Σακχαρώδης Διαβήτης Τύπου 2

ΟΡΙΣΜΟΣ

Ορισμός & Πεδίο εφαρμογής

Ο Σακχαρώδης Διαβήτης (ΣΔ) είναι χρόνια νόσος με υπεργλυκαιμία και διαταραχή του μεταβολισμού υδατανθράκων, λιπών & πρωτεϊνών, λόγω μειονεκτικής έκκρισης ή/και δράσης της ινσουλίνης. Διακρίνεται σε ΣΔ τύπου 1 (απόλυτη έλλειψη ινσουλίνης), ΣΔ τύπου 2 (συχνότερος — διαταραχή έκκρισης & δράσης), άλλους τύπους (MODY, νεογνικός, παγκρεατικός) και ΣΔ της κύησης.

Πεδίο εφαρμογής

Ενήλικες & παιδιά/έφηβοι με σακχαρώδη διαβήτη — διαχείριση από τον θεράποντα ιατρό/διαβητολόγο

Ηλικία

Διακριτά σχήματα για ενήλικες & παιδιά/εφήβους· έλεγχος προδιαβήτη/ΣΔ από ηλικία ≥ 35 ετών

ICD-10

Κωδικοί ICD-10

Ενεργοποιούν το πρωτόκολλο

✓ Κωδικοί που ενεργοποιούν το πρωτόκολλο

E10 Σακχαρώδης διαβήτης τύπου 1 E11 Σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2 E13 Άλλος καθορισμένος σακχαρώδης διαβήτης E14 Σακχαρώδης διαβήτης, μη καθορισμένος O24 Σακχαρώδης διαβήτης στην κύηση R73 Παθολογική γλυκόζη αίματος — προδιαβήτης

ΕΛΕΓΧΟΣ

Διαγνωστική Προσέγγιση

Διαγνωστικά κριτήρια: γλυκόζη νηστείας πλάσματος ≥ 126 mg/dl· ή τυχαία γλυκόζη ≥ 200 mg/dl με συμπτώματα· ή γλυκόζη 2h μετά OGTT 75 g ≥ 200 mg/dl· ή HbA1c ≥ 6,5%.
Προδιαβήτης: IFG (γλυκόζη νηστείας 100-125 mg/dl) ή IGT (140-200 mg/dl 2h μετά OGTT).
Για ένταξη στο πρωτόκολλο: τουλάχιστον ένα διαγνωστικό κριτήριο (ο ΣΔ κύησης εξαιρείται).
Στόχοι ρύθμισης: HbA1c < 7% (< 8,5% σε μεγάλη διάρκεια ΣΔ/σοβαρές υπογλυκαιμίες/βαριά συννοσηρότητα), προγευματική γλυκόζη < 130 mg/dl, μεταγευματική < 180 mg/dl, TIR 70-180 mg/dl > 70%.
Παρακολούθηση HbA1c ανά 3 μήνες — αλλαγή θεραπείας αν δεν επιτυγχάνεται ο στόχος μετά 2-3 μήνες.

ΒΑΡΥΤΗΤΑ

Αξιολόγηση Βαρύτητας / Κινδύνου

Στόχοι γλυκαιμικής ρύθμισης

HbA1c < 7% (γενικός στόχος), προγευματική γλυκόζη < 130 mg/dl, μεγίστη μεταγευματική < 180 mg/dl, TIR (70-180 mg/dl) > 70% του 24ώρου.

HbA1c < 8,5% σε μεγάλη διάρκεια ΣΔ, ιστορικό σοβαρών υπογλυκαιμιών, μειωμένο προσδόκιμο επιβίωσης ή βαριά συνυπάρχοντα νοσήματα.

Στόχοι λιπιδίων ανά καρδιαγγειακό κίνδυνο

Τύπος	Περιγραφή
Πολύ υψηλός ΚΑ κίνδυνος	LDL < 55 mg/dL ΚΑΙ μείωση ≥ 50% από την αρχική τιμή · non-HDL < 85 · ApoB < 65
Υψηλός κίνδυνος	LDL < 70 mg/dL · non-HDL < 100 · ApoB < 80
Μέτριος κίνδυνος	LDL < 100 mg/dL · non-HDL < 130 · ApoB < 100
Όλοι	Τριγλυκερίδια < 150 mg/dL. ΣΑΠ < 130 mmHg, ΔΑΠ < 80 (όχι < 70).

