Οξεία Ρινοκολπίτιδα

ΟΡΙΣΜΟΣ

Ορισμός & Πεδίο εφαρμογής

Η ρινοκολπίτιδα είναι φλεγμονή του βλεννογόνου της μύτης και των παραρρίνιων κόλπων. Η οξεία ρινοκολπίτιδα διαρκεί < 4 εβδομάδες και οφείλεται κυρίως σε ιούς (90-98%). Η οξεία βακτηριακή ρινοκολπίτιδα (ΟΒΡΚ) αντιστοιχεί μόνο στο 2-10% — κύρια παθογόνα: S. pneumoniae (~30%), H. influenzae (~30%), S. aureus (~3%), αναερόβια (σπανιότερα).

Πεδίο εφαρμογής

Ασθενείς > 16 ετών με κλινική εικόνα οξείας βακτηριακής ρινοκολπίτιδας — εξωτερικοί ασθενείς στην ΠΦΥ

Ηλικία

> 16 ετών — εξαιρούνται ανοσοκατεσταλμένοι & νοσοκομειακή ΟΡΚ

ICD-10

Κωδικοί ICD-10

Ενεργοποιούν το πρωτόκολλο

✓ Κωδικοί που ενεργοποιούν το πρωτόκολλο

J01 Οξεία ρινοκολπίτιδα J01.0 Οξεία ρινοκολπίτιδα ανώτερου γναθιαίου κόλπου J01.1 Οξεία ρινοκολπίτιδα μετωπιαίου κόλπου J01.2 Οξεία ρινοκολπίτιδα ηθμοειδούς κόλπου J01.3 Οξεία ρινοκολπίτιδα σφηνοειδούς κόλπου J01.4 Οξεία παγκολπίτιδα J01.8 Άλλη οξεία ρινοκολπίτιδα J01.9 Οξεία ρινοκολπίτιδα, μη καθορισμένη

✕ Κωδικοί που εξαιρούν από το πρωτόκολλο

J31 Χρόνια ρινίτιδα/ρινοφαρυγγίτιδα/φαρυγγίτιδα — διάρκεια > 12 εβδομάδες J32 Χρόνια ρινοκολπίτιδα — διάρκεια > 12 εβδομάδες

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Κριτήρια Ένταξης / Εξαίρεσης

✕Χρόνια ρινοκολπίτιδα (J31.x, J32.x) — διάρκεια > 12 εβδομάδες
✕Ασθενείς < 16 ετών
✕Ανοσοκατεσταλμένοι ασθενείς (αντιμετωπίζονται διαφορετικά)
✕Νοσοκομειακή οξεία ρινοκολπίτιδα

ΕΛΕΓΧΟΣ

Διαγνωστική Προσέγγιση

Κριτήρια ένταξης (απαιτούνται ΚΑΙ τα δύο): πυώδης ρινική έκκριση < 4 εβδομάδων ΚΑΙ ρινική συμφόρηση/απόφραξη.
ΚΑΙ τουλάχιστον ένα κριτήριο ΟΒΡΚ: συμπτώματα ≥ 10 ημερών χωρίς βελτίωση· ή απότομη έναρξη με πυρετό ≥ 39 °C + πυώδη έκκριση/πόνο προσώπου επί 3-4 ημέρες· ή «double sickening».
ΔΕΝ συνιστάται ρινικό επίχρισμα/καλλιέργεια — δεν αντανακλά τη βακτηριακή χλωρίδα των κόλπων.
CT παραρρινίων κόλπων: μόνο σε υποψία επιπλοκών ή αποτυχία θεραπείας Βήματος 2.
Γενικός αιματολογικός έλεγχος: δεν αλλάζει τη θεραπεία στις τυπικές περιπτώσεις.

