FILICINE

Φαρμακοθεραπευτική κατηγορία

Φυλλικό οξύ

Μηχανισμός δράσης

Το φυλλικό οξύ είναι απαραίτητο για τη σύνθεση του DNA και τη λειτουργία του πυρήνα των κυττάρων. Έλλειψη φυλλικού οξέος έχει σαν αποτέλεσμα τη μη ταυτόχρονη ωρίμανση και λειτουργία του πυρήνα σε σύγκριση με τη σύνθεση του DNA και της πρωτεϊνης του κυτταροπλάσματος. Ακολουθούν μεγαλοβλαστικές αλλοιώσεις κυττάρων οι οποίες δεν περιορίζονται μόνο στα ερυθροκύτταρα, αλλά και σε άλλα κύτταρα όπως του γαστρεντερικού βλεννογόνου, του κόλπου και του τραχήλου της μήτρας μεταξύ άλλων. Οι μεγαλοβλάστες είναι εμπύρηνα ερυθροκύτταρα που παρουσιάζουν ασυγχρονία στην ωρίμανση μεταξύ του πυρήνα και του πρωτοπλάσματος. Πρόσθετα παρατηρείται διαταραχή στη σύνθεση του DNA και της χρωματίνης. Το μέγεθος των ερυθροκυττάρων (MCV) είναι της τάξης των 105-165 μ3 και το σχήμα ωοειδές. Ο χρόνος ζωής ελαττώνεται στις 16 - 21 ημέρες. Παράλληλες αλλοιώσεις παρατηρούνται στα λευκοκύτταρα και στα αιμοπετάλια. Η χορήγηση φυλλικού οξέος βελτιώνει την αιματολογική εικόνα και το κλινικό σύνδρομο της μεγαλοβλαστικής αναιμίας με την προϋπόθεση ότι δεν υπάρχει έλλειψη βιταμίνης Β12.

Πρόσφατες κλινικο-εργαστηριακές μελέτες αναφέρονται στο ρόλο του φυλλικού οξέος (πτερογλουταμικό οξύ), στο μεταβολισμό και τη συγκέντρωση στο πλάσμα της ομοκυστεϊνης.

Η αυξημένη ομοκυστεϊνη στο πλάσμα είναι ένας διαβαθμιζόμενος ανεξάρτητος παράγοντας κινδύνου, ο οποίος οπωσδήποτε επιβαρύνει τους ήδη γνωστούς, προδιαθεσικούς παράγοντες καρδιαγγειακής και αγγειοεγκεφαλικής νόσου και είναι ιδιαίτερα καθοριστικός της αντίστοιχης θνησιμότητας. Αναφέρεται ότι η λήψη φυλλικού οξέος και άλλων βιταμινών μειώνει τα επίπεδα της ομοκυστεϊνης στο πλάσμα. Άτομα με ελαφρά έως και μέση αύξηση της ομοκυστεϊνης του ορού παρουσιάζουν υψηλότερο κίνδυνο θρομβοεμβολικών επεισοδίων, συγκριτικά με εκείνα στα οποία η ομοκυστεϊνη του πλάσματος βρίσκεται στα φυσιολογικά όρια. Η συγκέντρωση της ομοκυστεϊνης στο πλάσμα εξαρτάται από τα γενετικώς καθοριζόμενα ένζυμα μεταβολισμού της, αυξάνει με την ηλικία του ατόμου και επίσης στη νεφρική ανεπάρκεια, στις καταστάσεις έλλειψης φυλλικού οξέος, πυριδοξίνης, κοβαλαμίνης ή με τη χορήγηση φαρμακευτικών ουσιών που προκαλούν μείωση φυλλικού οξέος όπως είναι τα αντισυλληπτικά, τα οινοπνευματώδη, τα χημειοθεραπευτικά φάρμακα.

Το φυλλικό οξύ βρίσκεται στις τροφές με τη μορφή των πολυγλουταμικών και διασπάται σε μονογλουταμικά προκειμένου να απορροφηθεί από το γαστρεντερικό σωλήνα. Τα μονογλουταμικά απορροφώνται κυρίως από το πρώτο μέρος του λεπτού εντέρου αλλά απορρόφηση γίνεται και από ολόκληρη την επιφάνεια του λεπτού εντέρου. Στον εντερικό βλεννογόνο οι διάφορες μορφές του απορροφηθέντος φυλλικού οξέος μετατρέπονται σε Ν-methyl tetrahydrofolate και εισέρχεται εντός των κυττάρων με ειδικό φορέα και ξανασχηματίζει πολυγλουταμικές ενώσεις οι οποίες παραμένουν εντός του κυττάρου. Πριν από την επανασύνδεση των μονογλουταμικών και το σχηματισμό των πολυγλουταμικών εντός του κυττάρου λαμβάνει χώρα η απομάκρυνση του μεθυλίου από το Ν5-methyl tetrahydrofolate με την καταλυτική δράση της homocysteine methyltransferase προς τον σχηματισμό του tetrahydrofolate, το οποίο λαμβάνει μέρος στη μορφή αυτή ή με την μορφή του Ν10-formyl στις διάφορες αντιδράσεις του κυττάρου που χρειάζονται φυλλικό οξύ ως συνεργητικό παράγοντα, αλλά κατά την αντίδραση αυτή οξειδώνεται από δύο ηλεκτρόνια και δίνει dihydrofolate. Το dihydrofolate πρέπει να μετατραπεί ξανά σε tetrahydrofolate για να μπορέσει να ενεργήσει ξανά σαν φορέας ατόμων άνθρακος (cofactor). Η διαταραχή της αντίδρασης αυτής είναι η βασική αιτία για τις μεγαλοβλαστικές αλλοιώσεις και την αναιμία. Η σύνθεση της deoxythimidine είναι πολύ ευαίσθητη στην έλλειψη Ν5, Ν10, methylene, H4PteGlu που οφείλεται στην έλλειψη φυλλικού οξέος. Αναστολή της αντίδρασης αυτής οδηγεί στη διαταραχή της σύνθεσης του φυλλικού οξέος, ανωμαλίες των χρωματοσωμάτων στα διαιρούμενα κύτταρα, την εμφάνιση μεγαλοβλαστών και τελικώς το θάνατο των κυττάρων.

Χαρακτηριστικά σε ασθενείς

Η χορήγηση φυλλικού οξέος σε ασθενείς με κακοήδη αναιμία οφειλόμενη σε έλλειψη βιταμίνης Β12 βελτιώνει την αιματολογική εικόνα αλλά δεν επηρεάζει τα νευρολογικά συμπτώματα της νόσου. Στους ασθενείς αυτούς απαιτείται χορήγηση βιταμίνης Β12 παρεντερικώς.

Φαρμακοθεραπευτική κατηγορία Φυλλικό οξύ ### Μηχανισμός δράσης Το φυλλικό οξύ είναι απαραίτητο για τη σύνθεση του DNA και τη λειτουργία του πυρήνα των κυττάρων. Έλλειψη φυλλικού οξέος έχει σαν αποτέλεσμα τη μη ταυτόχρονη ωρίμανση και λειτουργία του…