Clinio Logo
Clinio

Προαθλητικός Έλεγχος — Θεραπευτικό Πρωτόκολλο

Υπουργείο Υγείας — Επιστημονική Ομάδα Εργασίας Καρδιαγγειακών Νοσημάτων · Αυτοτελές Τμήμα Θεραπευτικών Πρωτοκόλλων και Μητρώων Ασθενών · 2024

ΟΡΙΣΜΟΣ
Ορισμός & Πεδίο εφαρμογής

Ο προαθλητικός έλεγχος αποσκοπεί στην έγκαιρη ανίχνευση καρδιαγγειακών παθήσεων που μπορεί να οδηγήσουν σε αιφνίδιο καρδιακό θάνατο (ΑΚΘ) σε αθλούμενους ανταγωνιστικών και ψυχαγωγικών αθλημάτων. Κατά την ESC, τα απαραίτητα στοιχεία είναι το ατομικό & οικογενειακό ιστορικό, η κλινική εξέταση και το ΗΚΓ 12 απαγωγών. ΑΚΘ < 35 ετών οφείλεται κυρίως σε κληρονομικά νοσήματα (μυοκαρδιοπάθειες, διαυλοπάθειες)· > 35 ετών κυρίως σε αθηροσκληρωτική στεφανιαία νόσο.

Πεδίο εφαρμογής
Αθλούμενοι σε ανταγωνιστικά & ψυχαγωγικά αθλήματα — όλες οι ηλικίες > 12 ετών
Ηλικία
< 35 ετών: επανάληψη ανά 2 έτη από την έναρξη (12-14 ετών). > 35 ετών: εξατομικευμένα με βάση SCORE2 & ένταση άσκησης
ICD-10
Κωδικοί ICD-10
Ενεργοποιούν το πρωτόκολλο

✓ Κωδικοί που ενεργοποιούν το πρωτόκολλο

Z02.4 Εξέταση για συμμετοχή σε αθλητισμό Z10.3 Έλεγχος ρουτίνας υγείας αθλητικής ομάδας Z00.0 Γενική ιατρική εξέταση
ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ
Ταξινόμηση / Κατηγοριοποίηση
Ασκήσεις ικανοτήτων / επιδεξιότητας
Γκολφ, ιστιοπλοΐα, σκοποβολή, πινγκ-πονγκ, ιππασία — μέτρια ↑ καρδ. συχνότητας, ήπια ↑ ΑΠ & καρδ. παροχής.
Δραστηριότητες δύναμης
Άρση βαρών, σφαιροβολία, αλπικό σκι, πάλη, judo/karate, πυγμαχία — κυρίως ↑ ΑΠ, μέτρια ↑ καρδ. συχνότητας, ελαφρά αναδιαμόρφωση αρ. κοιλίας.
Μικτές δραστηριότητες
Ποδόσφαιρο, μπάσκετ, χάντμπολ, βόλεϊ, τένις, ξιφασκία, υδατοσφαίριση — σημαντική ↑ καρδ. συχνότητας, καρδ. παροχής & ΑΠ, μέτρια αναδιαμόρφωση.
Δραστηριότητες αντοχής
Τρέξιμο, κολύμβηση, ποδηλασία, κωπηλασία, κανό, τρίαθλο, πένταθλο — ↑ καρδ. συχνότητα, καρδ. παροχή & αναδιαμόρφωση αρ. κοιλίας.
ΔΙΑΓΝΩΣΗ
Κλινική Διάγνωση