ΚΡΙΤΗΡΙΑ

Παράγοντες Κινδύνου / Επιλογής Αγωγής

→ 3 Ηλικία > 65 ετών
→ 3 Χρόνια νοσήματα (ΧΑΠ, διαβήτης, νεφρική/ηπατική ανεπάρκεια, καρδιαγγειακά)
→ 3 Παιδιά που φοιτούν σε παιδικό σταθμό (παράγοντας κινδύνου για γονείς)
→ 3 Ανοσοκαταστολή (νόσος ή θεραπεία)
→ 3 Χρήση αντιβιοτικών τον προηγούμενο μήνα
→ 3 Νοσηλεία τις τελευταίες 5 ημέρες

ΦΑΡΜΑΚΑ

Διαθέσιμες Κατηγορίες Φαρμάκων

β-λακτάμες (1η γραμμή χωρίς παράγοντες αντοχής)

Κεφαλοσπορίνη 3ης γενιάς (μη αναφυλακτική αλλεργία β-λακτάμης)

Αναπνευστικές κινολόνες (Βήμα 3 / αποτυχία Βήματος 2)

Λινκοσαμίδες (προσθήκη για κάλυψη Gram+)

Τετρακυκλίνες (2η επιλογή / αλλεργία β-λακτάμης)

ΘΕΡΑΠΕΙΑ

Θεραπευτικά Σχήματα

5 βήματα με ακριβή δοσολογία

ΒΗΜΑ 1

ΒΗΜΑ 1 — Χωρίς παράγοντες κινδύνου αντοχής

•Επιβεβαιωμένη ΟΒΡΚ χωρίς παράγοντες κινδύνου αντοχής

— 1 g × 2/ημέρα ή 625 mg × 3/ημέρα · 5-7 ημέρες

1η επιλογή — χωρίς αλλεργία στη β-λακτάμη.
— 100 mg × 2/ημέρα ή 200 mg × 1/ημέρα · 5-7 ημέρες

2η επιλογή — και 1η επιλογή σε αλλεργία β-λακτάμης αναφυλακτικού τύπου.
— 400 mg × 2/ημέρα · 5-7 ημέρες

Σε μη αναφυλακτικού τύπου αλλεργία β-λακτάμης (ανεκτικότητα κεφαλοσπορινών).
— 300 mg × 3/ημέρα · 5-7 ημέρες

Ως προσθήκη στη Cefditoren για κάλυψη Gram(+).

ΒΗΜΑ 2

ΒΗΜΑ 2 — Αποτυχία μετά από 3 ημέρες

•Μη ανταπόκριση μετά 3 ημέρες αγωγής Βήματος 1

— 1 g × 2/ημέρα ή 625 mg × 3/ημέρα · 5-7 ημέρες
+ + — Levofloxacin 500 mg × 1 · Moxifloxacin 400 mg × 1 · Prulifloxacin 600 mg × 1 · 5-7 ημέρες
Αποτυχία Βήματος 2 → CT παραρρινίων κόλπων & παραπομπή ΩΡΛ — — · —

ΒΗΜΑ 3

ΒΗΜΑ 3 — Με παράγοντες κινδύνου αντοχής (1η επιλογή αρχικά)

•Παρουσία ≥ 1 παράγοντα κινδύνου αντοχής

— 500 mg × 1/ημέρα · 7 ημέρες
— 400 mg × 1/ημέρα · 7 ημέρες
— 600 mg × 1/ημέρα · 5-7 ημέρες

ΒΗΜΑ ΣΥΜ

Συμπτωματική / Υποστηρικτική αγωγή

•Σε όλους τους ασθενείς — και στην ιογενή ρινοκολπίτιδα

Πλύσεις με φυσιολογικό ορό (ρινική άρδευση) — Τακτικά · Συμπτωματική

Βελτιώνουν τη ρινική αποχέτευση.
Ενδορρινικά κορτικοστεροειδή — Κατά ΠΧΠ · Συμπτωματική

Υποχώρηση φλεγμονής & συμφόρησης.

