Mε τον εμβολιασμό επιδιώκεται η δημιουργία ειδικής ανοσολογικής άμυνας κατά συγκεκριμένης νόσου. Στόχος είναι η μίμηση της φυσικής λοίμωξης και η πρόκληση ανοσολογικής αντίδρασης με σκοπό την πρόληψη και εκρίζωση λοιμωδών νοσημάτων (π.χ. ευλογιά). Επειδή τα εμβόλια χορηγούνται σε υγιή άτομα, κυρίως σε βρέφη και παιδιά, πρέπει να πληρούν ορισμένες προϋποθέσεις όσον αφορά την ασφάλεια και αποτελεσματικότητά τους: α) το εμβόλιο να μην προκαλεί νόσο ή σοβαρές ανεπιθύμητες ενέργειες β) να εξασφαλίζει μακροχρόνια ανοσία, αν είναι δυνατό, για όλη τη ζωή γ) ο εμβολιαζόμενος να μη μεταδίδει νόσο σε επίνοσα άτομα και δ) να είναι δυνατή η μέτρηση της αντισωματικής απάντησης. Η σύνθεση των εμβολίων περιλαμβάνει: 1. Τα αντιγόνα που μπορεί να είναι α) ζώντες εξασθενημένοι ιοί ή βακτήρια (πολιομυελίτιδας-Sabin, ιλαράς, ερυθράς, παρωτίτιδας, BCG), β) αδρανοποιηθέντες ιοί ή βακτήρια (γρίππης, κοκκύτη, τύφου), γ) αδρανοποιημένες εξωτοξίνες μικροοργανισμών (τοξοειδές διφθερίτιδας και τετάνου), τμήμα ιού ή μικροβίου (γρίππης, πνευμονιόκοκκου, μηνιγγιτιδόκοκκου, αιμόφιλου της ινφλουέντζας) και δ) να είναι πρωτεϊνικής φύσεως (παρασκευή με την τεχνική του ανασυνδυασμένου DNA, όπως το εμβόλιο της ηπατίτιδας Β). 2. Ισότονο διάλυμα χλωριούχου νατρίου ή απεσταγμένο νερό ή ακόμα και θρεπτικό υλικό των ιστικών καλλιεργειών, στο οποίο μπορούμε να ανιχνεύσουμε πρωτεΐνες ή άλλα προϊόντα του καλλιεργητικού υλικού (λεύκωμα ωού, αντιγόνα ιστικών καλλιεργειών κλπ.). 3. Συντηρητικά, σταθεροποιητικούς παράγοντες και ίχνη χημικών ουσιών που αποτελούν απαραίτητη προσθήκη για την παρεμπόδιση ανάπτυξης μικροβίων ή για τη σταθεροποίηση του αντιγόνου (αντιβιοτικά, φορμαλδεΰδη, γλυκίνη, υδραργυρικά άλατα κλπ.). Aν το εμβολιαζόμενο άτομο είναι αλλεργικό στις ουσίες αυτές τότε μπορούν να εμφανιστούν αντιδράσεις υπερευαισθησίας. 4. Eπιβραδυντικούς στην απορρόφηση παράγοντες (αργίλιο) έτσι ώστε το αντιγόνο να κατακρατείται για μεγαλύτερα χρονικά διαστήματα στο σημείο της ένεσης και να παρατείνεται η διέγερση για πρόκληση αντισωμάτων. Τα εμβόλια που περιέχουν επιβραδυντικούς στην απορρόφηση παράγοντες θα πρέπει να ενίονται βαθιά στη μυϊκή μάζα γιατί η υποδόρια χορήγησή τους μπορεί να προκαλέσει έντονα τοπικά ερεθιστικά φαινόμενα (μέχρι και ιστική νέκρωση). Για τη διατήρηση και τον τρόπο χορήγησης των εμβολίων πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι οδηγίες της παρασκευάστριας εταιρείας. Κατά κανόνα τα εμβόλια διατηρούνται σε χαμηλή θερμοκρασία, συνήθως +2° έως +8°C, εκτός από ελάχιστα σκευάσματα που απαιτούν χαμηλότερη θερμοκρασία. Όταν χρησιμοποιούνται εμβόλια από νεκρούς ιούς η ανοσολογική ανταπόκριση και η διάρκεια της ανοσίας υπολείπονται σε σχέση με αυτές που προκαλούνται από ζώντες εξασθενημένους ιούς. Επίσης η ανοσία που αποκτάται μετά από φυσική λοίμωξη είναι πιό ικανοποιητική σε διάρκεια και ένταση από αυτή που προκαλείται μετά από τον εμβολιασμό. Τα εμβόλια μπορεί να προκαλέσουν ήπιες ανεπιθύμητες ενέργειες, όπως μέτριο ή υψηλό πυρετό, πόνο, ερυθρότητα και οίδημα στο σημείο του εμβολιασμού, καταβολή, εξάνθημα, κνησμό, κεφαλαλγία και σπανίως γενικευμένη αλλεργική αντίδραση. Η πρόκληση νόσου από εμβόλια είναι σπάνια ή ως ατύχημα μετά από χορήγηση ατελώς εξασθενημένων ή αδρανοποιημένων εμβολίων ή μετά από χορήγηση ζώντων εξασθενημένων εμβολίων, όπως BCG ή Sabin κυρίως σε ανοσοκατασταλμένα άτομα. Γι' αυτό τα εμβόλια από ζώντες εξασθενημένους ιούς ή μικρόβια πρέπει να αποφεύγονται στα άτομα με συγγενή ή επίκτητη διαταραχή του ανοσολογικού συστήματος. Ο εμβολιασμός πρέπει να αναβάλλεται κατά τη διαδρομή οξέων εμπυρέτων νοσημάτων, σε άτομα που παίρνουν ανοσοκατασταλτικά φάρμακα και κατά την εγκυμοσύνη. Η αναβολή του εμβολιασμού κατά την εγκυμοσύνη αποτελεί γενική τακτική, όπως και για κάθε άλλο φάρμακο, το οποίο δεν πρέπει να χορηγείται αν δεν υπάρχει απόλυτη ένδειξη. Επειδή όμως κανένα εμβόλιο δεν έχει ενοχοποιηθεί ότι προκαλεί οποιαδήποτε βλάβη στο έμβρυο, δεν συνιστάται έκτρωση, αν κατά λάθος εμβολιασθεί μία έγκυος με οποιοδήποτε εμβόλιο. Το Χρονοδιάγραμμα εμβολιασμών για τα βρέφη και τα παιδιά φαίνεται στους Πίνακες 14.1, 14.2 και 14.3, ενώ για τους ενήλικες στον Πίνακα 14.4. Η ταυτόχρονη χορήγηση εμβολίων δεν επηρεάζει την αντισωματική απάντηση και δεν αυξάνει τις ανεπιθύμητες ενέργειες, γι' αυτό και συνιστάται. Τα μεσοδιαστήματα εμβολιασμών πρέπει να τηρούνται για να έχουμε ικανοποιητική ανοσολογική απάντηση. Συνήθως, μεταξύ αδρανοποιημένων ή νεκρών εμβολίων απαιτείται μεσοδιάστημα ενός μηνός και μεταξύ ζώντων εξασθενημένων δύο μηνών. Εάν τα μεσοδιαστήματα μεταξύ των εμβολιασμών είναι μεγαλύτερα από τα αναγραφόμενα στους Πίνακες, τονίζεται ότι δεν πρέπει να επαναλαμβάνονται δόσεις αλλά να συνεχίζεται ο εμβολιασμός για τη συμπλήρωση του αριθμού των δόσεων. t14.1.jpg: t14.2.jpg: t14.3.jpg: t14.4.jpg: ΔIEΘNEIΣ ΣYMBOΛIΣMOI EMBOΛIΩN KAI OΔOI XOPHΓHΣHΣ TOYΣ BCG: (BACILLE CALMETTE-GUERIN): Eμβόλιο κατά της φυματίωσης Περιέχει εξασθενημένα βακτηρίδια μυκοβακτηριδίου