Συμπτώματα

  • Θωρακικό άλγος / βάρος / σύσφιξη κατά την άσκηση
  • Δύσπνοια προσπαθείας ή δυσανάλογη δύσπνοια / κόπωση / αίσθημα παλμών
  • Ανεξήγητη ζάλη ή απώλεια συνείδησης σε ηρεμία ή άσκηση
  • Ιστορικό υπέρτασης ή δυσλιπιδαιμίας
  • Αναφερόμενο φύσημα ή παθολογικός προηγούμενος έλεγχος
ΕΛΕΓΧΟΣ
Διαγνωστική Προσέγγιση
  • Ατομικό ιστορικό: συμπτώματα κατά την άσκηση, υπέρταση, δυσλιπιδαιμία, φύσημα, παθολογικός προηγούμενος έλεγχος.
  • Φυσική εξέταση: ΑΠ καθιστή, καρδιακή συχνότητα, ακρόαση καρδιάς (ύπτια/όρθια/Valsalva) & πνευμόνων, ψηλάφηση περιφερικών σφύξεων, στοιχεία Marfan.
  • ΗΚΓ 12 απαγωγών — ταξινόμηση ευρημάτων κατά τις Διεθνείς Συστάσεις (φυσιολογικά / οριακά / παθολογικά).
  • Υπολογισμός 10ετούς κινδύνου SCORE2 / SCORE2-OP για ηλικίες > 35 ετών.
  • Επί παθολογικών ευρημάτων → υπερηχοκαρδιογράφημα ως πρώτο βήμα· περαιτέρω: δοκιμασία κόπωσης, Holter, MRI καρδιάς, PET, στεφανιογραφία.
ΒΑΡΥΤΗΤΑ
Αξιολόγηση Βαρύτητας / Κινδύνου

Καρδιαγγειακά νοσήματα — διαφοροδιάγνωση από αθλητική καρδιά

Υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια (HCM): γκρίζα ζώνη πάχους τοιχωμάτων 13-15 mm — υπέρ αθλητικής καρδιάς: ομοιογενής υπερτροφία, απουσία LGE, υποστροφή μετά αποχή, αρνητικός γονιδιακός έλεγχος. ARVC: 5πλάσιος κίνδυνος SCD στον αθλητισμό.

Η HCM είναι το συχνότερο αίτιο ΑΚΘ σε νέους αθλητές (επιπολασμός ~1/500).

ΗΚΓ 12 απαγωγών — Διεθνείς Συστάσεις

ΤύποςΠεριγραφή
Φυσιολογικά (μεμονωμένα)↑ δυναμικά QRS, ατελής RBBB, πρώιμη επαναπόλωση, φλεβοκομβική βραδυκαρδία/αρρυθμία, κολπικός κομβικός ρυθμός, 1ου βαθμού ΚΚΑ, 2ου βαθμού Mobitz I, αναστροφή T V1-V3 < 16 ετών ή V1-V4 σε μαύρους αθλητές.
Οριακά (≥ 2 → έλεγχος)Αριστερός/δεξιός αποκλεισμός κατά άξονα, διάταση αριστερού/δεξιού κόλπου, πλήρης αποκλεισμός αριστερού σκέλους.
ΠαθολογικάΑναστροφή T, κατάσπαση ST, κύματα Q, LBBB, QRS ≥ 140 ms, κύμα ε, κοιλιακή προδιέγερση, παράταση QT, Brugada τύπου 1, βραδυκαρδία < 30 bpm / παύσεις > 3s, PR ≥ 400 ms, 2ου βαθμού Mobitz II / 3ου βαθμού ΚΚΑ, ≥ 2 ΚΕΣ, κολπικές/κοιλιακές ταχυαρρυθμίες.

≥ 2 οριακά ευρήματα ή οποιοδήποτε παθολογικό εύρημα → περαιτέρω έλεγχος (υπερηχοκαρδιογράφημα ως πρώτο βήμα).

ΚΡΙΤΗΡΙΑ
Παράγοντες Κινδύνου / Επιλογής Αγωγής
  • → > 35 Δυσλιπιδαιμία, υπέρταση, σακχαρώδης διαβήτης
  • → ΗΚΓ+ Αορτική νόσος (διαχωρισμός, ανεύρυσμα) < 50 ετών ή νόσημα συνδετικού ιστού (Marfan)
  • → > 35 Στεφανιαία νόσος σε άνδρες < 55 ή γυναίκες < 65 ετών
  • → ΗΚΓ+ Μυοκαρδιοπάθεια στην οικογένεια (υπερτροφική, διατατική, αρρυθμιογόνος)
  • → ΗΚΓ+ Διαυλοπάθεια (Long QT, Brugada, κατεχολαμινεργική πολύμορφη ΚΤ)
  • → ΗΚΓ+ Αιφνίδιος καρδιακός θάνατος συγγενούς < 50 ετών
ΘΕΡΑΠΕΙΑ
Θεραπευτικά Σχήματα
5 βήματα με ακριβή δοσολογία
ΒΗΜΑ < 35

