Δυσλιπιδαιμία 2025

ΟΡΙΣΜΟΣ

Ορισμός & Πεδίο εφαρμογής

Οι δυσλιπιδαιμίες αποτελούν μείζονα παράγοντα κινδύνου για καρδιαγγειακή νόσο· η έγκαιρη διάγνωση & αντιμετώπιση μειώνει σημαντικά την καρδιαγγειακή νοσηρότητα & θνητότητα. Πρώτος θεραπευτικός στόχος είναι η μείωση της LDL χοληστερόλης ανάλογα με την κατηγορία καρδιαγγειακού κινδύνου· δεύτεροι στόχοι η non-HDL χοληστερόλη & η apoB σε ασθενείς με αυξημένα τριγλυκερίδια.

Πεδίο εφαρμογής

Ενήλικες με δυσλιπιδαιμία — πρωτογενής & δευτερογενής πρόληψη

Ηλικία

Hellenic Heart SCORE II: ηλικιακή ομάδα 40-65 ετών (πρωτογενής πρόληψη)

ICD-10

Κωδικοί ICD-10

Ενεργοποιούν το πρωτόκολλο

✓ Κωδικοί που ενεργοποιούν το πρωτόκολλο

E78 Διαταραχές μεταβολισμού λιποπρωτεϊνών & άλλες λιπιδαιμίες E78.0 Καθαρή υπερχοληστερολαιμία E78.1 Καθαρή υπερτριγλυκεριδαιμία E78.2 Μικτή υπερλιπιδαιμία E78.4 Άλλη υπερλιπιδαιμία E78.5 Υπερλιπιδαιμία, μη καθορισμένη

ΕΛΕΓΧΟΣ

Διαγνωστική Προσέγγιση

Αποκλεισμός δευτεροπαθών δυσλιπιδαιμιών: σακχαρώδης διαβήτης, υποθυρεοειδισμός, χολόσταση, ΧΝΝ/νεφρωσικό σύνδρομο, παχυσαρκία, κατάχρηση οινοπνεύματος, φάρμακα (κορτικοστεροειδή, θειαζιδικά, β-αποκλειστές, οιστρογόνα, κυκλοσπορίνη κ.ά.).
Υπολογισμός LDL με τον τύπο Friedewald (LDL = ολική − HDL − τριγλυκερίδια/5) — όχι σε τριγλυκερίδια > 400 mg/dL· τότε non-HDL ή apoB.
Πρωτογενής πρόληψη ηλικίας 40-65 ετών: εκτίμηση 10ετούς κινδύνου με Hellenic Heart SCORE II.
Το Hellenic Heart SCORE ΔΕΝ ισχύει σε εγκατεστημένη ΚΑ νόσο, ΧΝΝ, διαβήτη, οικογενή υπερχοληστερολαιμία, αυτοάνοσο ρευματικό νόσημα, υπέρταση σταδίου 3 — αυτόματα υψηλός/πολύ υψηλός κίνδυνος.
Διάγνωση: ολική χοληστερόλη, τριγλυκερίδια, HDL, Lp(a) (τουλάχιστον άπαξ), υπολογισμός LDL, γλυκόζη, κρεατινίνη/eGFR, ALP, AST, ALT, CK, TSH, γενική ούρων.