ΦΑΡΜΑΚΑ

Διαθέσιμες Κατηγορίες Φαρμάκων

Ινσουλίνες βασικές (μακράς/μέσης δράσης)

Διγουανίδες — 1η γραμμή

Αναστολείς DPP-4 (όχι ποτέ μαζί με GLP-1)

Διπλός αγωνιστής GIP/GLP-1

Αγωνιστές υποδοχέα GLP-1 (τεκμηριωμένο ΚΑ & νεφρικό όφελος)

Μεγλιτινίδες — γευματικοί ινσουλινοεκκριταγωγοί

Ινσουλίνες ταχείας / υπερταχείας & ανθρώπινου τύπου

Αναστολείς SGLT2 (ένδειξη & σε ΧΝΝ / ΚΑ χωρίς ΣΔ)

Σουλφονυλουρίες (κίνδυνος υπογλυκαιμίας — γλικλαζίδη σε χαμηλό eGFR)

Θειαζολιδινεδιόνες

ΘΕΡΑΠΕΙΑ

Θεραπευτικά Σχήματα

8 βήματα με ακριβή δοσολογία

ΒΗΜΑ Α

ΣΔ τύπου 2 — Χωρίς εγκατεστημένη ΚΑ νόσο / καρδιακή ανεπάρκεια / ΧΝΝ

•Στόχος: ρύθμιση γλυκόζης, έλεγχος συμπτωμάτων & σωματικού βάρους

— Τιτλοποίηση — eGFR 60-89 έως 3000 mg, 45-60 έως 2000 mg, 30-45 έως 1000 mg, < 30 αντένδειξη · Συνεχής
+ — Add-on · Συνεχής
+ + + — Add-on · Συνεχής
+ — Add-on · Συνεχής
+ + + — Add-on · Συνεχής

DPP-4 & Metformin: ουδέτερη επίδραση στο βάρος.

ΒΗΜΑ Β

ΣΔ τύπου 2 — Με αθηροσκληρωτική ΚΑ νόσο / ΚΑ ανεπάρκεια / ΧΝΝ

•Στόχος: μείωση καρδιονεφρικού κινδύνου — ανεξάρτητα από την HbA1c

+ + + — Επίτευξη γλυκαιμικού στόχου ή χορήγηση μετφορμίνης · Συνεχής
+ + — — · Συνεχής
+ — Empagliflozin/Dapagliflozin 10 mg — έναρξη σε eGFR > 20 · Συνεχής
+ + — — · Συνεχής

FLOW: σεμαγλουτίδη 1,0 mg — μείωση 24% του πρωτογενούς νεφρικού καταληκτικού σημείου.

ΒΗΜΑ ΙΝΣ

Ινσουλινοθεραπεία στον ΣΔ τύπου 2

•Αδυναμία επίτευξης HbA1c ≤ 7% με μη ενέσιμη αγωγή
•HbA1c > 9% + καταβολικά συμπτώματα υπό μονοθεραπεία μετφορμίνης → βασική ινσουλίνη

+ + — Βασική: ανάλογο μακράς δράσης × 1 ή NPH × 1-2 · Συνεχής
+ + + — Επί αποτυχίας → 2η/3η γευματική δόση · Συνεχής

Πριν την εντατικοποίηση προστίθεται GLP-1 αν δεν έχει χορηγηθεί· διακόπτονται οι DPP-4.
— Εξατομικευμένα · Συνεχής

ΒΗΜΑ ΣΔ1

ΣΔ τύπου 1

•Απόλυτη έλλειψη ενδογενούς ινσουλίνης — αναπλήρωση

+ + — Εξατομικευμένα · Συνεχής
+ + + — Σχήμα πολλαπλών ενέσεων ή συνεχής υποδόρια έγχυση με αντλία · Συνεχής

Στόχος: προγευματική 80-130, μεταγευματική < 180 mg/dl. Τα μείγματα δεν έχουν θέση στον ΣΔτ1.
+ + + — — · Συνεχής

ΒΗΜΑ ΠΑΙΔ

ΣΔ σε παιδιά & εφήβους

•ΣΔτ1 (> 90% του παιδικού/εφηβικού ΣΔ) ή ΣΔτ2

+ — Εξατομικευμένοι στόχοι — αποφυγή υπογλυκαιμιών, φυσιολογική ανάπτυξη · Συνεχής
— 500-1000 mg × 1, τιτλοποίηση, μέγιστη 1000 mg × 2 · Συνεχής
+ + + — Add-on · Συνεχής

⚠ Σουλφονυλουρίες ΟΧΙ στην εφηβική ηλικία.
— 0,25-0,5 U/kg — μετάβαση σε μετφορμίνη σε 2-6 εβδομάδες · Συνεχής

ΒΗΜΑ ΚΥΗ

ΣΔ κατά την κύηση

•ΣΔ κύησης ή προϋπάρχων ΣΔ σε εγκυμοσύνη

— — · Κύηση
+ + — Στόχοι: νηστείας 70-90, 1h μεταγευματική 100-130 mg/dl, HbA1c < 6% · Κύηση
+ + — — · Κύηση

ΒΗΜΑ ΝΕΥ

Επώδυνη διαβητική νευροπάθεια

•ΣΔ + επώδυνα συμπτώματα που παρεμβαίνουν στην καθημερινότητα/ύπνο, χωρίς υποχώρηση με απλά αναλγητικά

+ — — · Αναμονή ανταπόκρισης 2-4 εβδ.
— — · —
3ο Βήμα: συνδυασμός φαρμάκων διαφορετικού μηχανισμού (πρεγκαμπαλίνη/γκαμπαπεντίνη + ντουλοξετίνη) — — · —
— — · —

ΒΗΜΑ ΑΝΤ

Αντιαιμοπεταλιακή αγωγή

•Πρόληψη καρδιαγγειακών επεισοδίων στον ΣΔ

— 100 mg × 1 · Συνεχής
— 75-100 mg × 1 · Συνεχής

Εφόσον δεν υπάρχουν αντενδείξεις ή αυξημένος αιμορραγικός κίνδυνος.