Ηλικίες < 35 ετών — Βασικός αλγόριθμος

  • •Νέοι/νέες σε τακτική προπόνηση σε ανταγωνιστικά ή ψυχαγωγικά αθλήματα
  • •Πρώτος έλεγχος στην έναρξη αθλητικής δραστηριότητας (12-14 ετών), επανάληψη ανά 2 έτη
  • Ατομικό + οικογενειακό ιστορικό + συμπτώματα + κλινική εξέταση + ΗΚΓ — Απαραίτητα στοιχεία (ESC) · Ανά 2 έτη
  • Χωρίς ευρήματα → Βεβαίωση ικανότητας — — · —
  • Με ευρήματα → Υπερηχοκαρδιογράφημα (πρώτο βήμα) — Περαιτέρω: δοκιμασία κόπωσης, Holter, MRI καρδιάς, PET, στεφανιογραφία · —
  • Άσκηση μέτριας έντασης (≥ 150 min/εβδ. αερόβια) — δεν απαιτείται προαθλητικός έλεγχος — — · —
ΒΗΜΑ > 35

Ηλικίες > 35 ετών — Εκτίμηση με βάση κίνδυνο & ένταση

  • •Πρώην επαγγελματίες, αρχάριοι μετά αδράνεια ή νέα συστηματική άσκηση
  • •Συνήθη νοσήματα: αθηροσκληρωτική ΣΝ, υπερκοιλιακές αρρυθμίες, ΚΜ, διάταση ανιούσας αορτής
  • Εκτίμηση: κατάσταση άσκησης, στόχος/άθλημα, ΚΑ παράγοντες κινδύνου + 10ετής SCORE2, πιθανότητα στεφανιαίας νόσου — — · —
  • Χαμηλού-μέτριου κινδύνου (SCORE2 < 5%) + έως μέτρια ένταση — δεν απαιτείται έλεγχος — — · —
  • Υψηλή ένταση (≥ 75 min/εβδ. ή ανταγωνιστικός) — ενδείκνυται προαθλητικός έλεγχος — Ιστορικό + κλινική + ΗΚΓ · —
  • Δοκιμασία κόπωσης — σε συμπτωματικούς, έντονη καθιστική ζωή ή SCORE2 > 5% — — · —
  • Λειτουργική/ανατομική μελέτη ισχαιμίας (stress echo / SPECT ή CTCA) — συμπτώματα, SCORE2 > 10%, οικογενής δυσλιπιδαιμία, ισχυρό οικογ. ιστορικό ΣΝ — — · —
ΒΗΜΑ ΗΚΓ+

Παθολογικό / οριακό ΗΚΓ — Περαιτέρω έλεγχος

  • •≥ 2 οριακά ευρήματα ή οποιοδήποτε παθολογικό εύρημα στο ΗΚΓ
  • •Παθολογικά ευρήματα κλινικής εξέτασης ή θετικό οικογενειακό ιστορικό
  • Υπερηχοκαρδιογράφημα — πρώτο βήμα — — · —
  • Δοκιμασία κόπωσης, Holter ρυθμού 24h — — · —
  • MRI καρδιάς (CMR με γαδολίνιο — LGE), PET — — · —
  • Στεφανιογραφία / CTCA — επί υποψίας στεφανιαίας νόσου — — · —
ΒΗΜΑ ΕΙΔΗ

