Clinio Logo
Clinio

Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ) — Θεραπευτικό Πρωτόκολλο

Υπουργείο Υγείας — Επιστημονική Ομάδα Αναπνευστικών Νοσημάτων · Σε συνεργασία με την Ελληνική Πνευμονολογική Εταιρεία · 2024

ΟΡΙΣΜΟΣ
Ορισμός & Πεδίο εφαρμογής

Η Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ) χαρακτηρίζεται από επίμονα αναπνευστικά συμπτώματα και περιορισμό της εκπνευστικής ροής που οφείλεται σε βλάβες αεραγωγών και κυψελίδων, συνήθως από έκθεση σε επικίνδυνα σωματίδια ή αέρια. Διάγνωση: σπιρομέτρηση με FEV₁/FVC < 70% μετά βρογχοδιαστολή. Κύρια αιτία το κάπνισμα.

Πεδίο εφαρμογής
Σταθεροί ασθενείς με τεκμηριωμένη διάγνωση ΧΑΠ
ICD-10
Κωδικοί ICD-10
Ενεργοποιούν το πρωτόκολλο

✓ Κωδικοί που ενεργοποιούν το πρωτόκολλο

J44 Άλλες χρόνιες αποφρακτικές πνευμονοπάθειες J44.8 Άλλες μορφές χρόνιας αποφρακτικής πνευμονοπάθειας J44.9 Διάφορες μορφές ΧΑΠ J41 Απλή και βλεννοπυώδης χρόνια βρογχίτιδα J42 Διάφορες περιπτώσεις χρόνιας βρογχίτιδας J40 Βρογχίτιδα μη χαρακτηρισμένη ως οξεία ή χρόνια J43 Εμφύσημα
ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ
Ταξινόμηση / Κατηγοριοποίηση
GOLD 0
Μόνο συμπτώματα (βήχας, απόχρεμψη). Φυσιολογική σπιρομέτρηση.
GOLD 1 — Ήπια
FEV₁/FVC < 70% · FEV₁ ≥ 80% προβλεπόμενης
GOLD 2 — Μέτρια
FEV₁/FVC < 70% · 50% ≤ FEV₁ < 80% προβλεπόμενης
GOLD 3 — Σοβαρή
FEV₁/FVC < 70% · 30% ≤ FEV₁ ≤ 50% προβλεπόμενης
GOLD 4 — Πολύ σοβαρή
FEV₁/FVC < 70% · FEV₁ < 30% προβλεπόμενης
ΕΛΕΓΧΟΣ
Διαγνωστική Προσέγγιση
  • Σπιρομέτρηση: FEV₁/FVC < 70% μετά βρογχοδιαστολή — απαραίτητη για τη διάγνωση.
  • Διαφορική: άσθμα, συμφορητική καρδιακή ανεπάρκεια, βρογχεκτασίες, φυματίωση, αποφρακτική βρογχιολίτιδα, διάχυτη πανβρογχιολίτιδα.
  • Συννοσηρότητες: καρδιακές παθήσεις, νευρομυϊκή δυσλειτουργία, παχυσαρκία, πνευμονική ίνωση, καρκίνος πνεύμονα.
ΒΑΡΥΤΗΤΑ
Αξιολόγηση Βαρύτητας / Κινδύνου

Ιστορικό παροξύνσεων (τελευταίος χρόνος)

≥ 2 παροξύνσεις χωρίς νοσηλεία ή ≥ 1 με νοσηλεία → υψηλός κίνδυνος → Βήμα 3

0 Καμία ή 1 παρόξυνση χωρίς νοσηλεία
1 ≥ 2 παροξύνσεις χωρίς νοσηλεία
2 ≥ 1 παρόξυνση με νοσηλεία

