίση πίεσης χώρου εξόδου >50 mmHg, μη φυσιολογική ΑΠ άσκησης
• Επιτρέπονται μετά αξιολόγηση: ήπια κλινική έκφραση, χαμηλό σκορ
• G+P- (αρνητικός φαινότυπος, θετικός γονότυπος): ΗΚΓ + CMR + δοκιμ. κόπωσης + 24h ΗΚΓ — απουσία ευρημάτων → ανταγωνιστική (Class IIb/C)

Αρρυθμιογόνος Μυοκαρδιοπάθεια Δεξιάς Κοιλίας (ARVC)

• Επιπολασμός 1/1000 — 1/5000.
• Αθλητισμός 5πλάσιος κίνδυνος SCD σε εφήβους/νεαρούς.

Πίνακας 2 — Διαγνωστικά κριτήρια ARVC (αναθεώρηση 2019)

Συστάσεις άσκησης ARVC:

• Συμμετοχή χαμηλής έντασης ≤150 min/εβδ. (IIa)
• Υψηλή ένταση αντενδείκνυται (III)
• ICD: η ανάγκη συμμετοχής αθλητή δεν αποτελεί κριτήριο εμφύτευσης (IIa/C)

Μη Συμπαγές Μυοκάρδιο (LVNC)

• <0.5% ηχωκαρδιογραφικών διαγνώσεων.
• Λόγος μη συμπαγούς προς συμπαγές >2:1.

Συστάσεις:

• Τυχαία διάγνωση χωρίς συμπτώματα/παθολογικό ΗΚΓ → κάθε άθληση (IIa/B)
• Σχεδόν φυσιολογική συστολική + ασυμπτωματικός χωρίς αρρυθμίες/συγκοπές (IIb/C)
• Επηρεασμένη συστολική + αρρυθμίες → ΟΧΙ ανταγωνιστικά (III/C)

Διατατική Μυοκαρδιοπάθεια (DCM)

• ~15% αθλητών μικτού τύπου: τελοδιαστολική >60 mm, ΚΕ 45–55%, ήπια βραδυκαρδία.
• Πλέον παθογνωμονικά: διαστολική δυσλ., υποκινησία τοιχωμάτων, απουσία εφεδρείας αρ. κοιλίας >15% με άσκηση.

Συστάσεις:

• Διάταση + διατηρημένη ΚΕ + παθολογικό ΗΚΓ + ταχυαρρυθμίες → φυσιολογική αναδιαμόρφωση (IIa/B)
• DCM ΚΕ >40%, ασυμπτωματικός, χωρίς συγκοπές/πολύμορφες → επιτρέπεται
• Οικογ. SCD ή γονίδια → ΟΧΙ ανταγωνιστικά (IIb/C)
• DCM συμπτωματικός / ΚΕ <40% / LGE >20% στη CMR / συχνή κοιλ. αρρυθμιογένεση / ανεξήγητη συγκοπή → ΟΧΙ (III/C)

Μυοκαρδίτιδα

• Αποφυγή 3-6 μήνες ανάλογα σοβαρότητας (IIb/C)
• Παρακολούθηση 2 έτη (IIa/C)
• Επιστροφή εάν: φυσιολογική καρδ. λειτουργία, φυσ. βιοδείκτες, χωρίς αρρυθμίες, ≥3 μήνες μετά διάγνωση

Περικαρδίτιδα

• ΟΧΙ άθληση 3 μήνες (1 μήνας επιλεγμένα) (III/C)
• Επιτρέπεται όταν: φυσιολογικοί δείκτες + αποκαταστημένη αρ. κοιλία + απουσία αρρυθμιογένεσης
• Συνύπαρξη μυοκαρδίτιδας → αντιμετώπιση ως μυοκαρδίτιδα

11. Συγγενείς Ανωμαλίες Στεφανιαίων Αγγείων

• Επιπολασμός 0.5–1%. Συχνότερη: έκφυση δεξιάς από αρ. στεφανιαίο κόλπο.
• 2η αιτία SCD σε αθλητές. 80πλάσιος κίνδυνος SCD.

Συστάσεις:

• Έλεγχος με υψηλής έντασης δοκιμασίες κόπωσης (IIa/C)
• Ανώμαλη αρτηρία χωρίς πορεία μεταξύ μεγάλων αγγείων + όχι ενδομυοκαρδιακή πορεία + αρν. δοκιμασίες πρόκλησης → επιτρέπεται μετά ενημέρωση (IIb/C)
• Οξεία γωνία έκφυσης ή πορεία μεταξύ μεγάλων αγγείων ή ενδομυοκαρδιακή → αντενδείκνυται (III/C)

12. Σύνδρομα Κοιλιακής Προδιέγερσης (WPW)

• 1/1000 ΗΚΓ. Συμπτωματικοί: 0.15%/έτος SCD κίνδυνος.
• Διάγνωση: κύματα δ + βραχύ PR (<120 ms).

Συστάσεις:

• Κατάλυση παραπληρωματικού δεματίου (Class I/C) όταν υπάρχουν αρρυθμίες
• Ασυμπτωματικοί υποψήφιοι αθλητές → ηλεκτροφυσιολογική μελέτη (Class I/B)

13. Κληρονομούμενα Πρωτοπαθή Αρρυθμιολογικά Σύνδρομα

Long QT Σύνδρομο

• Διάγνωση: ανεξήγητη συγκοπή + QTc >460 ms.
• Τύπος LQT1: συσχέτιση με κολύμβηση.