Είδη προαθλητικού ελέγχου & Κάρτα Υγείας Αθλητή

  • •Πιστοποίηση αθλητικής ικανότητας — άρθρο 16 ν. 4479/2017
  • Βασικός έλεγχος — ατομικό/οικογενειακό ιστορικό + κλινική εξέταση + ΗΚΓ — Όλες οι ηλικίες > 12 ετών · Ετήσια ανανέωση
  • Επαγγελματικός έλεγχος — ιστορικό + κλινική + ΗΚΓ + (πιθανώς) υπερηχοκαρδιογράφημα — Επαγγελματίες αθλητές υψηλού επιπέδου (elite) · Ετήσια
  • Κάρτα Υγείας Αθλητή — υποχρεωτική για εγγεγραμμένους σε σωματείο με Δελτίο Αθλητικής Ιδιότητας — Θεώρηση από καρδιολόγο ή ιατρό άλλης ειδικότητας μετά σεμινάρια ΕΥΑΕΤ · Ισχύς 1 έτος
ΒΗΜΑ ΚΑΝ

Καρδιαγγειακά νοσήματα & συμμετοχή σε αθλητικές δραστηριότητες (ESC 2020)

  • •Διαγνωσμένο καρδιαγγειακό νόσημα — εξατομικευμένη απόφαση συμμετοχής
  • Στεφανιαία νόσος — επιτρέπεται (IIa/C): απουσία στένωσης > 70% ή > 50% LMCA, ΚΕ > 50%, φυσιολογική ανοχή, απουσία NSVT/πολυμορφικών συστολών — Αθλητές > 60 ετών με ΣΝ → εξαίρεση υψηλής έντασης · —
  • Υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια (HCM) — πλήρης αντένδειξη: ιστορικό SCD, συγκοπή, ΚΤ από άσκηση, υψηλό 5ετές σκορ, κλίση χώρου εξόδου > 50 mmHg, παθολογική ΑΠ άσκησης — G+/P− χωρίς ευρήματα → ανταγωνιστική (IIb/C) · —
  • Αρρυθμιογόνος μυοκαρδιοπάθεια (ARVC) — χαμηλή ένταση ≤ 150 min/εβδ. (IIa)· υψηλή ένταση αντενδείκνυται (III) — — · —
  • Διατατική μυοκαρδιοπάθεια (DCM) — ΚΕ > 40%, ασυμπτωματικός, χωρίς συγκοπές → επιτρέπεται· ΚΕ < 40% / LGE > 20% / συχνή αρρυθμιογένεση → ΟΧΙ (III/C) — — · —
  • Μυοκαρδίτιδα — αποχή 3-6 μήνες, παρακολούθηση 2 έτη· επιστροφή με φυσιολογική λειτουργία & βιοδείκτες, χωρίς αρρυθμίες — — · —
  • WPW — κατάλυση παραπληρωματικού δεματίου (I/C) επί αρρυθμιών· ασυμπτωματικοί υποψήφιοι → ηλεκτροφυσιολογική μελέτη (I/B) — — · —
  • Long QT — ΟΧΙ συμμετοχή σε QTc > 500 ms ή γενετικό LQTS με QTc > 470 ms (Α)/> 480 ms (Γ)· β-blocker σε συμπτωματικούς (I/B) — — · —
  • Σύνδρομο Brugada — απινιδωτής σε συγκοπή/αποτραπέντα SCD (I/C)· δραστηριότητες χωρίς ↑ θερμοκρασίας > 31 °C (IIb/C) — — · —
  • Βαλβιδική νόσος & αορτοπάθεια — εξατομικευμένη απόφαση κατά ESC 2020 (στένωση/ανεπάρκεια μιτροειδούς-αορτικής, αορτή > 50 mm → αποφυγή άσκησης) — — · —
  • Συγγενείς ανωμαλίες στεφανιαίων — οξεία γωνία έκφυσης ή πορεία μεταξύ μεγάλων αγγείων ή ενδομυοκαρδιακή → αντενδείκνυται (III/C) — 2η αιτία SCD σε αθλητές — 80πλάσιος κίνδυνος · —
ΑΠΟΦΕΥΓΕΤΕ
Τι να αποφύγετε
  • ⚠Έγκριση συμμετοχής σε αθλητή με παθολογικό ΗΚΓ ή ύποπτο ιστορικό χωρίς ολοκλήρωση του περαιτέρω καρδιολογικού ελέγχου.
  • ⚠Υψηλής έντασης ή ανταγωνιστικά αθλήματα σε HCM υψηλού κινδύνου, σοβαρή βαλβιδοπάθεια, αορτή > 50 mm, ARVC, Long QT/Brugada υψηλού κινδύνου.