φυματίωσης βοείου τύπου. Χορηγείται ενδοδερμικά στην κατάφυση του δελτοειδούς μυός. DT: (DIPHTHERIA-TETANUS): Διπλό εμβόλιο διφθερίτιδας και τετάνου. Περιέχει ανατοξίνες διφθερίτιδας και τετάνου. Χορήγηση: ενδομυϊκά. DTaP: (DIPHTHERIA-TETANUS-ACELLULAR PERTUSSIS): Τριπλό εμβόλιο διφθερίτιδας- τετάνου και ακυτταρικό κοκκύτου. Περιέχει ανατοξίνες διφθερίτιδας, τετάνου και αδρανοποιημένη κοκκυτική τοξίνη, νηματοειδή αιμοσυγκολλητίνη, διάφορα αιμοσυγκολλητινογόνα και περτακτίνη, ουσία της εξωτερικής κυτταρικής μεμβράνης του αιμόφιλου κοκκύτου. Χορήγηση: ενδομυϊκά. DTP: (DIPHTHERIA-TETANUS-PERTUSSIS): Τριπλό εμβόλιο διφθερίτιδας- τετάνου και κοκκύτου. Περιέχει ανατοξίνες διφθερίτιδας, τετάνου και νεκρούς αιμόφιλους κοκκύτου. Χορήγηση: ενδομυϊκά. Hep.A: (HAV) (HEPATITIS A): Eμβόλιο κατά της ηπατίτιδας A. Περιέχει νεκρό ιό ηπατίτιδας A του στελέχους HΜ175 που έχει αδρανοποιηθεί με φορμαλδεΰδη. Χορηγείται ενδομυϊκά. Hep.B: (HBV) (HEPATITIS B): Eμβόλιο κατά της ηπατίτιδας B. Περιέχει ανασυνδυασμένο αντιγόνο επιφανείας ιού ηπατίτιδας Β (πρωτεΐνη S). Χορηγείται ενδομυϊκά. Hib: (HAEMOPHILUS INFLUENZAE b): Eμβόλιο αιμοφίλου τύπου b. Περιέχει πολυσακχαρίτη της κάψας του μικροβίου συζευγμένο με πρωτεΐνη (ανατοξίνη τετάνου ή διφθερίτιδας). Χορηγείται ενδομυϊκά. IPV: (INACTIVATED POLIO VACCIN): Το εμβόλιο SALK, περιέχει αδρανοποιημένους ιούς πολιομυελίτιδας, ορότυπους 1, 2 και 3. Χορηγείται ενδομυϊκά. MCCV: (MENINGOCOCCUS C CONJUGATE VACCINE) Eμβόλιο μηνιγγιτιδοκόκκου οροομάδας C. Περιέχει πολυσακχαρίτη της κάψας του μικροβίου συζευγμένο με πρωτεΐνη (ανατοξίνη τετάνου ή διφθερίτιδας). Χορηγείται ενδομυϊκά. MMR: (MEASLES, MUMPS, RUBELLA): Eμβόλιο κατά της ιλαράς, παρωτίτιδας, ερυθράς Περιέχει ζώντες εξασθενημένους ιούς. Χορηγείται ενδομυϊκά ή υποδόρια. OPV: (ORAL POLIO VACCIN): Το εμβόλιο SABIN, περιέχει ζώντες εξασθενημένους ιούς πολιομυελίτιδας ορότυπους 1, 2 και 3. Χορήγηση: από το στόμα. RIG: (RABIES IMMUNE GLOBULIN): Ανθρώπινος αντιλυσσικός ορός. Χορηγείται ενδομυϊκώς, ταυτόχρονα με το εμβόλιο, σε άλλο σημείο του σώματος. RVA: (RABIES VACCINE ABSORBED): Εμβόλιο κατά της λύσσας. Τo RNA του ιού έχει ειδικά καλλιεργηθεί σε διπλοειδή κύτταρα ανθρώπου. Χορηγείται ενδομυϊκά. T: (TETANUS): Εμβόλιο τετάνου. Περιέχει ανατοξίνη τετάνου. Χορήγηση: ενδομυϊκά. Td: Διπλό εμβόλιο διφθερίτιδας και τετάνου τύπου ενηλίκου. Περιέχει ελαττωμένη ποσότητα διφθεριτικής ανατοξίνης (2 iu σε 0.5 ml) και κανονική δόση τετανικής ανατοξίνης. Χορήγηση: ενδομυϊκά.