Συστάσεις:

• Συμπτωματικοί ή με παρατεταμένο QTc: β-blocker (Level I/Class B)
• Θετικός γονότυπος, αρν. φαινότυπος: συζήτηση συμμετοχής (IIa/B)
• ΟΧΙ συμμετοχή σε QTc >500 ms ή γενετικά LQTS με QTc >470ms (Α)/>480ms (Γ) (Class III/C)

Σύνδρομο Brugada

• RBBB + ανάσπαση ST + SCD από πολύμορφη ΚΤ. AD κληρονομικότητα.
• Παρασυμπαθητική δράση από μακροχρόνια άθληση + αυξημένη θερμοκρασία → πυροδοτεί αρρυθμίες.

Συστάσεις:

• Εμφύτευση απινιδωτή σε συγκοπή/SCD που αποτράπηκε (Level I/Class C)
• Μετά εμφύτευση: αθλητικές δραστηριότητες με ενημέρωση + 3 μήνες χωρίς αρρυθμίες (IIa/C)
• Ασυμπτωματικοί / φορείς / αθλητές με παθολογικό ΗΚΓ → δραστηριότητες χωρίς αύξηση θερμοκρασίας >31°C (IIb/C)

14. Βαλβιδική Νόσος

Στένωση Μιτροειδούς

• MVA 1.5–2.0 cm² + ασυμπτωματικός + PASP <40 mmHg → ψυχαγωγικά + ανταγωνιστικά (Class I/C)
• Μέτρια MVA 1.0–1.5 cm² + PASP <40 mmHg → μέτρια ψυχ., ελαφρά ανταγωνιστικά (IIb/C)
• Σοβαρή στένωση → ΟΧΙ ψυχαγωγικά μέτρια/υψηλή ή ανταγωνιστική (III/C)

Ανεπάρκεια Μιτροειδούς

• Μικρή → άσκηση επιτρέπεται (Class I/C)
• Μέτρια + ΤΔΔ ΑΚ <60 mm + EF >60% + PASP <50 mmHg + φυσ. δοκ. κόπωσης → επιτρέπεται (IIa/C)
• Σοβαρή + ΤΔΔ ΑΚ <60 + EF >60% + φυσ. δοκ. κόπωσης → ήπια άσκηση (IIb/C)

Ανεπάρκεια Αορτικής

• Μέτρια + ΚΕ >50% + φυσ. δοκ. κόπωσης → επιτρέπεται (IIa/C)
• Σοβαρή + ήπια-μέτρια διάταση + ΚΕ >50% + φυσ. stress → όλες δραστηριότητες (IIb/C)
• Σοβαρή + ΚΕ <50% / αρρυθμίες → ΟΧΙ μέτριας/σοβαρής έντασης (III/C)

Στένωση Αορτικής

• Μικρή → επιτρέπεται (Class I/C)
• Μέτρια + ΚΕ >50% + καλή απάντηση δοκ. κόπωσης → επιτρέπεται (IIb/C)
• Σοβαρή ασυμπτωματική + ΚΕ >50% + καλή stress → μόνο ψυχαγωγική χαμηλής έντασης (IIb/C). Ανταγωνιστική αντενδείκνυται (III/C)

Αορτοπάθεια

• Αορτή <40 mm + δίπτυχη/τρίπτυχη → επιτρέπονται αθλήματα με αποφυγή υψηλών αντιστάσεων + επανεκτίμηση 2 έτη
• 40–45 mm → αποφυγή υψηλών αντιστάσεων + ετήσια επανεκτίμηση
• 45–50 mm → χαμηλής έντασης + 6μηνη επανεκτίμηση

• 50 mm → αποφυγή άσκησης

15. Βιβλιογραφία

1. Pelliccia A, et al. Recommendations for participation in competitive and leisure time sport in athletes with cardiomyopathies, myocarditis, and pericarditis: EAPC. Eur Heart J. 2019; 40(1): 19-33.
2. Borjesson M, et al. Recommendations for participation in leisure time or competitive sports in athletes-patients with CAD: EAPC. Eur Heart J. 2019; 40(1): 13-18.
3. Routine Assessment and Promotion of Physical Activity in Healthcare Settings. Circulation. 2018; 137: e495–e522.
4. Winkelmann ZK, Crossway AK. Optimal Screening Methods to Detect Cardiac Disorders in Athletes. J Athletic Training. 2017; 52(12): 1168–1170.
5. Petek BJ, Baggish A. Pre-participation Cardiovascular Screening in Young Competitive Athletes. Curr Emerg Hosp Med Rep. 2020; 8(3): 77–89.
6. Pre-participation cardiovascular evaluation: EHRA/EACPR position paper. Eur J Prev Cardiol. 2017; 24(1): 41–6.
7. Δεληγιάννης Α, Αναστασάκης Α, et al. Κατευθυντήριες Οδηγίες για τον Καρδιολογικό Έλεγχο Αθλητών. Ελληνική Καρδιολογική Επιθεώρηση. 2010; 51: 213-221.
8. Corrado D, et al. Risk of sports: pre-participation screening for competitive and leisure athletes. Zurich Open Repository. 2011.
9. Borjesson M, et al. Cardiovascular evaluation of middle-aged/senior individuals in leisure-time sport activities. Eur J Cardiovasc Prev Rehabil. 18(3): 446–458.
10. Corrado D, et al. Evolving Diagnostic Criteria for Arrhythmogenic Cardiomyopathy. J Am Heart Assoc. 2021; 10: e021987.
11. Ponamgi SP. Athletes with Implantable Cardioverter Defibrillators. Clin Sports Med. 2015; 34(3): 473–487.
12. Pelliccia A, et al. 2020 ESC Guidelines on sports cardiology and exercise in patients with cardiovascular disease. Eur Heart J. 2021; 42(1): 17-96.