ΑΠΟΦΕΥΓΕΤΕ

Τι να αποφύγετε

⚠Συγχορήγηση αναστολέα DPP-4 με αγωνιστή GLP-1 — δεν χορηγούνται ποτέ μαζί.
⚠Φαρμακευτική αγωγή για πρόληψη του ΣΔ — κανένα φάρμακο δεν έχει σήμερα τέτοια ένδειξη.
⚠Μετφορμίνη σε eGFR < 30 ml/min· σουλφονυλουρίες στην εφηβική ηλικία· γλιβενκλαμίδη σε αυξημένο κίνδυνο υπογλυκαιμίας.
⚠Μείγματα ινσουλινών στον ΣΔ τύπου 1 (πλην ειδικών περιπτώσεων).
⚠Συνταγογράφηση εξενατίδης, εξενατίδης LAR & λιξισενατίδης (απένταξη) — και τιρζεπατίδης 2,5-15 mg / σεμαγλουτίδης > 1 mg επί του παρόντος.

ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ

Παρακολούθηση

HbA1c ανά 3 μήνες.
Ανά 6 μήνες: γενική αίματος, γλυκόζη, νεφρική λειτουργία (eGFR CKD-EPI 2021) & ηλεκτρολύτες, ηπατικός έλεγχος, λιπιδαιμικό προφίλ, ουρικό, ασβέστιο/αλβουμίνη/φώσφορος, γενική ούρων, λόγος λευκωματίνης/κρεατινίνης ούρων.
Ετήσια: NT-proBNP (επί υποψίας ΚΑ), βιταμίνη B12 (επί μετφορμίνης), TSH, ΗΚΓ, υπερηχοκαρδιογράφημα, υπέρηχος άνω κοιλίας & νεφρών, βυθοσκόπηση.
ΧΝΝ: συν-παρακολούθηση από νεφρολόγο — eGFR ανά τρίμηνο σε eGFR 30-44· παραπομπή σε eGFR < 30.

ΟΔΗΓΙΕΣ

Οδηγίες προς τους Ασθενείς

●Δίαιτα & τακτική σωματική άσκηση — απαραίτητες στην πρόληψη και την αντιμετώπιση· εκπαίδευση από την πρώτη διάγνωση.
●Αυτοέλεγχος γλυκόζης και τακτικός έλεγχος HbA1c.
●GLP-1 & Tirzepatide: διακοπή 1 εβδομάδα πριν από προγραμματισμένο χειρουργείο.
●Διαχείριση καπνίσματος, υπέρτασης, παχυσαρκίας & δυσλιπιδαιμίας.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Πηγές

5 αναφορές

Ελληνική Διαβητολογική Εταιρεία. Κατευθυντήριες Οδηγίες για τη Διαχείριση του Διαβητικού Ασθενούς, 2024-2025.
American Diabetes Association. Standards of Medical Care in Diabetes 2024. Diabetes Care 2024;47(Suppl 1).
DiMeglio LA et al. ISPAD Clinical Practice Consensus Guidelines 2018: Glycemic control. Pediatr Diabetes 2018;19(Suppl 27):105-114.
Waldfogel JM et al. Pharmacotherapy for diabetic peripheral neuropathy. Neurology 2017;88:1958-67.
Υπουργείο Υγείας. Θεραπευτικά Πρωτόκολλα Συνταγογράφησης του Σακχαρώδη Διαβήτη, 2025.

Ομάδα Εργασίας:

· Τεντολούρης Νικόλαος (Συντονιστής), Καθηγητής Παθολογίας ΕΚΠΑ — Διαβητολογικό Κέντρο Λαϊκού, Πρόεδρος ΕΕΕΠ
· Μαυρογιαννάκη Αναστασία, Παθολόγος-Διαβητολόγος, Διευθύντρια ΕΣΥ — ΝΙΜΤΣ
· Παπάνας Νικόλαος, Καθηγητής Παθολογίας-ΣΔ ΔΠΘ — ΠΓΝ Αλεξανδρούπολης
· Κανάκα Χριστίνα, Καθηγήτρια Παιδιατρικής Ενδοκρινολογίας ΕΚΠΑ — Παίδων Αγία Σοφία
· Χαρμανδάρη Ευαγγελία, Καθηγήτρια Παιδιατρικής Ενδοκρινολογίας ΕΚΠΑ
· Ιωαννίδης Ιωάννης, Παθολόγος-Διαβητολόγος
· Μήτρου Παναγιώτα, Παθολόγος-Διαβητολόγος, Προϊσταμένη Αυτ. Τμ. Θεραπευτικών Πρωτοκόλλων