Πίνακες

Πίνακες κεφαλαίου

Πίνακας 14.1: Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών — Χρονοδιάγραμμα για παιδιά και εφήβους

Πηγή: Υπουργείο Υγείας & Κοινωνικής Αλληλεγγύης (2007)

Εμβόλιο	Σχήμα
Ηπατίτιδας Β (HepB)	3 δόσεις: γέννηση (αν μητέρα HBsAg+), 2ος μήνας, 6ος μήνας
DTaP (Διφθερίτιδα, Τέτανος, Κοκκύτης)	5 δόσεις: 2, 4, 6, 15–18 μηνών, 4–6 ετών
IPV (Πολιομυελίτιδα)	4 δόσεις: 2, 4, 6–18 μηνών, 4–6 ετών
Hib (Αιμόφιλος τύπου Β)	3–4 δόσεις: 2, 4, 6 μηνών, 12–15 μηνών
MCC (Μηνιγγιτιδόκοκκος C)	3 δόσεις: 2, 4 μηνών, 15–18 μηνών
PCV (Πνευμονιόκοκκος)	4 δόσεις: 2, 4, 6, 12–15 μηνών
MMR (Ιλαρά, Παρωτίτιδα, Ερυθρά)	2 δόσεις: 12–15 μηνών, 4–6 ετών
Var (Ανεμευλογιά)	1 δόση: 12–18 μηνών. ≥12 ετών: 2 δόσεις
BCG (Φυματίωση)	1 δόση: 6 ετών (ομάδες κινδύνου νωρίτερα)
Td (Τέτανος, Διφθερίτιδα)	Αναμνηστική: 11–12 ετών, ανά 10ετία
HepA (Ηπατίτιδα Α)	2 δόσεις (ομάδες κινδύνου, ≥2 ετών)
INFL (Γρίππη)	Ετήσια, ομάδες κινδύνου ≥6 μηνών

Πίνακας 14.4: Πρόγραμμα προφύλαξης από τη λύσσα μετά την έκθεση

Κατάσταση ανοσίας	Είδος αγωγής	Αντιμετώπιση — Δοσολογία
Μη εμβολιασθέντες	Τοπικός καθαρισμός	Άμεσος επιμελής καθαρισμός όλων των τραυμάτων με σαπούνι και νερό
	Ανοσοσφαιρίνη HRIG	20 IU/kg. Μισό γύρω από τραύμα, υπόλοιπο στον γλουτιαίο. Δεν χορηγείται με ίδια σύριγγα/σημείο με εμβόλιο
	Εμβόλιο HDCV ή RVA	1.0 ml ενδομυϊκώς στον δελτοειδή, ημέρες 0, 3, 7, 14 και 28
Εμβολιασθέντες παλαιότερα	Τοπικός καθαρισμός	Καθαρισμός τραυμάτων. Δεν χορηγείται HRIG
Εμβολιασθέντες παλαιότερα	Εμβόλιο HDCV ή RVA	1.0 ml ενδομυϊκώς στον δελτοειδή, ημέρες 0 και 3

Πίνακας 14.5: Συστάσεις για την προφύλαξη τραυμάτων από τον τέτανο

Είδος τραύματος	Χωρίς ανοσία / μερική	Πλήρης ανοσία — χρόνος από τελευταία δόση
Είδος τραύματος	Αγωγή	<5 έτη	5–10 έτη	>10 έτη
Καθαρό — ελαφρό	Έναρξη/ολοκλήρωση ανοσοποίησης. Τοξοειδές 0.5ml	Καμία αγωγή	Καμία αγωγή	Τοξοειδές 0.5ml
Καθαρό — σοβαρό ή επιρρεπές	1) Αντιτετ. ανοσοσφ. 250 IU 2) Τοξοειδές 0.5ml + ολοκλήρωση	Καμία αγωγή	Τοξοειδές 0.5ml	1) Τοξοειδές 0.5ml 2) Αντιτετ. ανοσοσφ. 250 IU
Επιρρεπές, καθυστερημένη νεαροποίηση	1) Αντιτετ. ανοσοσφ. 500 IU 2) Τοξοειδές 0.5ml + αντιβιοτικά	Τοξοειδές 0.5ml + αντιβιοτικά	Τοξοειδές 0.5ml + αντιβιοτικά	1) Τοξοειδές 0.5ml 2) Αντιτετ. ανοσοσφ. 500 IU + αντιβιοτικά

Linked substances

Δραστικές ουσίες για αυτό το κεφάλαιο

7 δραστικές

Conjugated Estrogens ATC G03CA57

Human Menopausal Gonadotrophin ATC G03GA02

Rabies Immunoglobulin ATC J06BB05

Rubella Immunoglobulin ATC J06BB06

Typhoid-Hepatitis A ATC J07CA10

Πολυμυξίνη B ATC A07AA05 ATC J01XB02 ATC S01AA18 ATC S02AA11

Σιταλοπράμη ATC N06AB04