ΒΗΜΑ ΠΑΡ

Ενδείξεις άμεσης παραπομπής σε νοσοκομείο

•Σοβαρά συμπτώματα ή σημεία επιπλοκών

Περιοφθαλμικό/οφθαλμικό οίδημα ή ερυθρότητα — ενδοκογχική φλεγμονή — Άμεση παραπομπή · —
Κεφαλαλγία μετωπιαίου κόλπου — ενδοκράνια επιπλοκή — Άμεση παραπομπή · —
Αυχενική δυσκαμψία (μηνιγγισμός) ή νευρολογικά σημεία — Άμεση παραπομπή · —
Επώδυνη διόγκωση περιτονθιακής χώρας ή επιδείνωση παρά τη θεραπεία — Άμεση παραπομπή · —

ΑΠΟΦΕΥΓΕΤΕ

Τι να αποφύγετε

⚠Μακρολίδες (αζιθρομυκίνη, κλαριθρομυκίνη, ροξιθρομυκίνη), κοτριμοξαζόλη και κεφαλοσπορίνες 1ης/2ης γενιάς PO — υψηλή αντοχή στην Ελλάδα.
⚠Ρινικό επίχρισμα/καλλιέργεια για διάγνωση ΟΒΡΚ — δεν αντανακλά αξιόπιστα τη βακτηριακή χλωρίδα.
⚠Αντιισταμινικά (πλην αλλεργικής ρινίτιδας), ιπρατρόπιο, χρωμογλυκικό νάτριο, ψευδοεφεδρίνη, μουκολυτικά — χωρίς αποδεδειγμένο όφελος.
⚠Αντιβιοτικά σε ιογενή ρινοκολπίτιδα — ενδείκνυνται μόνο σε επιβεβαιωμένη ΟΒΡΚ.

ΟΔΗΓΙΕΣ

Οδηγίες προς τους Ασθενείς

●Η οξεία ρινοκολπίτιδα είναι τις περισσότερες φορές ιογενής και αυτοπεριορίζεται.
●Πλύσεις με φυσιολογικό ορό τακτικά — βελτιώνουν την αποχέτευση· τα ενδορρινικά κορτικοστεροειδή μειώνουν τη φλεγμονή.
●Ολοκληρώστε πλήρως τη συνταγογραφηθείσα αγωγή ακόμη και αν βελτιωθείτε νωρίτερα.
●Επιστρέψτε στον γιατρό αν τα συμπτώματα επιδεινωθούν ή εμφανιστεί υψηλός πυρετός, πόνος στο μέτωπο, οφθαλμικό πρήξιμο ή νευρολογικά συμπτώματα.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Πηγές

4 αναφορές

Fokkens WJ, Lund VJ, Hopkins C et al. European Position Paper on Rhinosinusitis and Nasal Polyps 2020. Rhinology 2020;58(Suppl S29):1-464.
Chow AW, Benninger MS, Brook I et al. IDSA Clinical Practice Guideline for Acute Bacterial Rhinosinusitis in Children and Adults. Clin Infect Dis 2012;54(8):e72-e112.
Rosenfeld RM, Piccirillo JF, Chandrasekhar SS et al. Clinical practice guideline (update): adult sinusitis. Otolaryngol Head Neck Surg 2015;152(2 Suppl):S1-S39.
Θεραπευτικό Πρωτόκολλο Συνταγογράφησης — Υπουργείο Υγείας, Επιστημονική Ομάδα Εργασίας Λοιμώξεων, ΦΕΚ Β' 1049/2.4.2019.

Ομάδα Εργασίας:

· Φανουργιάκης Παναγιώτης (Συντονιστής), Παθολόγος-Λοιμωξιολόγος, Δ/ντής ΕΣΥ ΓΝΑ Ευαγγελισμός
· Παπαδόπουλος Αντώνης, Παθολόγος-Λοιμωξιολόγος, Επίκ. Καθηγητής Ιατρικής ΕΚΠΑ
· Πέππας Θεόδωρος, Παθολόγος-Λοιμωξιολόγος, Δ/ντής ΓΝ Νίκαιας Πειραιά
· Σαμάρκος Μιχαήλ, Παθολόγος, Επίκ. Καθηγητής Ιατρικής ΕΚΠΑ — ΓΝΑ Λαϊκό