  • ⚠Επιστροφή στην άθληση μετά μυοκαρδίτιδα/περικαρδίτιδα πριν την παρέλευση 3-6 μηνών και την αποκατάσταση λειτουργίας & βιοδεικτών.
ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ
Παρακολούθηση
  • Κάρτα Υγείας Αθλητή — ετήσια ανανέωση από τις Εθνικές Αθλητικές Ομοσπονδίες.
  • < 35 ετών: επανάληψη βασικού ελέγχου ανά 2 έτη.
  • Αορτοπάθεια: επανεκτίμηση ανά 2 έτη (< 40 mm), ετήσια (40-45 mm), ανά 6μηνο (45-50 mm).
  • Μυοκαρδίτιδα: παρακολούθηση επί 2 έτη μετά τη διάγνωση.
ΟΔΗΓΙΕΣ
Οδηγίες προς τους Ασθενείς
  • ●Άμεση αναφορά συμπτωμάτων κατά την άσκηση: θωρακικό άλγος, δυσανάλογη δύσπνοια, ζάλη, συγκοπή, αίσθημα παλμών.
  • ●Ενημέρωση για το οικογενειακό ιστορικό αιφνίδιου θανάτου ή καρδιοπάθειας σε νεαρή ηλικία.
  • ●Σε διαγνωσμένο καρδιαγγειακό νόσημα — η συμμετοχή αποφασίζεται εξατομικευμένα μετά πλήρη ενημέρωση για τον κίνδυνο.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
Πηγές
6 αναφορές
  1. Pelliccia A et al. 2020 ESC Guidelines on sports cardiology and exercise in patients with cardiovascular disease. Eur Heart J 2021;42(1):17-96.
  2. Pelliccia A et al. Recommendations for participation in competitive and leisure time sport in athletes with cardiomyopathies, myocarditis, and pericarditis: EAPC. Eur Heart J 2019;40(1):19-33.
  3. Borjesson M et al. Recommendations for participation in leisure time or competitive sports in athletes-patients with CAD: EAPC. Eur Heart J 2019;40(1):13-18.
  4. Pre-participation cardiovascular evaluation: EHRA/EACPR position paper. Eur J Prev Cardiol 2017;24(1):41-46.
  5. Corrado D et al. Evolving Diagnostic Criteria for Arrhythmogenic Cardiomyopathy. J Am Heart Assoc 2021;10:e021987.
  6. Υπουργείο Υγείας. Συστάσεις Προαθλητικού Ελέγχου — Επιστημονική Ομάδα Εργασίας Καρδιαγγειακών Νοσημάτων, 2024.
Ομάδα Εργασίας:
  • · Πατσουράκος Φώτιος (Συντονιστής), Καρδιολόγος, Π.Ι.Σ.
  • · Κοχιαδάκης Γεώργιος, Καθηγητής Καρδιολογίας ΠαΓΝ Ηρακλείου, Πρόεδρος Ε.Κ.Ε.
  • · Τσιούφης Κωνσταντίνος, Καθηγητής Καρδιολογίας ΕΚΠΑ — Ιπποκράτειο
  • · Φιλιππάτος Γεράσιμος, Καθηγητής Καρδιολογίας ΕΚΠΑ — Αττικόν
  • · Βλαχόπουλος Χαράλαμπος, Καθηγητής Καρδιολογίας ΕΚΠΑ — Ιπποκράτειο
  • · Στεργίου Γεώργιος, Καθηγητής Παθολογίας-Αρτηριακής Υπέρτασης ΕΚΠΑ
  • · Σταματελόπουλος Κίμων, Καθηγητής Θεραπευτικής-Καρδιολογίας ΕΚΠΑ — Αλεξάνδρα
  • · Θηραίος Ελευθέριος, Γενικός/Οικογενειακός Ιατρός, Διευθυντής ΕΣΥ, ΚΥ Βάρης
  • · Μήτρου Παναγιώτα, Παθολόγος-Διαβητολόγος, Προϊσταμένη Αυτ. Τμ. Θεραπευτικών Πρωτοκόλλων