ΒΑΡΥΤΗΤΑ

Αξιολόγηση Βαρύτητας / Κινδύνου

Κατηγορίες καρδιαγγειακού κινδύνου & στόχοι LDL χοληστερόλης

Τύπος	Περιγραφή
Πολύ υψηλός κίνδυνος	Hellenic Heart SCORE ≥ 10% ή στεφανιαία νόσος/ισχαιμικό ΑΕΕ/περιφερική αγγειακή νόσος ή ΧΝΝ eGFR < 30 ή ΣΔ με βλάβη οργάνου στόχου ή ≥ 3 παράγοντες κινδύνου ή ΟΥΧ με ≥ 1 παράγοντα → LDL < 55 mg/dL ΚΑΙ μείωση ≥ 50%
Υψηλός κίνδυνος	Hellenic Heart SCORE 5-< 10% ή οικογενής υπερχοληστερολαιμία ή υπέρταση σταδίου 3 ή αυτοάνοσο ρευματικό νόσημα ή ΧΝΝ eGFR 30-60 ή ΣΔ > 10 έτη/με ≥ 1 παράγοντα → LDL < 70 mg/dL & μείωση ~50%
Μέτριος κίνδυνος	Hellenic Heart SCORE 1-< 5% ή νέοι (< 50 ετών) με ΣΔ < 10 ετών χωρίς μείζονες παράγοντες → LDL < 100 mg/dL
Χαμηλός κίνδυνος	Hellenic Heart SCORE < 1% → LDL < 116 mg/dL

non-HDL στόχος = LDL στόχος + 30 mg/dL. apoB στόχοι: < 65 / < 80 / < 100 mg/dL αντίστοιχα.

Δυσανεξία στις στατίνες (Βήμα 5)

Αύξηση CK > 5× ΑΦΤ ή/και μυϊκά συμπτώματα αποδιδόμενα στις στατίνες (πόνος, κόπωση, αδυναμία, κράμπες) μετά αποκλεισμό άλλων αιτίων & φαρμακευτικών αλληλεπιδράσεων.

Απαιτείται διαδοχική χορήγηση ≥ 3 διαφορετικών στατινών με αργή τιτλοποίηση + αποστολή κίτρινης κάρτας στον ΕΟΦ.

ΚΡΙΤΗΡΙΑ

Παράγοντες Κινδύνου / Επιλογής Αγωγής

→ 3 Στεφανιαία νόσος ή ΑΕΕ με LDL > 130 mg/dL — απευθείας στατίνη + εζετιμίμπη
→ 4 Τριγλυκερίδια > 150 mg/dL με LDL < 70 σε εγκατεστημένη ΚΑ νόσο ή ΣΔ + παράγοντες — προσθήκη ω-3
→ 2 Πολύ υψηλός/υψηλός κίνδυνος — εξαρχής υψηλή δόση στατίνης υψηλής δραστικότητας
→ PCSK9 LDL μακράν στόχου παρά μέγιστη στατίνη + εζετιμίμπη (πολύ υψηλός/υψηλός κίνδυνος)
→ 5 Δυσανεξία στις στατίνες (CK > 5× ή μυϊκά συμπτώματα σε ≥ 3 στατίνες)
→ 4 Τριγλυκερίδια νηστείας > 500 mg/dL — άμεση στατίνη + φαινοφιμπράτη (κίνδυνος οξείας παγκρεατίτιδας)

ΦΑΡΜΑΚΑ

Διαθέσιμες Κατηγορίες Φαρμάκων

Δεσμευτικό χολικών οξέων (δυσανεξία στατινών)

Αναστολέας απορρόφησης χοληστερόλης

Φιβράτες (κυρίως για τριγλυκερίδια)

Αιθυλεστέρας εικοσιπεντανοϊκού οξέος (ω-3)

Αναστολείς PCSK9 (μέσω Συστήματος Ηλεκτρονικής Προέγκρισης)

Στατίνες (αναστολείς HMG-CoA αναγωγάσης)

ΘΕΡΑΠΕΙΑ

Θεραπευτικά Σχήματα

6 βήματα με ακριβή δοσολογία

ΒΗΜΑ 1

ΒΗΜΑ 1 — Αρχική δόση στατίνης (μέτριος/χαμηλός κίνδυνος)

•Ασθενής μέτριου ή χαμηλού καρδιαγγειακού κινδύνου
•Μέτριος κίνδυνος: φαρμακευτική αγωγή αν δεν επιτευχθεί ο στόχος μετά 3 μήνες υγιεινοδιαιτητικών μέτρων· χαμηλός: μετά 6 μήνες