mMRC — Τροποποιημένη κλίμακα δύσπνοιας

mMRC ≥ 2 ή CAT ≥ 10 → σημαντικά συμπτώματα → Βήμα 2 ή 3

0 Δύσπνοια μόνο σε έντονη άσκηση
1 Δύσπνοια στην επιτάχυνση σε επίπεδο έδαφος ή σε ανηφόρα
2 Βαδίζω πιο αργά από συνομηλίκους ή σταματώ σε επίπεδο έδαφος
3 Σταματώ κάθε 100 μέτρα ή μετά λίγα λεπτά σε επίπεδο έδαφος
4 Δεν μπορώ να βγω από το σπίτι, αδυναμία αυτοεξυπηρέτησης
ΚΡΙΤΗΡΙΑ
Παράγοντες Κινδύνου / Επιλογής Αγωγής
  • → 3 FEV₁ < 50% προβλεπόμενης τιμής
  • → 3 ≥ 2 παροξύνσεις χωρίς νοσηλεία ή ≥ 1 με νοσηλεία τον τελευταίο χρόνο
  • → 2 Σημαντικά συμπτώματα (mMRC ≥ 2 ή CAT ≥ 10)
ΦΑΡΜΑΚΑ
Διαθέσιμες Κατηγορίες Φαρμάκων

Εισπνεόμενα Κορτικοστεροειδή (ICS)

ICS + LABA Συνδυασμοί

Μακράς Δράσης β2-Διεγέρτες (LABA)

LABA + LAMA Συνδυασμοί

Μακράς Δράσης Αντιχολινεργικά (LAMA)

Αναστολείς PDE-4 (μόνο σε σοβαρή ΧΑΠ)

Βραχείας Δράσης β2-Διεγέρτες (SABA)

SABA + SAMA Συνδυασμοί

Βραχείας Δράσης Αντιχολινεργικά (SAMA)

Τριπλοί Συνδυασμοί ICS + LABA + LAMA

Μεθυλξανθίνες

ΘΕΡΑΠΕΙΑ
Θεραπευτικά Σχήματα
3 βήματα με ακριβή δοσολογία
ΒΗΜΑ 1

1ο ΒΗΜΑ — Λίγα συμπτώματα, χαμηλός κίνδυνος παρόξυνσης

  • •mMRC 0–1 ΚΑΙ CAT 0–9
  • •≤ 1 παρόξυνση χωρίς νοσηλεία ΚΑΙ καμία με νοσηλεία
  • •FEV₁ > 50% προβλεπόμενης
  • Βραχείας δράσης βρογχοδιασταλτικά (SABA / SAMA / SABA+SAMA) κατ' επίκληση — Π.χ. Salbutamol 100 mcg κατ' επίκληση · Συμπτωματική
    Επιλογή ενός φαρμάκου από κατηγορίες SABA, SAMA ή συνδυασμό
  • Μακράς δράσης βρογχοδιασταλτικό (LABA ή LAMA) — μονοθεραπεία — Π.χ. Tiotropium 18 mcg × 1 ή Indacaterol 150 mcg × 1 · Συνεχής
    Εναλλακτικά, αν τα συμπτώματα είναι επίμονα. Επιλογή ενός LABA ή LAMA.
  • — Εξατομικευμένη · Συνεχής
    Λιγότερο αποτελεσματικό από τα εισπνεόμενα — χρήση κατ' εξαίρεση
ΒΗΜΑ 2

2ο ΒΗΜΑ — Σημαντικά συμπτώματα, χαμηλός κίνδυνος παρόξυνσης

  • •mMRC ≥ 2 Ή CAT ≥ 10
  • •≤ 1 παρόξυνση χωρίς νοσηλεία ΚΑΙ καμία με νοσηλεία
  • •FEV₁ > 50% προβλεπόμενης
  • LABA + LAMA σε σταθερό συνδυασμό — Π.χ. Indacaterol/Glycopyrronium 110/50 mcg × 1 ή Tiotropium/Olodaterol 5/5 mcg × 1 · Συνεχής
    Πρώτη επιλογή στο Βήμα 2. Επιλογή ενός σταθερού συνδυασμού.
  • Όλες οι επιλογές του Βήματος 1 παραμένουν διαθέσιμες — — · —
    Σε λιγότερο σοβαρή κλινική εικόνα ή δυσανεξία στους συνδυασμούς.
  • Methylxanthines (Theophylline / Aminophylline) εναλλακτικά — Εξατομικευμένη · Συνεχής
    Κατά κρίση
ΒΗΜΑ 3

