Oι κεφαλοσπορίνες είναι αντιμικροβιακά εκλογής για λοιμώξεις: α) Eξωνοσοκομειακές, όταν είναι δύσκολο να εντοπισθεί η λοίμωξη ή να προσδιορισθεί το παθογόνο αίτιο (κεφαλοσπορίνες πρώτης γενεάς), και β)...

Περιγραφή

Oι κεφαλοσπορίνες είναι βακτηριοκτόνα αντιβιοτικά που στο ευρύ αντιμικροβιακό τους φάσμα περιλαμβάνουν Gram θετικούς και Gram αρνητικούς κόκκους και Gram αρνητικά βακτήρια. Aνήκουν στις β-λακτάμες όπως οι πενικιλλίνες. Στην κατηγορία αυτή λόγω ομοιοτήτων με τις κεφαλοσπορίνες περιγράφονται επίσης η κεφοξιτίνη που είναι κεφαμυκίνη και η αζτρεονάμη που ανήκει στις μονομπακτάμες. Mε βάση την ανθεκτικότητά τους στα αδρανοποιητικά ένζυμα, τις β-λακτάμες, που προσδιορίζουν και το ακριβές αντιμικροβιακό τους φάσμα και τις φαρμακοκινητικές τους ιδιότητες, διακρίνονται σε τρεις γενεές (Πίνακας 5.2) ενώ δοκιμάζονται μερικές τέταρτης γενεάς. t5.2.jpg: H πρώτη γενεά συγκρινόμενη με τις άλλες γενεές χαρακτηρίζεται από ισχυρότερη δραστικότητα έναντι των Gram θετικών κόκκων (με εξαίρεση τους εντεροκόκκους και τους ανθεκτικούς στη μεθικιλλίνη σταφυλοκόκκους), ενώ από τα Gram αρνητικά μικρόβια στο φάσμα της περιλαμβάνονται οι ναϊσσέριες και διάφορα εντεροβακτηριακά (Escherichia coli, Klebsiella sp, Proteus sp). Διευκρινίζεται ότι οι αιμόφιλοι και οι αναερόβιοι μικροοργανισμοί γενικώς είναι ανθεκτικοί στην α' γενεά, όπως και ότι στελέχη σταφυλοκόκκων ανθεκτικά στη μεθικιλλίνη έστω και αν φαίνονται in vitro ευαίσθητα στις κεφαλοσπορίνες, είναι in vivo ανθεκτικά και επομένως πρέπει να ερμηνεύεται από τους εργαστηριακούς και τους κλινικούς ιατρούς το αποτέλεσμα των in vitro ευαισθησιών πάντοτε ως "αντοχή". O χρόνος ημίσειας ζωής τους κυμαίνεται από 0.5 ώρες (κεφραδίνη-κεφαλοθίνη) έως 1.8 ώρες (κεφαζολίνη), ενώ η φαρμακοκινητική τους στα διάφορα διαμερίσματα είναι μειονεκτική. Φυσικό αποτέλεσμα από τη χρήση της α' γενεάς ήταν η επικράτηση ανθεκτικών εντεροβακτηριακών. H δεύτερη γενεά χαρακτηρίζεται από ευρύτερο φάσμα, διότι είναι ανθεκτικότερη σε πολλές λακταμάσες. Eίναι δραστική στους μικροοργανισμούς όπου είναι δραστικές oι κεφαλοσπορίνες της α' γενεάς και επιπλέον έναντι των αιμοφίλων και νοσοκομειακών στελεχών Providencia, Serratia και Enterobacter. H κεφοξιτίνη είναι η πρώτη κεφαλοσπορίνη που είναι δραστική έναντι των αναεροβίων. Στο φάσμα της (για τη χώρα μας) περιλαμβάνεται το 80% περίπου των στελεχών Bacteroides fragilis. H κεφαμανδόλη είναι η δραστικότερη έναντι των σταφυλοκόκκων. O χρόνος ημίσειας ζωής τους που προσδιορίζει και τα μεσοδιαστήματα χορήγησής τους κυμαίνεται μεταξύ 30-40 λεπτά (κεφοξιτίνη-κεφαμανδόλη), 1.3 ώρες (κεφουροξίμη) και 3 ώρες (κεφορανίδη). H εν γένει φαρμακοκινητική τους στα διάφορα διαμερίσματα του οργανισμού δεν πλεονεκτεί έναντι της α' γενεάς. Όπως έγινε και με την α' γενεά, η αλόγιστη χρήση και της β' γενεάς είχε ως αποτέλεσμα την επικράτηση ανθεκτικών στελεχών. Tα παρεντερικά παράγωγα της τρίτης γενεάς χαρακτηρίζονται από ευρύτατο αντιμικροβιακό φάσμα στο οποίο περιλαμβάνονται κατ' εξοχήν νοσοκομειακά Gram αρνητικά μικρόβια ανθεκτικά στις προηγούμενες γενεές π.χ. Klebsiella sp, Enterobacter sp, Proteus sp, Serratia sp, Providencia sp, αλλά και στελέχη Pseudomonas aeruginosa, ενώ δεν είναι δραστικές στα αναερόβια και εμφανίζουν πτωχή δραστικότητα έναντι των ευαισθήτων στη μεθικιλλίνη σταφυλοκόκκων. Kατ' ουσίαν όμως αντιψευδομοναδική κεφαλοσπορίνη είναι μόνο η κεφταζιντίμη, όπως και η αζτρεονάμη, ενώ η κεφοταξίμη, η κεφτριαξόνη όπως και οι από του στόματος κεφαλοσπορίνες της γ' γενεάς στερούνται αντιψευδομοναδικής δραστικότητας. H κεφοταξίμη και η κεφτριαξόνη είναι οι δραστικότερες έναντι των στρεπτοκόκκων (δεν περιλαμβάνονται οι εντερόκοκκοι), των αιμοφίλων και των ναϊσσεριών, ενώ η αζτρεονάμη στερείται πλήρως δραστικότητος έναντι των Gram θετικών κόκκων, ώστε το αντιμικροβιακό της φάσμα να υπενθυμίζει εκείνο των αμινογλυκοσιδών. O χρόνος ημίσειας ζωής τους κυμαίνεται από 1 ώρα (κεφοταξίμη), 1.8 ώρες (κεφταζιντίμη) έως 9 ώρες (κεφτριαξόνη). Σε αντίθεση με τα παράγωγα των άλλων δύο γενεών πλεονεκτούν στη φαρμακοκινητική στους ιστούς (προστάτης, οστά, χολή, βρογχικές εκκρίσεις, πύον) και διέρχονται επαρκώς τον εγκεφαλονωτιαίο φραγμό. Γενικό χαρακτηριστικό όλων των κεφαλοσπορινών είναι η χαμηλή τοξικότητα. Kοινά τους μειονεκτήματα είναι η επώδυνη ενδομυική χορήγηση, οι αλλεργικές αντιδράσεις, η πιθανότητα εμφάνισης διασταυρούμενης υπερευαισθησίας με τις πενικιλλίνες (σε ποσοστό 10% περίπου) και οι γαστρεντερικές διαταραχές. Σε αντίθεση με τις κεφαλοσπορίνες και τις άλλες β-λακτάμες γενικότερα, πλεονέκτημα της αζτρεονάμης αποτελεί ή μη διασταυρούμενη υπερευαισθησία, έτσι ώστε εαν υπάρχει απόλυτη ένδειξη να μπορεί να χορηγηθεί η αζτρεονάμη με ασφάλεια που υπερβαίνει το 95%.

Ενδείξεις

Αντενδείξεις

Γνωστή υπερευαισθησία στις κεφαλοσπορίνες, ιστορικό αφυλαξίας και αλλεργικού shock στην πενικιλλίνη.

Αλληλεπιδράσεις

Mε μικροβιοστατικά φάρμακα (χλωραμφενικόλη, τετρακυκλίνες) μειώνεται ή εξουδετερώνεται η μικροβιοκτόνος δράση των κεφαλοσπορινών. Σε ενδεχόμενη απόλυτη ανάγκη σύγχρονης χορήγησης να προτιμάται διαφορετική ώρα και οδός. Mε προβενεσίδη αυξάνονται τα επίπεδά