+ + — Αρχική δόση — εντατική τροποποίηση τρόπου ζωής · Απεριόριστη

ΒΗΜΑ 2

ΒΗΜΑ 2 — Στατίνη υψηλής δραστικότητας στη μέγιστη ανεκτή δόση

•LDL > στόχου μετά το Βήμα 1
•Ή εξαρχής σε ασθενή πολύ υψηλού/υψηλού κινδύνου

— Μέγιστη ανεκτή δόση · Απεριόριστη
— Μέγιστη ανεκτή δόση · Απεριόριστη

ΒΗΜΑ 3

ΒΗΜΑ 3 — Στατίνη + Εζετιμίμπη

•LDL > στόχου παρά τη μέγιστη ανεκτή δόση αποτελεσματικής στατίνης
•Ή εξαρχής σε στεφανιαία νόσο/ΑΕΕ με LDL > 130 mg/dL

+ — Κατά προτίμηση ως έτοιμος συνδυασμός για βελτίωση της συμμόρφωσης · Απεριόριστη
+ — — · Απεριόριστη

ΒΗΜΑ 4

ΒΗΜΑ 4 — Προσθήκη αγωγής για τα τριγλυκερίδια

•LDL < 70 mg/dL με τριγλυκερίδια > 150 mg/dL σε εγκατεστημένη ΚΑ νόσο ή ΣΔ + παράγοντες κινδύνου
•Ή τριγλυκερίδια νηστείας > 500 mg/dL

— 4 g/ημέρα — τριγλυκερίδια επιβεβαιωμένα ≥ 2 φορές · Απεριόριστη
— Εξαρχής αν τριγλυκερίδια > 500 mg/dL (κίνδυνος οξείας παγκρεατίτιδας) ή 200-500 mg/dL σε υψηλό κίνδυνο · Απεριόριστη

Η φαινοφιμπράτη μειώνει τα τριγλυκερίδια αλλά δεν έχει αποδειχθεί ότι μειώνει τα καρδιαγγειακά επεισόδια.

ΒΗΜΑ 5

ΒΗΜΑ 5 — Δυσανεξία στις στατίνες

•Μη ανεκτά μυϊκά συμπτώματα ή CK > 5× ΑΦΤ σε ≥ 3 στατίνες, μετά αποκλεισμό άλλων αιτίων & αλληλεπιδράσεων

+ — π.χ. 5 mg × 1/εβδ. → × 2/εβδ. → μέρα παρά μέρα → 10 mg μέρα παρά μέρα · Έως μέγιστη ανεκτή δόση
+ — Αναμενόμενη μείωση LDL ~30% · Απεριόριστη
+ — Εναλλακτικές χαμηλής έντασης · Απεριόριστη

ΒΗΜΑ PCSK9

Αναστολείς PCSK9 (μέσω ΣΗΠ)

•LDL μακράν στόχου παρά μέγιστη ανεκτή στατίνη υψηλής δραστικότητας + εζετιμίμπη (> 1,5 μήνα, συμμόρφωση > 80%)

+ — Alirocumab / Evolocumab SC · Απεριόριστη
+ — Alirocumab / Evolocumab SC · Απεριόριστη
+ + — Alirocumab / Evolocumab / Inclisiran · Απεριόριστη
+ + — — · Απεριόριστη

Αξιολόγηση θεραπευτικού αποτελέσματος στους 2 μήνες και έκτοτε κάθε 24 μήνες.

ΑΠΟΦΕΥΓΕΤΕ

Τι να αποφύγετε

⚠Συγχορήγηση δύο στατινών, ή στατίνης/εζετιμίμπης μαζί με άλλη στατίνη, ή στατίνης/φαινοφιμπράτης μαζί με άλλη στατίνη.
⚠Τύπος Friedewald σε τριγλυκερίδια > 400 mg/dL ή σε πολύ χαμηλή LDL — χρήση non-HDL ή apoB.
⚠Φαρμακευτικές αλληλεπιδράσεις στατινών: γεμφιβροζίλη, κυκλοσπορίνη, μακρολίδες, αζόλες, αμιωδαρόνη, αναστολείς πρωτεασών, χυμός grapefruit.
⚠Χρήση Hellenic Heart SCORE σε εγκατεστημένη ΚΑ νόσο, ΧΝΝ, διαβήτη, οικογενή υπερχοληστερολαιμία ή υπέρταση σταδίου 3.

ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ

Παρακολούθηση

4-6 εβδομάδες μετά την έναρξη/τροποποίηση: λιπιδαιμικό προφίλ, γλυκόζη, κρεατινίνη/eGFR, ALT, CK (μόνο επί μυαλγιών).
6-12 μήνες μετά: λιπιδαιμικό προφίλ, γλυκόζη, eGFR, ALT (επί κλινικών ενδείξεων), CK (επί μυαλγιών).
Κάθε 12 μήνες σε ασθενείς που έχουν πετύχει τους στόχους.
Τα βήματα μετά το 1ο ανοίγουν 4 εβδομάδες μετά την ένταξη· κάθε βήμα έχει απεριόριστη διάρκεια.

ΟΔΗΓΙΕΣ

Οδηγίες προς τους Ασθενείς

●Εντατική τροποποίηση του τρόπου ζωής σε όλες τις κατηγορίες κινδύνου — η φαρμακευτική αγωγή δεν την υποκαθιστά.
●Lp(a) ελέγχεται τουλάχιστον μία φορά — τιμές > 50 mg/dL αυξημένος κίνδυνος, > 180 mg/dL πολύ υψηλός.
●Καλή συμμόρφωση (> 80%) στη μέγιστη ανεκτή στατίνη + εζετιμίμπη είναι προϋπόθεση για ένταξη στο πρωτόκολλο PCSK9.
●Αναφορά μυϊκών συμπτωμάτων (πόνος, αδυναμία, κράμπες) στον θεράποντα — έλεγχος CK.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Πηγές

5 αναφορές

Mach F et al. 2019 ESC/EAS Guidelines for the management of dyslipidaemias. Eur Heart J 2020;41:111-188.
Katsiki N et al. Executive summary of the Hellenic Atherosclerosis Society guidelines for the diagnosis and treatment of dyslipidemias — 2023. Atheroscler Plus 2024;55:74-92.
Panagiotakos DB et al. The recalibrated Hellenic SCORE II. Hellenic J Cardiol 2020.
Grundy SM et al. 2018 AHA/ACC Guideline on the Management of Blood Cholesterol. J Am Coll Cardiol 2019;73:3168-3209.
Υπουργείο Υγείας. Διαγνωστικά και Θεραπευτικά Πρωτόκολλα Συνταγογράφησης Καρδιαγγειακών Νοσημάτων — Δυσλιπιδαιμία, 2025.

Ομάδα Εργασίας:

· Πατσουράκος Φώτιος (Συντονιστής), Καρδιολόγος, Π.Ι.Σ.
· Κοχιαδάκης Γεώργιος, Καθηγητής Καρδιολογίας ΠαΓΝ Ηρακλείου, Πρόεδρος Ε.Κ.Ε.
· Λυμπερόπουλος Ευάγγελος, Καθηγητής Παθολογίας ΕΚΠΑ
· Σκούμας Ιωάννης, Καρδιολόγος, Διευθυντής ΕΣΥ — ΓΝΑ Ιπποκράτειο
· Τσιούφης Κωνσταντίνος, Καθηγητής Καρδιολογίας ΕΚΠΑ — ΓΝΑ Ιπποκράτειο
· Φιλιππάτος Γεράσιμος, Καθηγητής Καρδιολογίας ΕΚΠΑ — ΠΓΝ Αττικόν
· Βλαχόπουλος Χαράλαμπος, Καθηγητής Καρδιολογίας ΕΚΠΑ — ΓΝΑ Ιπποκράτειο
· Μήτρου Παναγιώτα, Παθολόγος-Διαβητολόγος, Προϊσταμένη Αυτ. Τμ. Θεραπευτικών Πρωτοκόλλων