3ο ΒΗΜΑ — Συχνές παροξύνσεις ή/και FEV₁ < 50%

  • •Συμπτώματα οποιασδήποτε βαρύτητας
  • •≥ 2 παροξύνσεις χωρίς νοσηλεία Ή ≥ 1 με νοσηλεία
  • •Ή FEV₁ < 50% προβλεπόμενης
  • Τριπλός συνδυασμός ICS + LABA + LAMA — Π.χ. Beclometasone/Formoterol/Glycopyrronium ή Fluticasone furoate/Vilanterol/Umeclidinium · Συνεχής
    Πρώτη επιλογή στο Βήμα 3 σε σοβαρή νόσο με συχνές παροξύνσεις.
  • ICS + LABA σταθερός συνδυασμός — Π.χ. Salmeterol/Fluticasone, Budesonide/Formoterol, Beclometasone/Formoterol, Fluticasone furoate/Vilanterol · Συνεχής
    Όταν προτιμάται διπλός αντί τριπλού συνδυασμού.
  • — 500 mcg × 1 PO · Συνεχής
    Σε ασθενείς με σοβαρή ΧΑΠ + χρόνια βρογχίτιδα + συχνές παροξύνσεις.
  • Όλες οι επιλογές των Βημάτων 1 και 2 παραμένουν διαθέσιμες — — · —
    Επιπροσθέτως.
ΟΔΗΓΙΕΣ
Οδηγίες προς τους Ασθενείς
  • ●Διακοπή καπνίσματος — κομβικής σημασίας. Φαρμακοθεραπεία και υποκατάστατα νικοτίνης αυξάνουν τη δυνατότητα αποχής.
  • ●Εμβολιασμοί: Γρίπη, Πνευμονιόκοκκος, Κοκκύτης, Έρπης ζωστήρας, RSV (κατά συστάσεις).
  • ●Πρόγραμμα αναπνευστικής αποκατάστασης για βελτίωση συμπτωμάτων και ποιότητας ζωής.
  • ●Σε αναπνευστική ανεπάρκεια: μακροχρόνια οξυγονοθεραπεία ή/και μη επεμβατική μηχανική υποστήριξη κατ' οίκον.
  • ●Σε προσεκτικά επιλεγμένους ασθενείς: χειρουργική ή βρογχοσκοπική μείωση της υπερδιάτασης.
  • ●Επιλογή της κατάλληλης συσκευής εισπνοής — αλλαγή δραστικής ουσίας εντός κατηγορίας αν η συσκευή δεν χρησιμοποιείται σωστά.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
Πηγές
3 αναφορές
  1. Global Initiative for Chronic Obstructive Lung Disease (GOLD). 2024 Report. www.goldcopd.org
  2. Ελληνική Πνευμονολογική Εταιρεία. Κατευθυντήριες οδηγίες για τη διαχείριση της ΧΑΠ.
  3. Vogelmeier CF et al. Global Strategy for the Diagnosis, Management, and Prevention of Chronic Obstructive Lung Disease 2017 Report. GOLD Executive Summary. Am J Respir Crit Care Med. 2017;195(5):557–582.
Ομάδα Εργασίας:
  • · Λουκίδης Στυλιανός (Συντονιστής), Καθηγητής Πνευμονολογίας ΕΚΠΑ — ΠΓΝ Αττικόν
  • · Ζέρβας Ελευθέριος, Πνευμονολόγος, ΓΝΝΘΑ Σωτηρία
  • · Σαμίτας Κωνσταντίνος, Πνευμονολόγος, ΓΝΝΘΑ Σωτηρία
  • · Φούκα Ευαγγελία, Πνευμονολόγος, ΓΝΘ Παπανικολάου
  • · Τζανάκης Νικόλαος, Καθηγητής Πνευμονολογίας Παν. Κρήτης — ΠΑΓΝΗ
  • · Χείλας Γεώργιος, Πνευμονολόγος, ΓΝΝΘΑ Σωτηρία
  • · Περλικός Φώτιος, Πνευμονολόγος-Εντατικολόγος, ΕΚΠΑ — ΓΝΑ Ευαγγελισμός
  • · Παπαϊωάννου Ανδριάννα, Επίκ. Καθηγήτρια Πνευμονολογίας ΕΚΠΑ
  • · Αντωνίου Αικατερίνη, Καθηγήτρια Πνευμονολογίας Παν. Κρήτης
  • · Μητρούσκα Ιωάννα, Πνευμονολόγος, ΠΑΓΝΗ
  • · Κολιλέκας Λυκούργος, Πνευμονολόγος, ΓΝΝΘΑ Σωτηρία
  • · Μπακάκος Πέτρος, Καθηγητής Πνευμονολογίας ΕΚΠΑ — ΓΝΝΘΑ Σωτηρία